De opmars van ‘pin only’-bordjes in Nederlandse winkels wordt vanaf 2027 een halt toegeroepen. Het demissionaire kabinet wil dat bijna alle winkeliers weer contant geld gaan accepteren, met uitzondering van de nachtelijke uren.
is politiek verslaggever van de Volkskrant en schrijft over financiën en landbouw.
Nederland voert een acceptatieplicht in voor contant geld voor ‘toonbankinstellingen’ die maar weinig uitzonderingen toelaat. Demissionair minister Eelco Heinen (Financiën) en staatssecretaris Arno Rutte (Justitie en Veiligheid) hebben dat vrijdag bekendgemaakt. De verplichting kleine contante betalingen te aanvaarden moet in 2027 ingaan. Tenminste, dat is het streven.
Toonbankinstellingen zijn verkooplocaties waar klant en verkooppersoneel elkaar fysiek ontmoeten. Naast winkels, cafés en restaurants zijn dat ook bioscopen, apotheken, bemande tankstations, sportkantines, marktkramen, pretparken, dierentuinen, bibliotheken en zwembaden.
Een deel van die fysieke verkooplocaties accepteert geen contante betalingen meer en dat percentage neemt toe. Volgens De Nederlandsche Bank (DNB) nam 38 procent van de bioscopen en 21 procent van de apotheken in 2024 geen cash geld meer aan. Een jaar eerder was dat nog respectievelijk 27 en 16 procent. Inmiddels kunnen klanten in bijna 5 procent van alle toonbankinstellingen niet meer contant betalen. In de grote steden is zelfs een op de tien verkooplocaties al ‘pin only’.
De Tweede Kamer vindt dat problematisch en stemde daarom een jaar geleden voor een voorstel van SP en SGP om een acceptatieplicht voor contant geld in te voeren. Het parlement maakt zich zorgen over de naar schatting meer dan een miljoen Nederlanders die min of meer afhankelijk zijn van de mogelijkheid met cash geld te betalen.
Het gaat onder meer om ouderen die niet kunnen wennen aan de digitale samenleving, maar ook om een groep mensen met een lichamelijke of geestelijke beperking. Als contant geld op steeds meer plekken wordt geweerd, kunnen zij niet meer goed zelfstandig meedraaien in de maatschappij.
Bovendien is de status van contant geld als wettig betaalmiddel een beetje een wassen neus als dat op veel plekken niet meer wordt geaccepteerd. Tenslotte moet een systeem voor contante betalingen ook overeind blijven als alternatief bij storingen in het digitale betalingsverkeer.
De aangenomen wetswijziging geeft minister Heinen wel de mogelijkheid uitzonderingen op de acceptatieplicht te formuleren, vooral om veiligheidsredenen. Neem bijvoorbeeld verkoopmedewerkers die in hun eentje een winkel bemannen: zij kunnen kwetsbaar zijn voor overvallers als ze contant geld in hun kassa moeten bewaren.
Heinen en Rutte hebben dat lijstje uitzonderingen nu met de Tweede Kamer gedeeld. De belangrijkste is dat winkels cashbetalingen mogen weigeren tussen 22.00 en 6.00 uur. Het risico op overvallen en inbraken is namelijk groter als het donker is, dus in de late avond en ’s nachts.
Vanwege hun kwetsbaarheid (ze zijn in hun eentje op pad) geldt de uitzondering ook voor straatverkopers, maaltijdbezorgers en verkoop aan de deur. De derde generieke uitzondering is het openbaar vervoer: in verband met de veiligheid van het personeel kunnen reizigers sinds 2018 al niet meer met cash betalen in bussen en trams.
Verder mogen winkels tijdelijk contanten weigeren bij aantoonbaar hogere veiligheidsrisico’s, dus als er in een bepaalde wijk veel inbraken of overvallen plaatsvinden of als de burgemeester een noodverordening heeft ingesteld. Bedrijven met maximaal vier werknemers kunnen een permanente ontheffing krijgen, mits ook zij kunnen aantonen dat ze een groter veiligheidsrisico lopen.
De achilleshiel van de nieuwe acceptatieplicht is dat de wet niet voorziet in controle en handhaving. De overheid kan overtreders ook geen boete opleggen, want die mogelijkheid staat evenmin in de wet. Als een klant meent dat een ondernemer ten onrechte zijn bankbiljetten of muntgeld weigert, moet hij naar de civiele rechter stappen om dat te corrigeren.
Die drempel is zo hoog, dat in de praktijk vrijwel niemand die stap zal wagen. Een organisatie als de Consumentenbond zal mogelijk wel willen procederen tegen grote ketens die zich niet aan de acceptatieplicht houden, maar niet tegen kleine winkeliers als een individuele pomphouder of sigarenboer.
Terwijl er dus een wettelijke acceptatieplicht komt voor kleine contante betalingen, geldt in Nederland vanaf volgend jaar juist een verbod op contante betalingen van meer dan 3.000 euro. Alle EU-lidstaten moeten grote cashbetalingen verbieden om witwassen te voorkomen. Uit onderzoek is namelijk gebleken dat criminelen dure aankopen bij voorkeur contant betalen om illegaal verkregen inkomsten te verdoezelen.
Luister hieronder naar onze politieke podcast De kamer van Klok. Al onze podcasts vind je op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant