Opiniemaker Jolande Withuis schreef in een column dat overbevolking nog steeds een taboe-onderwerp is, terwijl ‘het drukt op ons leven’. Een golf aan reacties van Volkskrant-lezers volgde. Een bloemlezing.
De column over overbevolking van Jolande Withuis in de Volkskrant van vrijdag 14 november heeft mij diep ontroerd. Zeer knap heeft zij kernachtig weergegeven hoe de politiek en de samenleving er al vele decennia mee worstelen. Deze oprechte en vrije publicatie bevestigt dat het onderwerp overbevolking nu echt is verlost van haar taboe. Het maatschappelijk debat is begonnen. Maar nu het politieke debat nog.
Paul Gerbrands, oprichter van stichting De club van tien miljoen, Valkenswaard
Ja, Nederland is allang overbevolkt, maar de politieke partijen zwijgen hierover. Jolande Withuis noemt al waarschuwingen uit 1950. Laten we daarbij ook nog eens verwijzen naar het rapport Grenzen aan de groei (1972) van de Club van Rome. De economische groei kon namelijk niet oneindig zijn, net zomin als er oneindig veel grondstoffen zouden zijn, terwijl de milieuvervuiling in alle landen voortschrijdt.
Waar blijft, ook de komende maanden, de politieke aandacht voor dit probleem in het veruit dichtstbevolkte land van Europa? Of komen we weer niet verder dan het maandenlang zoeken naar een meerderheid?
René Hoksbergen, Soest
Jolande Withuis schrijft in haar column dat overbevolking ‘onweerlegbaar een bedreiging is voor onze kwaliteit van leven’. Vreemd genoeg komt ze daarbij met voorbeelden uit 1950 (!) en later, waarin de toenmalige koningin en anderen het al over de overbevolking hadden. Toen waren we nog met tien miljoen.
Inmiddels zijn we met bijna dubbel zoveel en is de kwaliteit van ons leven een stuk beter dan toen; er is minder woningnood, er zijn zelfs in absolute zin veel minder armen, de medische mogelijkheden zijn spectaculair beter, onze levensverwachting is met ruim vijf jaar gestegen, de schoolklassen, die Withuis ‘te groot’ noemt, zijn half zo groot (mijn moeder had 56 leerlingen in haar eerste jaar als juf) en de koopkracht is fors hoger.
De publieke opinie van destijds (dat overbevolking bestrijden door emigratie noodzakelijk zou zijn) bleek dus niet te kloppen en weet Withuis ook nu niet te onderbouwen. Dat de koningin in 1950 zei dat fors op emigratie ingezet moest worden, maar dat binnen tien jaar ‘gastarbeiders’ binnen gehaald moesten worden spreekt boekdelen.
Erger is dat Withuis met haar pleidooi voor beperking van immigratie en stimuleren van emigratie de door haar vermeende oorzaak van vertragingen op het spoor, fileleed en de stikstofcrisis over de schutting gooit.
Niek van Dijk, Mont Saint Jean (Frankrijk)
Ik ben heel blij met de brief van Jolande Withuis. Ik heb de afgelopen jaren diverse partijen aangeschreven over het uitblijven van ideeën en beleid voor het probleem van overbevolking en de aanbevelingen over het aantal kinderen dat we krijgen. Er werd telkens gezegd dat dit de vrijheid van de burger was. Daarmee wordt een groot probleem niet aangepakt.
Ik hoop dat er na de brief van Jolande mensen zijn die dit probleem nog meer duidelijk maken aan de wereld.
Ben van Wierst, Zeijen
Jolande Withuis vindt Nederland te vol, en nee hoor, wat mij betreft maakt dat haar niet automatisch tot racist. Maar geklaag over bevolkingsgroei is wel van alle tijden, zoals ze zelf signaleert. Ik voorspel dan ook dat ze over zeventig jaar vertederd zullen terugkijken op mensen als Withuis, die 17 miljoen inwoners veel vonden.
