Klimaattopveteraan Leo Meyer (76) stond jarenlang aan het front van de klimaatdiplomatie. De wetenschapper en adviseur werkte voor de overheid, het VN-panel IPCC en deed het voorwerk van het historische Parijsakkoord. NU.nl spreekt hem in aanloop naar de dertigste klimaattop (COP30) in Brazilië.
Meyer (76) heeft een indrukwekkende carrière achter de rug in de klimaatwereld. De wetenschapper zat op welgeteld zestien klimaattoppen aan tafel. Daarnaast adviseerde hij de overheid en werkte hij zes jaar lang voor het belangrijkste klimaatpanel ter wereld: het IPCC.
Wat wordt volgens u het belangrijkste onderwerp op deze klimaattop?
Direct: "Geld. De beloftes, zoals die voor het klimaatschadefonds, liggen er al. Ontwikkelingslanden zullen zeker niet juichend instemmen met allerlei hogere klimaatdoelen, tenzij er geld komt. Zij krijgen de zwaarste klappen, terwijl rijke landen de hand op de knip houden."
Hoe kijkt u terug op dertig klimaattoppen?
"Als absoluut noodzakelijk. En absoluut onvoldoende."
"Klimaattoppen zijn een motor voor actie vanuit landen en bedrijven. Alle landen ontmoeten elkaar daar fysiek en werken samen. Dat is veel effectiever dan elkaar mailtjes sturen of een Teams-vergadering. Maar zonder opvolging van die plannen is er alsnog stilstand."
Is dat proces in al die jaren veranderd?
"Het is ingewikkelder geworden, met meerdere organen en meer en langere agenda's waarvoor landen posities moeten innemen. Wat ooit klein begon, is nu een gigantisch circus. Voor de buitenwereld is het ondoorzichtig. De teksten zijn onbegrijpelijk voor iedereen die niet in dat wereldje zit."
Welke ervaring is u bijgebleven op de zestien toppen die u meemaakte?
"Tijdens de onderhandelingen na de mislukte COP6 in Den Haag werkten we dagenlang door. Diplomaten lagen te slapen op stoelen en tafels. Ik ben toen maar piano gaan spelen: If it takes forever, I will wait for you. Sommige mensen dachten dat het nog vrijdag was toen het eindelijk klaar was, terwijl het inmiddels al zondag was."
Het is inmiddels tien jaar geleden dat het Parijsakkoord werd gesloten. Daar spraken landen af zich gezamenlijk in te spannen om de opwarming te beperken tot 1,5 graden. Hoe staan we ervoor?
"Het glas is halfvol en halfleeg. Donald Trump en consorten zijn teleurstellend. De Verenigde Staten ontkennen als machtigste land ter wereld de wetenschap. Daarmee gaan we terug naar een middeleeuwse situatie. Dat is echt een harde klap."
"De aanpak van het klimaatprobleem gaat minder hard dan ik had verwacht. Dat is zorgelijk. Maar het is ook begrijpelijk, omdat we ons op onbekend terrein begeven. Zo zie je in Nederland dat we de problemen met het elektriciteitsnet ernstig hebben onderschat."
"Tegelijkertijd zijn de effecten ook erger. De kantelpunten zijn bedreigender zijn dan we begin dit millennium dachten. Dus mijn zorgen zijn wel toegenomen."
In welk opzicht is het glas halfvol?
"Het positieve geluid is dat we aan het begin van deze eeuw nog voorspelden dat de opwarming in het jaar 2100 wel 4 graden zou zijn. Dat is met het laatste scenario bijgesteld naar 2,3 tot 2,5 graden."
"De oorzaak is dat de wereld zich gezamenlijk heeft ingespannen om opwarming aan banden te leggen. Toch gaat de vooruitgang langzamer dan we willen en klimaatverandering sneller dan we doorhebben. De wereld heeft de rem te laat ingetrapt, waardoor 1,5 graden opwarming de prullenbak in kan."
In de praktijk betekent zo'n overshoot dat de risico's op kantelpunten groeien, zoals het stilvallen van de Golfstroom. Daardoor kan Nederland te maken krijgen met extreme kou, droge zomers en ijsvorming op de Noordzee. "Een nachtmerriescenario", zegt Meyer.
Klimaatdiplomatie staat onder druk. Hoe kunnen landen volgens u toch vooruitgang boeken in Belém?
"Het belangrijkste is dat ze elkaars positie proberen te begrijpen en geen vijanden maken. Wanneer landen op hun strepen blijven staan, gaan anderen dat ook doen. Vooruitgang, zoals bij het Parijsakkoord, ontstaat doordat landen die wél willen zich blijven inzetten."
"De klimaatverandering zet door, ook al sluiten sommige landen zoals de VS er letterlijk de ogen voor. Dat toont hoe bang ze ervoor zijn, maar het probleem slaat gewoon terug."
Heeft u zo'n aanval op wetenschap eerder meegemaakt?
"Dat is van alle tijden. Verandering roept angst op, omdat we tienduizend jaar in een stabiel klimaat hebben geleefd en niet voldoende voorbereid zijn. Mensen vallen de boodschappers aan: wetenschappers. De maatschappij lijkt wel agressiever geworden. Het is mij ook overkomen. Maar het houdt me geen seconde tegen."
Source: Nu.nl algemeen