Formatie Iedereen die wel eens op kantoor vergadert weet dat je geest pas beweegt als jij dat ook doet. Stuur de formerende partijen dus weg uit de bedompte kamertjes in Den Haag, stelt Hans van Emmerik.
Na bijna twee weken praten lijkt een nieuw kabinet nog geen stap dichterbij. De campagnedynamiek is nog in tact. Bij de fractievoorzitters is nog geen ander gedrag te bespeuren. Het advies van verkenner Koolmees is vooral een manier om tijd te winnen, zo schreef NRC. Het moet anders. Wat deze formatie nodig heeft is: een nieuwe omgeving.
De grondlegger van de sociale psychologie, Kurt Lewin (1890-1947), vatte menselijk gedrag samen in een eenvoudige formule: G = P × O.
Gedrag (G) is het product van persoonlijkheid (P) én de omgeving (O). Iedereen herkent dat: in een overleg met drie mensen gedraag je je anders dan in een volle vergaderzaal. In een sauna anders dan op een verjaardagsfeest. Omgeving stuurt gedrag.
Hans van Emmerik is gedragseconoom en docent Boardroom Dynamics bij Het Zijlstra Center aan de Vrije Universiteit Amsterdam.
Lewins belangrijkste les: wie gedrag wil veranderen, moet niet alleen naar personen kijken, maar vooral naar de omstandigheden waarin die personen opereren. Richt je op O, zei hij – verander de omgeving, en het gedrag verandert mee.
Juist die omgeving vormt nu het obstakel. Het ‘formatiekwartier’ in B67, de tijdelijke huisvesting van de Tweede Kamer aan de Bezuidenhoutseweg 67, kreeg in de Evaluatie kabinetsformatie 2023-2024 vrijwel unaniem kritiek. Het voldeed niet aan de behoeften van informateurs, onderhandelaars, ambtelijke ondersteuning en pers. „Er zou verkend moeten worden of er een geschikte alternatieve locatie voor de onderhandelingen gevonden kan worden.” Uit de evaluatie blijkt een duidelijke behoefte: aan frisse lucht, licht en afstand tot het ‘reguliere werk’. Iedereen die wel eens op kantoor vergadert weet dat je geest pas beweegt als jij dat ook doet.
Dat het anders kan, bewees de formatie van 2006-2007 (CDA, PvdA, CU). Informateur Herman Wijffels week uit naar Friesland. Ver weg van de Haagse hectiek en camera’s. In alle rust – en drie dagen lang samen ontbijten, lunchen en dineren – groeide het vertrouwen. Niet de poppetjes veranderden, maar hun omgeving. Het resultaat: éénennegentig dagen na de stembusgang stond kabinet-Balkenende IV op het bordes.
Waarom blijven we dan nu vasthouden aan vaste patronen? Aan onderhandelingen tussen interrupties door? Aan overleggen in ongeïnspireerde ruimtes?
Wat als we het nu eens radicaal anders doen?
De fractievoorzitters van VVD, GroenLinks-PvdA, D66, CDA en JA21 drie weken lang – afgezonderd van pers, kijkcijfers en alle Haagse gewoontes – werken aan één gezamenlijke opdracht: een kabinet. Tussendoor geen pottenkijkers, geen loopjes naar de gang voor quotes, geen improvisatiepolitiek voor de camera. Alleen inhoud, lucht en tijd.
Onorthodox? Zeker. Maar dat is juist de bedoeling. De huidige stilstand wordt níet doorbroken door meer van dezelfde tactiek, in dezelfde kamers, met dezelfde stoelen. Het zijn niet de tegenpolen die het proces blokkeren – het is de omgeving die hun campagnehouding in stand houdt.
Wie met Kerst een kabinet wil, moet eerst het formatiekwartier achter zich laten.
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Begin de dag met de belangrijkste politieke ontwikkelingen uit Den Haag
Source: NRC