En dan die auto’s en vliegtuigen, waar ze zo van baalt… het gemiddelde aantal auto’s en vliegbewegingen per persoon stijgt sneller dan onze bevolking. Had ze dan niet beter een column kunnen weiden aan overconsumptie dan aan overbevolking? Wat de drukte in natuurgebieden betreft, waar ze ook over klaagt. Die consumptie moedig ik aan. Meer natuur graag!
Esther Postema, Amersfoort
Terwijl de ene na de andere podcast verschijnt over de redenen waarom er in welvarende landen steeds minder kinderen worden geboren en voor het derde jaar op rij het aantal sterfgevallen in Nederland hoger is dan het aantal geboorte, komt Withuis met dit wat gedateerde geluid.
Ze schetst de wisselende politieke visies maar beleidsmatig blijft het een lastig terrein want zowel migratie als de bijbehorende consumptie, laten zich moeilijk reguleren. Zo worden maatregelen om rekeningrijden in te voeren of vliegen te beperken steevast tegengehouden. Zelfs verbreding van rijksweg 27 ten koste van natuurgebied Amelisweerd staat nog op de agenda.
Nederland is verslaafd aan economische groei en doet alles om dit vast te houden en daarvoor zijn mensen nodig die onze uitzonderlijke grote uitzendbranche allemaal naar Nederland haalt en waar ook rechtse partijen zoals de VVD en BBB geen rem op willen zetten. Of Nederland half vol of half leeg is, is vooral een persoonlijk gevoel en niet objectief vast te stellen.
Wel ben ik het eens met Withuis dat het plan voor tien nieuwe steden van D66 onzinnig is, maar gelukkig blijkt er uit verschillende studies dat ook binnen de bestaande woningvoorraad middels splitsen, samenwonen stimuleren 1 miljoen woningen kunnen worden gecreëerd.
Ton van Rietbergen, economisch geograaf, Utrecht
Ook ik zou, net als Jolande Withuis, stemmen op de Partij Tegen De Overbevolking.
Ik herinner me uit mijn jeugd, een jaartje of 40 geleden, dat het een hot topic was bij het Wereld Natuur Fonds. Onze oceanen waren al voor een derde leeggevist vergeleken met cijfers van een kleine 50 jaar daarvoor. Voor zover ik heb begrepen, is de huidige stand van zaken dat 40 jaar na dato de globale visstand in de oceanen is afgenomen met meer dan twee derde.
Iedereen die op de basisschool een beetje opgelet heeft bij hoofdrekenen, weet dat als deze trend doorzet, dat de oceaan niet veel vis meer over heeft over nog eens 40 jaar. Als we zo doorgaan, erven onze kleinkinderen of zelfs onze kinderen een dode zee.
Mijn opa, leraar biologie, zei vroeger dat hij meende dat de aarde ongeveer 2 miljard mensen duurzaam kan onderhouden. Ik vond dat nogal pessimistisch. Ook nu denk ik dat iets meer dan 2 miljard nog wel kan. Een miljard of 5 moet de aarde wel aankunnen met goed beleid en toepassing van technologie voor andere doelen dan het winstbejag van enkelen.
Betekent wel dat we dan nog steeds van een overbevolking van 4 miljard af moeten. We zijn met teveel. De enige geweld- en rampspoedloze manier om dit te bereiken is verplichte sterilisatie of geboortebeperking na het eerste kind. Zowel voor vrouw als voor man, om het eerlijk te houden. Dan zijn we over twee generaties bij een bevolkingsaantal wat weer overlevingskansen heeft.
De andere opties zijn veel onwenselijker: hongersnood, oorlog, massamoord. En dit is waarom niemand het over dit onderwerp heeft. Alle oplossingen zijn taboe.
Martin van der Sman, Eindhoven
In het op zich doorwrochte stuk van Jolanda Withuis mis ik slechts één feit: 50 duizend boeren hebben in Nederland 54 procent van de grond in bezit. Alle boeren onteigenen zou ik zeggen. Het slaat nergens op om in een land, dat zo groot is als een postzegel op de wereldkaart, met 18.5 miljoen inwoners nog langer grootschalige landbouw toe te staan.
