In heel Nederland zuchten woonwijken onder het volle elektriciteitsnet. Heel Nederland? Nou, een klein straatje in Utrecht biedt dapper weerstand tegen netcongestie. Daar stromen de elektronen vrijelijk tussen de piepkleine huisjes.
is economieredacteur voor de Volkskrant en sinds 2021 specialist op het gebied van de energietransitie.
In de tuin van Stedin ligt dit zogenoemde ‘simulatiestraatje’, inclusief glazen huisjes met meterkasten en minuscule zonnepaneeltjes. Hier experimenteren de drie netbeheerders Stedin, Alliander en Enexis (verantwoordelijk voor de elektriciteitsvoorziening in Nederlandse woonwijken) de komende twee jaar met ‘disruptieve innovaties’. Die zijn nodig omdat het tempo waarin elektriciteitskabels in woonwijken verzwaard worden, stevig omhoog moet.
En met stevig bedoelen de netbeheerders zéér stevig: een factor tien. Nu worden gemiddeld honderd buurten per jaar aangepakt. Dat moeten er jaarlijks duizend worden om de 14.729 buurten die Nederland begin dit jaar volgens het CBS telde, in 2040 gereed te hebben.
Hoewel de huisjes qua grootte eerder in Madurodam passen dan in een reguliere woonwijk, werkt alles in het straatje ‘echt’. In de grond liggen echte stroomkabels en gasleidingen, de elektriciteitsmeters bij de voordeur functioneren net als thuis. Er kunnen zelfs e-auto’s worden opgeladen. Alleen bewoners ontbreken.
Wat hier op kleine schaal gebeurt, moet de komende jaren in bijna alle Nederlandse woonwijken gebeuren: in de strijd tegen netcongestie moet de boel overal open voor nieuwe kabels en transformatoren. Het gaat om grote getallen: er moeten in moordend tempo 100 duizend kilometer kabel worden gelegd en 50 duizend transformatorhuisjes geplaatst. Dat is een uitdaging, zegt operationeel directeur Aline Arends van Stedin. Niet alleen is de klus enorm, ‘in 2032 komen we 30 duizend technici tekort’.
Met dit vooruitzicht is versnellen allerminst vanzelfsprekend. Om te voorkomen dat nog meer burgers en het midden- en kleinbedrijf MKB nog langer op een zwaardere stroomaansluiting moeten wachten (of erger: dat ’s winters hele wijken zonder elektriciteit komen te zitten omdat de vraag de capaciteit van het net overstijgt), moet daarom ‘slimmer’ worden gewerkt, is het idee. Concreet: betere samenwerking tussen netbeheerders en aannemers, ideeën delen, ervaringen uitwisselen en experimenteren met het anders inzetten van personeel en materieel – dat werk.
Om dit voor elkaar te krijgen, is het nodig om ideeën en innovaties in de praktijk te kunnen testen, was het idee. Daarom werd afgelopen voorjaar het plan geopperd een simulatiestraat te bouwen in de tuin van Stedin. Hier kan naar hartenlust geëxperimenteerd worden met nieuwe werkwijzen, zonder het risico te lopen dat echte woonwijken in het donker worden gezet door al te drieste innovaties.
Nu, een paar maanden later, ligt de straat er. De bouw vergde slechts acht weken. ‘Als dit de maatstaf is voor de verwachte versnelling, beginnen we goed’, aldus Arends bij de opening afgelopen woensdag.
Veel wordt verwacht van nieuwe technieken waarbij kabels via ondergrondse boringen worden aangelegd. Dat gebeurt al, maar als het op grotere schaal kan, hoeven er minder straten open. Ook wordt gekeken naar betere detectietechnieken van andere kabels en boomwortels, die ook overal liggen.
‘Als er met een graafmachine wordt gewerkt, wordt er nu vaak vroegtijdig gestopt om te voorkomen dat een andere kabel wordt stukgetrokken’, zegt operationeel directeur Han Slootweg van Enexis. ‘Je weet vaak wel ongeveer waar die liggen, maar niet tot op de centimeter nauwkeurig. Dus moet het laatste stukje met de hand. Dat duurt natuurlijk veel langer.’
Tijdwinst is ook te boeken als de meterkast een soort eigen prefabhokje wordt, waarbij de elektriciteitsmeter en eventuele gasaansluiting kant-en-klaar in een woning worden geplaatst. Deze vorm van standaardisering kan het bouwproces ook sterk versnellen, zegt Slootweg.
Als tests in Utrecht goed verlopen, zullen ze daarna op kleine schaal in een echte wijk worden uitgerold. En als het daar werkt, kunnen nieuwe technologieën op grote schaal worden toegepast.
Netbeheerders wordt weleens verweten dat ze veel te sloom hebben gereageerd op het fenomeen netcongestie. Hoewel ze de kritiek deels erkennen, hopen de netbeheerders met deze tweejarige ‘challenge’ het tij te keren en zo snel mogelijk zoveel mogelijk wijken te voorzien van nieuwe kabels – met zo min mogelijk overlast.
Het klinkt bijna te mooi om waar te zijn. Slootweg toont zich net als zijn collega-netbeheerders optimistisch en gedreven: ‘Om tien keer te versnellen moet alles uit de kast. Er zijn geen heilige huisjes.’
Luister hieronder naar onze nieuwspodcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant