Het beroemde Zevengesternte, dat al te zien is op 17 duizend jaar oude grottekeningen, is veel uitgebreider dan gedacht. Dit blijkt uit metingen met ruimtetelescopen.
is wetenschapsjournalist. Hij schrijft voor de Volkskrant over sterrenkunde.
De sterrengroep, ook vaak de Plejaden of de Zeven Zusjes genoemd, is op heldere winteravonden zichtbaar als een klein kluitje sterren, waarvan er zes of zeven met het blote oog te zien zijn. Maar nieuw onderzoek van Amerikaanse astronomen laat zien dat zich overal in de band van de Melkweg sterren bevinden die tot dezelfde ‘familie’ behoren.
Sterren worden vaak met honderden of duizenden tegelijk geboren uit gigantische wolken van koel gas en stof. In de loop van vele miljoenen jaren lost zo’n groep geleidelijk op. Net als de kinderen van een groot gezin vliegen de afzonderlijke sterren uit en verspreiden ze zich door de ruimte.
Dat het Zevengesternte, met een leeftijd van ongeveer 100 miljoen jaar, de resterende kern van zo’n uiteenvallende groep is, wekt dan ook geen verbazing. Maar dat de ‘broertjes en zusjes’ zo’n beetje overal aan de hemel zijn terug te vinden, verspreid over een gebied van ongeveer tweeduizend lichtjaar, kwam enigszins als een verrassing. ‘Die afmetingen hadden we niet verwacht,’ laat onderzoeksleider Andrew Boyle van de Universiteit van North Carolina per e-mail weten.
De ontdekking spreekt tot de verbeelding omdat het Zevengesternte in vrijwel elke oude cultuur een rol speelde. De sterrenhoop is weergegeven op 17 duizend jaar oude rotstekeningen in de Franse grot van Lascaux; wordt al genoemd in het Bijbelboek Job en staat afgebeeld op de Nebra-schijf, een met goud ingelegde schijf uit de vroege bronstijd. Ook prijkt de sterrenhoop in het logo van het Japanse automerk Subaru (de Japanse naam voor de Plejaden). ‘Heel bijzonder om bij te kunnen dragen aan een beter begrip van een object waar de mensheid al duizenden jaren naar heeft gekeken’, aldus Boyle.
Boyle en zijn collega’s analyseerden metingen aan bijna acht miljoen sterren, verricht door de ruimtetelescopen Gaia en Tess. Gaia heeft de ruimtelijke posities en snelheden van sterren nauwkeurig bepaald; Tess mat onder andere hun rotatiesnelheden. Ook is gekeken naar de scheikundige samenstelling van de sterren.
Sterren die tegelijk zijn geboren uit dezelfde gaswolk moeten min of meer dezelfde samenstelling hebben. Hun bewegingen verraden hun gezamenlijke herkomst. En uit de rotatiesnelheid valt de leeftijd af te leiden: jonge sterren draaien sneller rond dan oude exemplaren, zoals onze eigen zon.
Zo kwamen Boyle en zijn collega’s ruim drieduizend sterren op het spoor die zo goed als zeker tot dezelfde grote ‘familie’ behoren. Ze publiceerden hun resultaten afgelopen woensdag in The Astrophysical Journal. Enkele andere groepen van sterren blijken ook deel uit te maken van wat de auteurs het Grotere Plejadencomplex noemen.
Simon Portegies Zwart van de Leidse Sterrewacht reageert enthousiast op de nieuwe resultaten. ‘Heel erg leuk onderzoek’, zegt hij. ‘Fantastisch dat dit dankzij Gaia en Tess nu echt mogelijk is. Uiteindelijk leert dit ons meer over de vaak rommelige manier waarop sterren worden geboren.’
Zelf maakt Portegies Zwart gebruik van computersimulaties om de evolutie van sterrenhopen te bestuderen. Ooit hoopte hij de naaste verwanten van onze eigen zon op het spoor te komen. Maar omdat de zon al ruim 4,5 miljard jaar oud is (45 keer zo oud als het Zevengesternte) is dat enorm veel moeilijker. ‘Dat is echt veel te lang geleden; met de huidige technieken lukt dat niet.’
Luister hieronder naar onze wetenschapspodcast Ondertussen in de kosmos. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant