Alleen door culturele verschillen, taal en machtsverhoudingen expliciet mee te nemen, kunnen we begrijpen waarom sommige stemmen niet gehoord worden. Zoals in het drama met het pleegkind in Vlaardingen, dat ongezien en ongehoord bleef.
De zaak van het pleegkind in Vlaardingen is meer dan een persoonlijk drama. Ze legt een structureel probleem bloot: de manier waarop afkomst, macht en cultuur onzichtbaar blijven in onze jeugdzorg.Tijdens de hoorzitting in de Tweede Kamer in maart van dit jaar klonk berouw. Instellingen gaven toe dat er fouten waren gemaakt, dat signalen niet waren opgepakt.
Maar op de meest wezenlijke vragen kwam geen antwoord. Waarom werden herhaalde noodkreten van moeder en kind genegeerd? Wat maakte dat professionals niet ingrepen, ook toen duidelijk was dat het misging? Eén vraag raakte kort aan de kern.
Over de auteur
Irish Verwey is ontwikkelingspsycholoog, met veel ervaring in multiculturele vraagstukken. Dit is een ingezonden bijdrage, die niet noodzakelijkerwijs het standpunt van de Volkskrant reflecteert. Lees hier meer over ons beleid aangaande opiniestukken.
Eerdere bijdragen in deze discussie vindt u onder aan dit artikel.
Kamerlid Ismail el Abassi (Denk) vroeg of taalproblemen een rol hadden gespeeld in het contact met de moeder. Even leek het gesprek te zullen gaan over afkomst, over culturele context. Maar de bal werd niet opgepakt. Het bleef stil. Opmerkelijk stil.
In de berichtgeving over criminaliteit wordt afkomst vaak expliciet genoemd, ook als dat niets toevoegt. Maar in deze zaak, waar het wél relevant is om te begrijpen wat er misging, viel een bijna tastbare stilte. Het leek wel een omerta. Alsof afkomst te ongemakkelijk is om te benoemen.
Dat zwijgen is niet neutraal. Afkomst beïnvloedt hoe mensen worden gezien, hoe er met hen gecommuniceerd wordt en hoeveel erkenning ze krijgen van instanties. Een moeder met migratieachtergrond die haar zorgen uit, wordt sneller gezien als emotioneel of moeilijk dan als bezorgde ouder. Een kind dat signalen afgeeft, wordt eerder verkeerd begrepen als taal of cultuur een barrière vormen.
Wie dat niet onder ogen wil zien, blijft blind voor structurele ongelijkheid. De jeugdzorg is nog altijd grotendeels wit, ook in de beslisfuncties. Ouders en kinderen met migratieachtergrond staan daardoor vaak op achterstand. Zij spreken niet de taal van het systeem – letterlijk én figuurlijk. Professionals vertrouwen sterk op elkaar en op hun protocollen. Dat vertrouwen is begrijpelijk, maar ook gevaarlijk: het maakt zelfkritiek schaars. Wie buiten het systeem staat – een ouder, een kind – wordt al snel niet geloofd. De deur gaat dicht.
De casus van het meisje in Vlaardingen toont precies dat mechanisme. Signalen van onveiligheid kwamen, herhaaldelijk, maar verdwenen in de papieren werkelijkheid van formulieren, van miskenning, van overlegstructuren en onderlinge geruststelling en ‘vertrouwen in elkaar’. En niemand stelde de vraag of er misschien iets meespeelde dat ongemakkelijk is om te benoemen: afkomst, cultuur, vooroordelen.
Het erkennen van afkomst is geen vorm van stigmatisering, maar een voorwaarde voor rechtvaardigheid. Alleen door culturele verschillen, taal en machtsverhoudingen expliciet mee te nemen, kunnen we begrijpen waarom sommige stemmen niet gehoord worden. Dat vraagt om structurele verandering, en om meer diversiteit in de jeugdzorg – niet alleen aan de uitvoerende kant, maar juist in leidinggevende en toetsende functies.
Het vraagt ook om training in culturele sensitiviteit die verder gaat dan een eendaagse workshop. En om het verplicht inzetten van tolken en culturele bemiddelaars in zaken waarin taal en context een rol spelen. Maar vooral vraagt het om een mentale verschuiving: van een systeem dat vooral op zichzelf vertrouwt naar een systeem dat luistert, twijfelt, en durft te erkennen als het iets niet begrijpt.
De zaak-Vlaardingen vraagt om meer dan excuses. Zij vraagt om inzicht. Zonder zicht op de afkomst van slachtoffers, is er geen weg naar erkenning. Zonder erkenning, geen bescherming. Het is tijd dat de jeugdzorg niet alleen luistert naar protocollen, maar naar mensen – in al hun diversiteit. Alleen dan kunnen we voorkomen dat een kind ooit nog zo ongezien en ongehoord blijft.
Alleen wie durft te kijken naar de lagen van macht, naar de kleuren van afkomst, kan deze casus werkelijk begrijpen. Pas dan kan het beter worden, pas dan kan recht worden gedaan.
Wilt u reageren? Stuur dan een opiniebijdrage (max 700 woorden) naar opinie@volkskrant.nl of een brief (maximaal 200 woorden) naar brieven@volkskrant.nl
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant