De Saoedische kroonprins Mohammed bin Salman is dinsdag in Washington voor een ontmoeting met de Amerikaanse president Donald Trump. Bin Salman hoopt op veiligheidsgaranties, Trump op een normalisatieverdrag met Israël. Beiden zullen echter genoegen moeten nemen met minder.
is correspondent Midden-Oosten van de Volkskrant. Hij woont in Amman.
Een staatsbanket georganiseerd door Melania Trump, een een-op-eenontmoeting in het Oval Office en een investeerdersforum voor captains of industry. Het zijn slechts een paar ingrediënten uit het tweedaagse bezoek van de Saoedische kroonprins Mohammed bin Salman aan Amerika dat dinsdag begint. President Donald Trump zal naar verwachting alles uit de kast halen om zijn innige vriendschap met de kroonprins tentoon te spreiden.
Voor de 40-jarige Bin Salman is het bezoek het sluitstuk van een jarenlange, stapsgewijze rehabilitatie. Zijn vorige bezoek aan het Witte Huis dateert van zeven jaar geleden – een mini-ijstijd in de verder zo hechte band tussen beide landen. Voor Trumps voorganger Joe Biden werd Bin Salman kortstondig een ‘paria’, nadat de kroonprins hoogstpersoonlijk de opdracht had gegeven voor de moord op de kritische journalist Jamal Khashoggi. Laatstgenoemde verdween in de herfst van 2018 in de Saoedische ambassade in het Turkse Istanbul, en bleek door Saoedische diplomaten in stukken te zijn gezaagd.
Onder Trump is het allemaal vergeven en vergeten. Deze president doet aan zaken, niet aan mensenrechten. Het grote aantal executies van dissidenten (322 mensen sinds begin dit jaar – bijna een record) in de steenrijke oliestaat zal hoogstwaarschijnlijk onbenoemd blijven. ‘Ik geloof echt dat we elkaar heel erg mogen’, zei Trump eerder tijdens een bezoek aan de Saoedische hoofdstad Riyad. Bin Salman omschreef hij als een ‘ongelooflijke kerel’. In de kwestie-Khashoggi heeft Trump de kroonprins altijd de hand boven het hoofd gehouden. ‘I saved his ass’, pochte Trump tegen onderzoeksjournalist Bob Woodward.
Als het aan Trump ligt, draait het dinsdag om een politiek kroonjuweel: toetreding van Saoedi-Arabië tot de zogeheten Abraham-akkoorden, een reeks vredesverdragen tussen Arabische landen (Bahrein, Verenigde Arabische Emiraten, Marokko) en Israël. Nu er dankzij Amerikaanse druk een zwaarbevochten staakt-het-vuren ligt in de bezette Gazastrook, vindt Trumps entourage het tijd dat Bin Salman ook stappen gaat zetten. ‘Onze boodschap aan de Saoediërs is: ‘Wij hebben alles gedaan waar jullie om vroegen’’, zei een anonieme functionaris uit de entourage van Trump tegen nieuwssite Axios.
Maar dat klopt niet, want de Saoediërs vragen om meer. Hun (uitentreuren herhaalde) eis luidt een ‘geloofwaardig’ en ‘onomkeerbaar’ pad richting een Palestijnse staat, twee condities waaraan nog lang niet voldaan is. Trumps zogeheten vredesplan voor Gaza bewijst weliswaar lippendienst aan een Palestijnse staat, maar zwijgt over de route daarnaartoe.
In Israël zit bovendien een regering die datzelfde ‘pad’ voortdurend bestrooit met politieke valstrikken en bommetjes. De regering-Netanyahu wil absoluut geen Palestijnse staat. ‘Nee dank u’, sneerde de extreemrechtse minister Bezalel Smotrich (Financiën) vorige maand in Saoedische richting. ‘Blijf maar kamelen rijden in de woestijn.’ Werkelijke vrede tussen de twee landen zal, kortom, nog een tijdje moeten wachten. Op z’n vroegst wordt het een optie na de Israëlische parlementsverkiezingen van 2026.
Bin Salman op zijn beurt heeft zijn zinnen gezet op harde veiligheidsgaranties. De Israëlische aanval op buurland Qatar (bedoeld voor Hamas-kopstuk Khalil al-Hayya) van begin september dreunt op het hele Arabische schiereiland nog na. Destijds haastte Trump zich een decreet te tekenen waarin hij de geschrokken Qatarese regering een Navo-achtige toezegging deed: iedere toekomstige aanval op het oliestaatje betekende voortaan een directe ‘bedreiging’ van de Amerikaanse ‘veiligheid’.
Een dergelijke garantie zullen de Saoediërs vermoedelijk ook krijgen. Dat klinkt prettig, maar de Saoediërs willen Qatar als grote broer eigenlijk overtreffen. Iedereen weet: een eventueel decreet kan door Trumps opvolger eenvoudig worden teruggedraaid. Sinds drie jaar lopen er in Washington daarom onderhandelingen over een Amerikaans-Saoedisch defensieverdrag, 24-karaats, maar daarvoor heeft Trump de steun van het Amerikaanse Congres nodig, en daar zijn de geesten niet rijp. De gedroomde uitruil in de Amerikaanse Senaat luidt nog steeds: normalisatie met Israël, in ruil voor een volwaardig defensiepact.
Omdat het dossier muurvast zit (en omdat de Amerikanen niet langer heer en meester zijn in de regio), zijn de Saoediërs elders gaan shoppen voor hun veiligheid. Onder het schijnbare motto ‘spreid je kansen’ sloot Saoedi-Arabië twee maanden geleden een opmerkelijk veiligheidspact met een andere kernmacht, Pakistan.
Andere punten op Bin Salmans wensenlijst zijn dinsdag makkelijker te realiseren. Hij wil Amerikaanse technologie inkopen voor een Saoedisch kernenergieprogramma, plus 48 hoogwaardige F-35 straaljagers van Amerikaanse makelij (voor in totaal ruim 4 miljard euro). Volgens een goed ingevoerde bron van het Amerikaanse persbureau Bloomberg gaat die laatste deal er komen. Het zou een primeur zijn. De ongeschreven regel in Washington luidt sinds een halve eeuw dat dergelijk wapentuig alleen aan Israël wordt verkocht, zodat het land zijn (lucht)superioriteit behoudt.
Trump zou daar weleens een streep doorheen kunnen zetten. Mocht dat inderdaad gebeuren, dan wordt eens te meer geïllustreerd dat de Amerikanen anno 2025 bij twijfel de Golfstaten boven Israël verkiezen. Met Netanyahu zijn de persoonlijke relaties na maandenlang gekissebis over Gaza ijzig, terwijl Trump met Bin Salman (en diens collega’s op het Arabisch schiereiland) kan doen wat hij zijn hele leven al doet: peperdure deals sluiten, zowel politiek als privé.
Met name privé gaat het hard. Recentelijk nog werd videospelletjesgigant Electronic Arts opgekocht door een Saoedisch staatsfonds en het private-equitybedrijf van Trumps schoonzoon, Jared Kushner. Prijskaartje: 47 miljard euro. ‘Wat mensen belangenverstrengeling noemen’, verklaarde Kushner in een recent interview, ‘noemen wij ervaring en vertrouwensrelaties.’ Het was de Trump-filosofie in een notendop.
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant