Elke grote oorlog betekent het einde van een wapen. Zo blijkt de machtige tank op het slagveld in Oekraïne erg kwetsbaar voor drones en verdwenen ook het zwaard, pijl en boog en het paard ooit van het strijdtoneel. De Tweede Wereldoorlog luidde het einde in van een van de grootste en duurste wapens: het imposante slagschip.
In de nacht van 11 op 12 november 1940 hoort de Italiaanse marine in de haven van Taranto gezoem dat steeds dichterbij komt. Het geluid komt van twaalf Fairey Swordfish-torpedobommenwerpers, opgestegen van het Britse vliegdekschip HMS Illustrious.
De vliegtuigen zijn wat gedateerd: het gaat om ouderwetse tweedekkers met open cockpit. Toch stelt hun varende vliegveld ze in staat de Italiaanse vloot pijn te doen.
Maar eerst even de situatie in 1940: Italië raakt in navolging van Duitsland in oorlog met het Verenigd Koninkrijk. Dictator Benito Mussolini droomt van een nieuw Romeins Rijk rond de Middellandse Zee. Een nogal megalomane droom, maar de Italiaanse marine is verhoudingsgewijs best sterk. De Britten hebben toegang tot de Middellandse Zee nodig voor het Suezkanaal, de koloniën in het Midden-Oosten en Malta.
De Italianen zijn in deze regio de grootste vijand op het water voor de machtige Britse marine, al varen ze niet vaak uit. De sterke vloot met onder meer zes slagschepen ligt vooral in de haven van Taranto, waar ze wel een bedreiging vormen voor Britse konvooien.
Slagschepen zijn in 1940 nog het primaire wapen van elke grote marine, een traditie die honderden jaren teruggaat: van de door Michiel de Ruijter bevaren Zeven Provinciën uit de Gouden Eeuw tot het revolutionaire Britse slachschip HMS Dreadnought uit 1906. In de Eerste Wereldoorlog gaan tientallen gigantische Britse en Duitse slagschepen elkaar nog te lijf tijdens de Slag bij Jutland (1916).
Maar in 1940 blijkt het grote stalen slagschip kwetsbaar. Dat wordt in Taranto echt duidelijk met een aanval vanaf een veel moderner vaartuig: het vliegdekschip. Dat schip brengt doelen van hun vliegtuigen binnen bereik op een manier die eerder onmogelijk was. En dus ligt de Italiaanse vloot op die avond in november 1940 opeens onder vuur.
Daar zijn de Italianen wel op voorbereid, maar niet genoeg. Zo zijn zestig sperballonnen kort voor de aanval weggewaaid. En antitorpedonetten rondom de schepen hangen net niet diep genoeg om de Britse torpedo's tegen te houden. Drie van de zes Italiaanse slagschepen worden flink geraakt, waarvan Conte di Cavour uiteindelijk onherstelbaar beschadigd blijkt. Zo delen twintig vliegtuigen een flinke tik uit.
De incidenten volgen elkaar snel op. Wie bij de aanval op Taranto moet denken aan Pearl Harbor zit goed: voor die beruchte aanval op de Amerikaanse vloot in Hawaï halen de Japanners flink wat inspiratie uit de Britse operatie. Alleen pakken ze het in december 1941 wat groter aan, met zes vliegdekschepen en 355 vliegtuigen.
Vier Amerikaanse slagschepen zinken door die verrassingsaanval en vier anderen raken beschadigd. Zeker in een haven zijn de enorme slagschepen kwetsbaar vanuit de lucht. En Hawaï blijkt door de komst van het vliegdekschip geen veilige haven meer.
Maar ook op zee vallen de stalen kolossen ten prooi aan vliegtuigen. Drie dagen na Pearl Harbor vallen de Japanners (deze keer vanaf land) de Britse slagkruiser HMS Repulse en het gloednieuwe slagschip Prince of Wales aan in de Chinese Zee. Beide schepen zinken. 840 bemanningsleden komen om. De schok is groot.
Ook het einde van het bekendste slagschip van de oorlog wordt ingeleid vanaf een vliegdekschip. De Duitse Bismarck (die je op de hoofdfoto ziet) heeft de tocht naar de bodem van Atlantische Oceaan vooral te danken aan een Swordfish-torpedobommewerper van het Britse vliegdekschip Ark Royal.
Die beschadigt het roer van de 251 meter lange kolos dusdanig dat Bismarck alleen nog rondjes kan varen. De kanonnen van de Royal Navy vellen het lot. Eén vrij ouderwets vliegtuig zet dit in gang. En vooral omdat het vliegdekschip de Bismarck binnen bereik bracht.
Dat biedt het vliegdekschip wat een slagschip niet kan geven. Een slagschip is weliswaar uitgerust met enorme kanonnen die projectielen kilometers ver kunnen afschieten, maar vergeleken met het bereik van vliegtuigen stelt dat niets voor.
Slagschepen doen veel op zicht, terwijl vliegdekschepen gevechten honderden kilometers verderop voeren. De vliegtuigen kunnen met bommen en torpedo's aanvallen, terwijl er ook jachtvliegtuigen aan boord zijn om het eigen schip te beschermen. Een slagschip bijt ook van zich af, maar blijft kwetsbaar tegen een golf van vijandelijke vliegtuigen.
Zo verdwijnt het slagschip langzaam uit beeld. De Amerikanen bouwen er nog wel paar tot 1942, waarvan de USS Missouri zelfs in de eerste Golfoorlog nog dienst doet. De Britten maken het laatste slagschip ooit: de 248 meter lange HMS Vanguard. Die kost 11 miljoen pond, wat in 2025 bijna 580 miljoen euro is. Een kostbare investering in een schip dat uiteindelijk te laat komt voor de oorlog.
Tegelijkertijd piekt het slagschip ook in de Tweede Wereldoorlog. Gedateerd of niet, het blijven imposante, snel varende forten met enorme kanonnen, eindeloze batterijen aan luchtafweer, radarsystemen en een fear factor waaraan het vliegdekschip niet kan tippen.
De Britten blijven bijvoorbeeld een groot deel van de oorlog bezig met Bismarcks zusterschip Tirpitz, die verstopt in de Noorse fjorden een bedreiging is voor Britse konvooien. Er komen 32 zware bommenwerpers met speciale 5.400 kilo zware Tallboy-bommen aan te pas om het Duitse slagschip definitief uit te schakelen.
Maar dé slagschippiek wordt bereikt door de Japanse zusterschepen Yamato en Mushashi. Deze 263 meter lange, 72.000 ton zware superslagschepen stralen precies uit wat een nationalistische dictatuur graag ziet: één bonk macht. Daarom is de Bismarck ook zo'n prestigeobject voor Adolf Hitler.
Maar ook de Japanse kolossen bezwijken aan luchtaanvallen. Mushasi zinkt in 1944, nadat ze is geraakt door negentien Amerikaanse torpedo's en zeventien bommen, afkomstig van een vliegdekschip. Yamato ondergaat in 1945 eenzelfde lot tijdens een zelfmoordmissie bij Okinawa. Uiteindelijk ontploffen twee munitiemagazijnen en gaat een van de beroemdste slagschepen in een rookkollom van zes kilometer hoogte ten onder.
Ironisch genoeg wordt Shinano, het derde schip uit de klasse, omgebouwd tot vliegdekschip. Nieuwe tijden zijn aangebroken. Maar ook voor het vliegdekschip is het ooit een keer afgelopen.
Source: Nu.nl algemeen