Nog afgezien van de gigantische milieuschade die dat met zich meebrengt. De vervuiler betaalt, maar niet heus.
Uitkopen is wellicht helemaal niet nodig: Nederlandse boeren verdienen gemiddeld twee keer zoveel als de gemiddelde burger. En 20 procent van hen is miljonair. Wat er de afgelopen 70 jaar betaald is aan landbouwsubsidies is een getal van een meter breed. Tot slot: slimme boeren zijn allang vertrokken uit Nederland.
Rutger W. Weemhoff, Amsterdam
Het leek mij interessant, een column over overbevolking in Nederland die ‘niemand durft aan te pakken’.
Maar bij het lezen van het stuk zocht ik tevergeefs naar de problemen die volgens de schrijfster gepaard gaan met hoge bevolkingsdichtheid. Ja, het gaat voor de duidelijkheid wel om hoge bevolkingsdichtheid, maar overbevolking is meteen een subjectief, maar ook een negatief, oordeel.
Woningtekort, stikstofcrisis, grote schoolklassen, vliegtuiglawaai: denkt mevrouw Withuis echt dat deze het resultaat zijn van de groei in het aantal inwoners?! Als je dit beweert, of zelfs denkt, kun je niet serieus worden genomen.
Maar als je haar suggesties leest voor maatregelen om het aantal inwoners terug te brengen, dan weet je zeker dat haar opiniestuk hooguit als gekscherend moet worden gelezen. Zelfs Donald Trump ‘beperkt’ emigratiebevordering tot illegalen en afschaffing van de kinderbijslag leidt alleen tot nog grotere arbeidstekorten in de toekomst, waaronder de handen aan het bed die de babyboomgeneratie van mevrouw Withuis dringend nodig zullen hebben.
Simon Waley, Oudehaske
Prachtig en zeer terecht stuk van Jolande Withuis overhet taboe op overbevolking in Nederland. Als zelfs een GroenLinks-partijleider in deze tijd een vierde kind acceptabel vindt, is het besef blijkbaar nog niet ingedaald dat overbevolking de belangrijkste reden is van (onder andere) opwarming van de aarde.
Peter Poppe, Rotterdam
Ik kan mij zomaar voorstellen dat ik niet de enige ben die reageert op de column van Jolande Withuis die, 15 jaar na haar bekritiseerde bijdrage aan Historisch Nieuwsblad, alsnog haar gelijk wil halen op het onderwerp overbevolking.
Nederland vol? Withuis telt 544 mensen per vierkante kilometer, een miljoen vierkante meter. Gedeeld door 544 levert dat naar beneden afgerond, 1800 vierkante meter per persoon op. De gemiddelde woonoppervlakte in Nederland is volgens het Centraal Bureau voor de Statistiek 53 vierkante meter. Ziedaar: ruimte zat.
Dat het in de steden voller is, is logisch. Maar rijd de Randstad een keertje uit en vergaap je aan al die ruimte erbuiten: Nederland is voor een belangrijk deel leeg. Ja, er wordt roofbouw gepleegd op de bodemruimte, via de veehouderij en vergiftigde teelten, die de samenleving financieel vrijwel niets opleveren en voor 75 tot 80 procent naar het buitenland wordt geëxporteerd. Ruimte zat, dus, als we het lef hebben om dat probleem eindelijk eens aan te pakken.
(Disclaimer: als alfa kan het best zijn dat ik een rekenfout maak, maar dan nog blijft de strekking staan)
R.A. Rijff, Den Haag
Jolande Withuis heeft volkomen gelijk. Een groot deel van de klimaat problemen zijn toe te schrijven aan de overbevolking.
Het ‘ga heen en vermenigvuldig u’ werd te letterlijk opgevat en is er mede de oorzaak van dat de wereld afstevent op een populatie van 10 (!) miljard mensen.
Ruud Woudenberg, Amersfoort
Ik ben het geheel eens met de analyse van Jolande Withuis, waarvoor mijn dank.
