Oekraïne maakt een goede kans om voor eind 2028 lid van de EU te worden. Dat bleek dinsdag uit het jaarlijkse EU-rapport over alle kandidaat-lidstaten. De Oekraïners moeten nog wel veel hervormingen doorvoeren. Lezers vragen zich af: hoe wordt een land EU-lid?
"De eerste stap is het krijgen van een kandidaat-status", zegt Annette Freyberg-Inan tegen NU.nl. Ze is hoogleraar Theorie van de Internationale Betrekkingen aan de Universiteit van Amsterdam. Wil een land zich kandidaatstellen, dan moeten alle zittende EU-lidstaten eerst akkoord zijn. Iedereen heeft daarbij een vetorecht.
Daardoor kan één land zelfs jarenlang de toetreding van een ander land tegenhouden, zegt Ton van den Brink, hoogleraar Europees Recht aan Universiteit Utrecht. "Griekenland heeft bijvoorbeeld twaalf jaar de kandidaat-status van Turkije geblokkeerd", legt hij uit. "Dan kan dat land de volgende stap niet zetten."
Ook moet een land aan de zogeheten Kopenhagencriteria voldoen, vult Henri de Waele aan. Hij is hoogleraar Internationaal en Europees Recht aan de Radboud Universiteit in Nijmegen. Kopenhagencriteria zijn de voorwaarden waaraan een niet-EU-land sowieso moet voldoen om in aanmerking te komen voor het lidmaatschap. Zo moet het land in Europa liggen.
Verder moet een land volgens de Kopenhagencriteria de democratische principes van de EU onderschrijven en mensenrechten respecteren. Daarnaast moet het land een functionerende economie hebben. Freyberg Inan: "Kort gezegd: een land kan niet in aanmerking komen als lid van de EU als het slecht georganiseerd is."
Op dit moment zijn negen landen kandidaat-lidstaat van de EU. Naast Oekraïne zijn dat Turkije, Montenegro, Noord-Macedonië, Servië, Albanië, Moldavië, Bosnië en Herzegovina en Georgië.
Turkije wacht al erg lang en is daarmee een vreemde eend in de bijt. Het land van president Recep Tayyip Erdogan kreeg al in 1999 de status van kandidaat-lid, maar de onderhandelingen over de EU-wetgeving liggen al lange tijd stil. Van den Brink: "Met de huidige regering is het niet waarschijnlijk dat daar nog vooruitgang in zit. Misschien komt dat anders te liggen als Erdogan weg is."
Als een land aan de Kopenhagencriteria voldoet en alle landen toestemming hebben gegeven voor het kandidaatschap, begint het daadwerkelijke proces tot toetreding. Een land moet dan aan alle Europese wetgeving voldoen, legt Van den Brink uit.
Die wetgeving is onderverdeeld in 35 verschillende thema's die allemaal apart moeten worden behandeld. Denk aan visserij, voedselveiligheid of goederenhandel. Een land moet zijn wetgeving op al die thema's aanpassen aan die van de EU. Van den Brink: "De Europese Commissie houdt dit proces in het oog."
Het verschilt per land hoelang het aanpassen van die wetgeving duurt, maar vaak kost het jaren. Freyberg-Inan: "Het is een heel ingewikkeld proces met veel administratief werk voor zowel de kandidaat als de Europese Commissie. Daarom duurt het zo lang." Bij landen die verder weg staan van de EU duurt het langer dan bij andere landen. "Bij Oostenrijk ging het bijvoorbeeld veel sneller dan nu bij Servië. Daar lopen veel dingen nog niet volgens de eisen die de Commissie stelt."
Als alle beleidshoofdstukken zijn afgerond, dan moet het land nog door de laatste hoepel: het toetredingsakkoord, waarvoor iedereen moet tekenen. "Alle EU-lidstaten moeten opnieuw goedkeuring geven", zegt Van den Brink. Daarbij hebben ze, net als bij het toekennen van de kandidaat-status, een vetorecht. Ook het land zelf moet toestemming geven.
Dat gaat niet altijd vanzelf: zo heeft Noorwegen vier keer geprobeerd toe te treden tot de EU. In 1962 en 1967 hield Frankrijk dat tegen middels een veto. In 1972 en 1994 wees de Noorse bevolking het lidmaatschap zelf af in een referendum.
Over het lidmaatschap van Oekraïne is nog geen zekerheid. In het EU-verdrag over de wetgeving waaraan landen moeten voldoen staat niet dat een land niet in oorlog mag zijn. Oekraïne is bovendien kandidaat-lid, zegt Van den Brink. "Met die status zeggen Europese landen: er is geen fundamenteel bezwaar tegen de introductie van Oekraïne als nieuw land in de EU."
Toch wil dat niet zeggen dat het land lid wordt. De EU heeft namelijk afgesproken zich niet zomaar in conflicten te mengen. De EU heeft het zogeheten nabuurschapsbeleid, vult De Waele aan. Ook dat is een criterium dat een rol speelt. Met dat beleid stimuleert de EU dat lidstaten en buurlanden hun uiterste best doen om met elkaar samen te leven. Een oorlog rijmt daar niet mee. De Waele: "Als Oekraïne nu lid wordt, is de EU de facto in oorlog met Rusland."
Desondanks staat Oekraïne er anders voor dan de andere kandidaat-leden. Zo beloofde Ursula von der Leyen, de voorzitter van de Europese Commissie, vlak na het begin van de oorlog dat het land sneller dan gebruikelijk tot de EU zou mogen toetreden. Dat benadrukte ze ook begin dit jaar. Als het aan Von der Leyen ligt, maakt Oekraïne deel uit van "onze Europese familie".
Source: Nu.nl algemeen