De kabinetsformatie slaat een ongebruikelijke weg in: verkenner Wouter Koolmees stelt voor dat D66-leider Rob Jetten en CDA-leider Henri Bontenbal in de komende drie weken met z’n tweeën de ‘basis van een regeerakkoord’ op papier zetten.
Onder begeleiding van een of twee informateurs moeten de twee partijleiders het eens worden over een ‘positieve agenda’ waarin de hoofdlijnen van het migratiebeleid, de woningbouw, stikstofaanpak, economie, het begrotingsbeleid en het defensie- en veiligheidsbeleid worden beschreven. Dat waren de belangrijkste thema’s in de verkiezingscampagne. De vraag welke partijen zich eventueel kunnen aansluiten bij de gedachten van het duo, komt pas in de volgende fase aan de orde.
Via deze sluiptroute denkt Koolmees, althans voor even, een uitweg te hebben gevonden uit de impasse die de formatie al in een vroeg stadium in de greep dreigt te krijgen. D66 kreeg van alle partijen de meeste stemmen en heeft dus het initiatief, maar weet inmiddels ook dat het ingewikkeld is om een kabinet op de been te krijgen dat in beide Kamers op voldoende politiek draagvlak kan rekenen.
D66-leider Jetten heeft een voorkeur voor een formatie met CDA, VVD en GL-PvdA, maar stuit daarbij op het veto dat de VVD heeft uitgesproken tegen GL-PvdA. VVD-leider Dilan Yesilgöz wil het liefst in zee met D66, CDA en JA21, maar die variant kan niet op Jettes enthousiasme rekenen. JA21 staat op een aantal terreinen (het klimaatbeleid, de stikstofaanpak, Europese samenwerking) diametraal tegenover de beginselen van D66. De Democraten voorzien zeer moeizame onderhandelingen.
Een lange parlementaire traditie schrijft voor dat in formaties wordt gezocht naar samenwerking door fracties die samen een meerderheid vormen. Dat geeft een kabinet enige rust om het beleid uit te stippelen in het vertrouwen dat het niet meteen zal worden weggestemd zodra het landt in de Kamer.
Jetten en Bontenbal hebben samen slechts 44 zetels in de Tweede Kamer en komen er dus 32 tekort voor een meerderheid. In de Eerste Kamer hebben ze samen slechts 10 van de 75 zetels. Ze zullen zich uiteindelijk dus van veel meer steun in beide Kamers moeten verzekeren, in elk geval op hoofdlijnen, om te voorkomen dat ze vanaf het begin vleugellam zijn.
Het idee is dan ook dat de twee, terwijl zij proberen het onderling eens te worden, nadrukkelijk ook oog hebben voor de opvattingen van andere partijen die voor steun in aanmerking komen. In de Tweede Kamer zijn dat de VVD en JA21 op de rechterflank, en GL-PvdA op links. In de Eerste Kamer kan de BBB met dertien zetels een doorslaggevende rol spelen.
‘D66 en CDA gaan compromissen verkennen en op zoek naar oversteenstemmingen in plaats van verschillen’, aldus Koolmees dinsdagavond. Dat moet leiden tot een ‘agenda met contouren van beleid die zij voor zich zien en waarmee ze verwachten tot meerderheden in beide Kamers kunnen komen.’
Daarna kunnen andere partijen beslissen of zij aaknopingspunten zien om aan te haken. Koolmees wilde dinsdag niet vooruitlopen op de vraag hoe dat zal gaan en of hij niet bang is dat de cruciale vraag, of het kabinet naar links of naar rechts moet neigen, dan opnieuw tot blokkades leidt.
Koolmees hoopt dat Jetten en Bontenbal samen genoeg overtuigingskracht tonen om dat te voorkomen en dat intussen de tijd z’n werk doet. ‘Formeren is faseren’, aldus de verkenner in zijn verslag aan de Tweede Kamer, daarbij oud-informateur Herman Tjeenk Willink citerend.
Koolmees deed daarbij ook een oproep aan alle fractieleiders om zich constructief op te stellen: ‘Het is niet onbegrijpelijk dat alle partijen kort na de verkiezingen en de campagne sterk gericht zijn op de eigen standpunten die de keuze van hun kiezers in het stemhokje bepaalden. Tegelijkertijd is het in een vertegenwoordigende democratie zo dat de gekozenen een mandaat hebben dat hun de verantwoordelijkheid geeft meer te doen dan de opvattingen van hun kiezers te verwoorden. Zij dragen ook een verantwoordelijkheid voor het overkoepelende belang van Nederland.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant