DEN HAAG - Een nieuw, onbekend virus hield begin jaren tachtig de wereld in z'n greep. Inmiddels heeft hiv dankzij medicatie geen ernstige gevolgen meer. Toch hebben veel mensen nog een vertekend beeld ervan, ziet Robbert Blokland. De Hagenaar schreef over hiv en aids in Nederland.
Tijdens een vakantie in New York liep Blokland met zijn man langs het AIDS Memorial in New York. Daar ontstond bij hem de vraag: hoe zit het eigenlijk met de geschiedenis van aids en hiv in Nederland?
De Haagse journalist ging op onderzoek uit en ontdekte dat er vooral medische boeken waren, maar geen naslagwerken met ervaringsverhalen.
Dat boek wilde Blokland maken. Hij pleegde wat belletjes en een paar maanden later had hij het eerste interview voor zijn boek Live to tell gedaan. 'Ik wilde het verhaal schrijven aan de hand van mensen die er op allerlei manieren mee te maken hebben.'
Zo sprak hij een arts die uitgebreid onderzoek heeft gedaan naar hiv, maar ook met advocaat Oscar Hammerstein. Hij raakte in 1988 geïnfecteerd met hiv toen er nog geen medicatie was en leeft nog steeds.
Datzelfde geldt voor Marjolein, die behoort tot de groep vrouwen (negentien procent) met hiv en dankzij een medicatietraject niet bezweek aan het virus.
Dat was begin jaren tachtig nog heel anders. Hiv dook toen voor het eerst op, vooral onder homoseksuele mannen. De kennis over het virus was nihil. 'De artsen wisten niets. Ze wisten niet om wat voor virus het ging en dus ook niet of er een behandeling mogelijk was', vertelt Blokland.
Langzamerhand werd duidelijk hoe het virus zich kon verspreiden en welke gevolgen het had. Informatie over het nieuwe virus was beperkt. Veel mensen zagen alleen beelden van zieke mensen in de krant.
Toen duidelijk werd dat hiv werd verspreid door onbeschermde seks, startte de overheid een campagne om veilig vrijen te bevorderen. Maar de manier waarop boezemde angst in: een bijtje dat verschillende bloemetjes bestuift en daarna dood neervalt.
'Die spotjes hielpen me niet om uit de kast te komen', vertelt Blokland. 'Dat heb ik van veel leeftijdsgenoten gehoord. In de jaren zeventig en tachtig was het 'vrijheid blijheid', totdat het virus kwam. Het was een terugslag voor de gay community.'
Veel mensen zagen hiv en aids als een ver van hun bed-show, maar ook als eng en gevaarlijk. Tot het inmiddels beroemde tv-fragment van zanger Rene Klijn, die te gast was in het programma van Paul de Leeuw. 'René was heel open over zijn ziekte, op een nuchtere manier', vertelt Blokland.
In de bekroonde tv-uitzending vertelde Klijn over wat de ziekte met hem doet, maar ook dat je het virus alleen kan krijgen door onbeschermde seks of een infectie via bloed. 'Die waarschuwing was nodig en heeft ook enorm doorgewerkt die jaren daarna.'
'Het fragment met de jonge zanger gaf aids een gezicht.' Nadat er medicatie beschikbaar kwam, die ervoor zorgde dat hiv geen doodvonnis meer was, werd de media-aandacht minder.
'We zien allemaal nog de beelden voor ons van uitgemergelde mannen met vlekken in hun gezicht. Maar de kennis is daarna verwaarloosd. De stigma's die nog steeds bestaan, zijn het grootste probleem.'
De journalist hoopt die kennis weer omhoog te halen, dankzij de verhalen opgetekend uit interviews met onder meer prinses Mabel (die actief is in de strijd tegen hiv en aids), presentator Humberto Tan (die zijn broer aan aids verloor) en acteur Hans Kesting (die de diagnose kreeg vlak nadat er levensreddende medicatie op de markt kwam).
Eén van de meest indrukwekkende verhalen hoorde hij van Tim Kramer, nu 28 jaar. Hij is een van de zogenoemde lifetime survivors, mensen die met hiv zijn geboren. In Tims geval was zijn moeder geïnfecteerd met hiv toen zij zwanger raakte, zij wist dit niet.
'Op zijn twaalfde hoorde Tim dat hij hiv in zijn bloed heeft, maar ook dat hij er dankzij medicatie geen last van zal hebben. Maar hij kende de verhalen niet, dus hij vond het niet naar of vies. Zijn eerste gedachte na het nieuws was: oké, cool, prima.'
Dat maakte indruk op Blokland. 'Dat is zo mooi en positief. Zijn reactie heeft mij geleerd dat schaamte aangeleerd is.'
Source: Omroep West Den Haag