Het valt mij op dat dit onderwerp bijna controversieel is geworden en daardoor weinig tot niet meer ter sprake komt, terwijl het wél leeft onder veel mensen. We lezen dagelijks over jonge mensen die zich afvragen of het verantwoord is kinderen in Nederland op te laten groeien en zelfs overwegen te emigreren naar een land waar nog ruimte is en toegankelijke natuur.
Inderdaad: we zitten elkaar steeds vaker letterlijk in de weg, wat op veel plaatsen leidt tot overspannen situaties. Daarbij komt dat de druk op natuur en biodiversiteit toeneemt, met toenemend dierenleed en een verdere versnelling van de klimaatverandering als onbedoeld gevolg van menselijke activiteit. Ook de komende uitbreiding van defensie-infrastructuur zal extra ruimte vragen, wat de toch al grote druk op onze leefomgeving verder versterkt.
Graag zou ik nog iets willen toevoegen dat in het verlengde ligt van de analyse dat overbevolking op ons leven drukt.
Nederland wil voorop blijven lopen in innovatie, AI en robotisering. Dat lijkt mij een goed en noodzakelijk streven. Dit vraagt echter om (hoog)opgeleide mensen. Het migratiebeleid zou hierop nog sterker moeten worden afgestemd dan nu het geval is. Dat is in ieders belang, ook in het belang van toekomstige migranten en vluchtelingen.
Yuval Noah Harari schreef in 21 lessen voor de 21ste eeuw over de opkomst van een useless class als gevolg van ongebreidelde groei zonder duidelijk beleid en zonder grenzen aan bevolkingsgroei. Deze waarschuwing lijkt mij relevanter dan ooit, zowel voor de toekomst van de wereld als voor het Nederland van nu.
Een taboe op het bespreken van bevolkingsgroei en bevolkingsbeperking moet worden doorbroken, juist in relatie tot het welzijn van huidige en toekomstige generaties. Politiek zou zich hierover, nationaal én internationaal, expliciet moeten uitspreken.
Jel Siereveld, Zwijndrecht
Het onvermogen van de witte Nederlander om het koloniale verleden onder ogen te komen en zich te verhouden tot de onvermijdelijke consequenties daarvan neemt in de column van Jolande Withuis karikaturale proporties aan. Oh wee dat de 'rampzalige' overbevolking van ons land een krasje zou achterlaten op de heilige hoogwaardige kwaliteit van leven van mensen zoals Withuis.
Emigratiebevordering lijkt me een prima oplossing: ik stel voor dat eenieder Nederlander met een dikke portemonnee die last heeft van files, geluidsoverlast, drukte in recreatiegebieden en de krappe woningmarkt op zoek gaat naar een fijn afgelegen huisje in Spanje of Noorwegen, waar genoeg ruimte is voor hun breekbare witte ego en ze nooit meer beschuldigd zullen worden van racisme.
Toon Huisman, Amsterdam
Ik heb met stijgende verbazing en verontwaardiging het artikel van Jolande Withuis gelezen. Het is ongelooflijk hoe Withuis haar sociologisch standpunten uitsluitend onderbouwt door het begrip ‘overbevolking’ neer te zetten als een verwerpelijke kant van ons mensdom.
Ik zou toch mogen verwachten dat, juist een gepokt en gemazeld sociologe, dit thema breed en onbevooroordeeld zou moeten willen uitdiepen, waarbij niet alleen de negatieve aspecten van dit begrip worden benoemd.
Zaken als het agglomeratie-effect, waarbij juist grote groepen mensen dicht bij elkaar wonen zoals in Tokyo en New York (en daardoor zaken als kunst, kennisoverdracht en cultuur vaak op een veel hoger niveau worden beoefend), een sterkere economie (meer vraag, meer werk) maar ook het simpele feit dat er een groot gebrek is aan arbeidskrachten, worden in haar stuk niet benoemd.
