Niet iedere sombere jongere hoeft jeugdhulp te krijgen. Gemeenten en het Rijk moeten snel maatregelen treffen die moeten leiden tot minder jongeren in de jeugdzorg, vindt de Jeugdautoriteit. Doorgaan op de huidige weg is onhoudbaar.
is verslaggever van de Volkskrant en schrijft over jeugdzorg en de toeslagenaffaire.
‘Maak keuzes, voer het ongemakkelijke gesprek en wacht niet op elkaar’, zegt directeur-bestuurder Annemiek van der Laan van de Jeugdautoriteit. Deze organisatie analyseert in opdracht van de overheid de knelpunten in de jeugdzorg. In het rapport dat ze donderdag presenteert, maakt zij de balans op van de afgelopen tien jaar.
In 2015 werden de gemeenten verantwoordelijk voor de jeugdzorg. Sindsdien zijn de kosten meer dan verdubbeld, tot 8,1 miljard euro vorig jaar. Bijna een op de zeven kinderen maakt gebruik van een vorm van jeugdzorg.
Dat dat percentage omlaag moet, zei toenmalig verantwoordelijk staatssecretaris Maarten van Ooijen (ChristenUnie) al in april 2023. Jongeren die zich somber, angstig of gestrest voelen, zouden in plaats van door jeugdzorg ook door bijvoorbeeld hun netwerk kunnen worden geholpen.
Maar de maatschappelijke discussie die de bewindspersoon hierover wilde ontketenen, is niet van de grond gekomen, ziet de Jeugdautoriteit. Nog steeds gaat volgens deze organisatie te veel jeugdzorggeld naar lichte hulpverlening voor bijvoorbeeld opvoedproblemen en stress. Daardoor worden de schaarse middelen onvoldoende ingezet ‘waar het noodzakelijk is’.
Zeker is dat het aantal jeugdzorgaanbieders de afgelopen tien jaar met een duizelingwekkende snelheid is gegroeid tot meer dan zesduizend, en dat de nieuwkomers zich vooral toeleggen op die lichte hulp. Daarvan is het gebruik sterk toegenomen, terwijl de afname van zwaardere zorg min of meer stabiel is gebleven.
Om de toegang tot de jeugdzorg te beperken, werkt het Rijk aan wetgeving die gemeenten niet langer verplicht alle gevraagde jeugdhulp te vergoeden. Gemeenten zeggen dat zij met smart wachten op deze aangekondigde Wet Reikwijdte. Die zou in 2024 naar de Kamer worden gestuurd, maar dat gebeurt nu op z’n vroegst volgend jaar.
De moeilijke keuzes – over welke jeugdzorg de overheid in de toekomst niet langer betaalt – heeft de landelijke politiek vooruitgeschoven. Want vooraf is al te voorspellen dat het tot ophef gaat leiden, als bijvoorbeeld dyslexiezorg, weerbaarheidstrainingen of hulp bij stress, faalangst of somberheid niet meer automatisch worden vergoed.
Deze wet zal ook niet het ei van Columbus zijn waarmee alle problemen met wachtlijsten en budgetoverschrijdingen worden opgelost, waarschuwt de Jeugdautoriteit. Zij vindt dat veel gemeenten te passief op deze wet blijven wachten, terwijl ze zelf ook maatregelen kunnen nemen.
Gemeentelijke jeugdzorgteams zouden zelf grenzen kunnen stellen, door vaker nee te zeggen tegen jongeren en hun ouders die om zorg vragen die volgens de gemeente niet nodig is. Maar dit gesprek vinden veel gemeenten lastig, ziet de Jeugdautoriteit.
Gemeenten brengen in dat het percentage jongeren met mentale problemen de laatste jaren fors is toegenomen, waardoor zij juist steeds meer vragen krijgen om hulp. Maar zij kunnen volgens de Jeugdautoriteit wel degelijk meer doen.
Een kleine minderheid van de gemeenten is het immers al wel gelukt om met eigen beleid het aandeel jongeren in de jeugdzorg te verminderen. Hoe dan ook moet het aantal jongeren in de jeugdzorg omlaag, alleen al omdat er onvoldoende jeugdzorgwerkers zijn om alle hulpvragers te helpen.
Daarbij vindt de Jeugdautoriteit dat er minder geld moet gaan naar jeugdzorg waarvan de effectiviteit niet is bewezen. Ook dat is een roep die al jaren klinkt, maar waarvan in de praktijk nog weinig terechtkomt. Dat geldt ook voor de wens om de administratieve lasten terug te brengen.
Al met al zit er volgens de Jeugdautoriteit te weinig schot in de oplossing van de problemen waarover al jaren wordt gepraat.
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant