De coalitievoorkeuren staan inmiddels zwart op wit. Dat schept duidelijkheid, maar legt óók direct het probleem bloot: D66 en VVD staan nu al spreekwoordelijk met de koppen tegen elkaar.
Hoe komen D66 en VVD tot een doorbraak? Het is nog vroeg in de verkenningsfase, de formatie is nog niet begonnen. Maar achter de schermen is duidelijk dat partijen niet van plan zijn om ook maar een millimeter op te schuiven.
Bij de VVD weet men één ding zeker: ze gaan niet in een kabinet met GroenLinks-PvdA zitten. Daar zijn ze in de campagne al duidelijk over geweest, maar dat leek pas laat door te dringen bij anderen. "Het is onze grootste strategische belofte aan de kiezer", is bij de liberalen te horen.
Partijleider Dilan Yesilgöz somt deze dagen daarbij ook de inhoudelijke verschillen op aan iedereen die het maar wil horen. De VVD wil nationale asielmaatregelen, geen hogere lasten voor bedrijven en fors meer defensie-uitgaven om de NAVO-norm te halen.
Op nota bene dat laatste punt dacht Yesilgöz dat ze in GroenLinks-PvdA een partner had, maar de linkse fusiepartij heeft in het verkiezingsprogramma alleen extra geld ingeboekt tot 2030. Daarmee wordt de norm niet gehaald. En er komt nog een onderwerp bij. De VVD wil miljarden bezuinigen op de zorg. Dat is voor GL-PvdA onbespreekbaar.
Woensdag kwamen de leiders van de zeven grootste partijen voor het eerst langs bij verkenner Wouter Koolmees voor een individueel gesprek. Ze hebben allemaal een brief opgesteld over hun wensen en ideeën voor de formatie.
D66 spreekt de voorkeur uit om met VVD, CDA en GL-PvdA (86 zetels) verder te praten. Die partijen hebben zoals partijleider Rob Jetten schrijft al eerder laten zien dat ze verantwoordelijkheid willen nemen voor het landsbelang en hebben de daarvoor "noodzakelijke deskundigheid".
De VVD wil de linkse fusiepartij inruilen voor "in elk geval" JA21, waarmee ze samen op 75 zetels zouden komen. Een coalitie met GL-PvdA is "niet in staat de problemen die nu spelen op te lossen", schrijft Yesilgöz.
Meestal 'ontdooien' de hardste standpunten na de campagne. Of wordt al voorzichtig ruimte gemaakt om de obstakels even te kunnen parkeren, zodat er later op kan worden teruggekomen. Daar is nu geen sprake van. "Wij gaan geen millimeter opschuiven", is op de VVD-gang te horen.
Als D66 in het Torentje wil komen, moet de partij van Jetten concessies doen, zo klinkt het. Of beter gezegd: offers brengen. In dit geval betekent dat: de droomcoalitie laten varen. Voor de zogenoemde 'premierbonus' moet aan de voorkant alvast worden afgerekend.
Bij de VVD kent men deze Haagse ongeschreven wet maar al te goed. De grootste partij mag in principe de premier leveren. Dat brengt veel voordelen met zich mee, zoals status en invloed. Dat zijn fijne bijkomstigheden tijdens een kabinetsperiode én bij een volgende verkiezingscampagne. In jargon is dat de premierbonus.
Maar het is natuurlijk niet zo dat ze bij de VVD zomaar hun zin krijgen, klinkt het bij D66. Bovendien denken ze bij de democraten dat het wel goed komt. "In deze fase van de formatie worden nu eenmaal piketpaaltjes geslagen."
In de recente geschiedenis hebben de twee partijen vaker op deze manier tegenover elkaar gestaan. Steeds trok de VVD aan het langste eind en dat zijn ze bij D66 niet vergeten. In de formaties van 2017 en 2021 heeft oud-VVD-leider Mark Rutte volgens D66 "net zo lang zijn zin doorgedrukt" totdat hij zijn zin kreeg.
Verkenner Koolmees moet volgende week dinsdag zijn verslag uitbrengen. Twee dagen later debatteert de Kamer erover. Normaal gesproken wordt dan een informateur aangewezen die een mogelijke coalitie gaat onderzoeken. Dat lijkt op dit moment nog erg ver weg.
Source: Nu.nl algemeen