Withuis verwoordt, met vele voorbeelden, haar moreel ‘juiste’ opvattingen in deze, maar dit leest als een slappe verdediging van het alomtegenwoordige (rechtse) gedachtengoed. Juist in deze tijden worden dit soort artikelen uitvergroot om bevolkingsgroepen tegen elkaar op te zetten (‘kijk maar, ook een linkse krant als de Volkskrant onderkent dit probleem...’)
René te Vaarwerk, Hengelo
Socioloog en opiniemaker Jolande Withuis schrijft dat overbevolking op ons leven drukt en de kwaliteit van ons leven aantast. Ik ben het 100 procent met haar eens.
Als oplossing voor dit probleem noemt zij : immigratiebeperking, emigratiebevordering en afschaffing van de kinderbijslag.
Tot mijn verbazing spreekt zij niet over het versoepelen van de euthanasiewetgeving. Indien mensen oud en der dagen zat zijn, wensen zij ruimte te maken. Dan krijgen ze echter te maken met bekrompen regelgeving en ellenlange procedures. Het legaliseren van de pil van Drion gaat voor velen misschien een stapje te ver, maar is toch zeker iets voor de politiek om in overweging te nemen.
Ineke van Pelt, Tilburg
Ja, dat zou fijn zijn. Een land met veel ruimte voor iedereen, voldoende huizen en minder auto’s. Zoals vroeger. Jolanda Withuis schetst een gedroomde samenleving zonder overbevolking.
Wat ze voor het gemak vergeet is dat we de komende jaren te maken krijgen met een enorme vergrijzingsgolf. Een tsunami, zeg maar. Al die oude mensen werken niet, maar moeten wel verzorgd worden. Wat doen we daarmee?
De Inuit hadden een interessant gebruik. Ouderen die voelden dat ze niet voldoende bij konden dragen aan hun kwetsbare samenleving gingen op een ijsschots zitten wachten op het einde. Is dat een idee? IJsschotsen zijn er straks ook niet veel meer, maar er is vast een chemisch alternatief.
Alette van Doggenaar, Utrecht
De column van Jolande Withuis over hoe bevolkingsgroei op ons leven drukt, is er eentje om in te lijsten. Ze beschrijft onder andere de rol die progressief Nederland hierbij speelde, en speelt. Overbevolking is de moeder van veel actuele problemen, meent Withuis terecht.
Ten slotte somt ze enkele mogelijke maatregelen op: immigratiebeperking, emigratiebevordering en afschaffing van de kinderbijslag. Het zal niet ieders kopje kamillethee zijn, maar zo vreemd zijn haar voorstellen niet. Ikzelf zou in dit kader ook nog pleiten voor een ruimer en humaner beleid inzake het vrijwillig levenseinde, plus het niet meer strafbaar stellen van hulp daarbij.
Ruud Nagel, Lelystad
Helemaal eens met de opinie van Jolande Withuis over overbevolking.
In 1941 is de kinderbijslag ingesteld en werd vanaf het derde kind betaald, omdat men vond dat het loon voldoende was voor het onderhoud van een gezin met twee kinderen.
De vraag is of financiële ondersteuning, wat gezien kan worden als een aanmoediging, nog wel nodig is gezien de bevolkingsgrootte van Nederland. In 2024 is 4634,2 miljoen euro uitgegeven aan kinderbijslag. Geld dat gezien de demografische ontwikkeling van Nederland beter aan ouderenzorg besteed kan worden.
Ik pleit niet voor volledige afschaffing van de kinderbijslag, wel voor een aanpassing. Alleen voor het eerste kind kinderbijslag, voor het tweede niets en voor de daaropvolgende kinderen een kinderbelasting.
Het lijkt mij dat het loon van ouders met meer dan 2 kinderen voldoende moet zijn voor het onderhoud van het gezin.
Jan Pieter Zeeman, Harderwijk
Wilt u reageren? Stuur dan een opiniebijdrage (max 700 woorden) naar opinie@volkskrant.nl of een brief (maximaal 200 woorden) naar brieven@volkskrant.nl
Source: Volkskrant