Op de eerste dag van de verkenning is er nog weinig beweging te bespeuren bij de partijleiders. Dat betekent dat er nog geen duidelijke coalitievoorkeur op tafel ligt. De dinsdag aangestelde verkenner Wouter Koolmees moet schot in de zaak zien te krijgen.
Is 75 van de 150 zetels een meerderheid? Hoe belangrijk is de chemie tussen de fractievoorzitters? Wanneer is een partij stabiel?
Dinsdagmiddag hadden alle partijleiders een korte ontmoeting met Koolmees. Meteen vlogen er allerlei argumenten door het formatiedeel in het Tweede Kamergebouw om alvast de onderhandelingsposities veilig te stellen.
Die posities zijn sinds de campagne niet veranderd en dat betekent werk aan de winkel voor Koolmees. De oud-D66-minister is een veteraan in de Haagse binnenwereld en stond er tijdens zijn politieke loopbaan om bekend verschillen te overbruggen. Inhoudsgedreven met een vrolijke inborst. Allemaal eigenschappen die noodzakelijk zijn om partijleiders uit hun schuttersputjes te halen.
Dat moet wel gebeuren, anders heeft die hele verkenningsfase volgens Koolmees überhaupt geen zin. "Als de voorkeuren, uitsluitingen en blokkades in stand blijven, dan wordt het heel ingewikkeld", zei hij dinsdagavond op een korte persconferentie vlak na zijn aanstelling. "Hoe kom je met elkaar tot het vertrouwen om een grote stap vooruit te zetten op de onderwerpen die al zo lang stil liggen?"
Koolmees zal enkele partijleiders ervan moeten overtuigen te bewegen. Zo is VVD-leider Dilan Yesilgöz niet van plan ook maar een millimeter op te schuiven. Dat betekent dat zij in geen enkel scenario ziet dat haar partij met GroenLinks-PvdA in een kabinet gaat zitten.
Daar heeft de leiderschapswissel naar Jesse Klaver dus niets aan veranderd. "Het landsbelang is het oplossen van problemen en niet dat wij ergens in een stoel belanden", aldus Yesilgöz.
"Oldschool politiek", zei Klaver daarover. GroenLinks-PvdA houdt in ieder geval ook rekening met een plek in de oppositie. Al is binnen de partij te horen dat het goed zou zijn om te gaan regeren. De linkse fusiepartij heeft het alleen niet voor het zeggen. De verkiezingsnederlaag kwam hard aan en het vertrek van Frans Timmermans was voor velen toch een verrassing.
Met Klaver staat er wel weer een ervaren politicus aan het roer die bij twee formaties betrokken was (2017 en 2021). Al leidde dat in geen van beide gevallen tot regeringsdeelname.
D66-leider Rob Jetten maakte er geen geheim van dat hij een stabiel middenkabinet wil. Naast zijn partij is dat met CDA, VVD en GroenLinks-PvdA, bij elkaar goed voor 84 zetels. "Ik ga echt voor een combinatie met meer dan 75 zetels", zei Jetten. "Er is één combinatie die dat met vier partijen kan leveren."
Als de linkse fusiepartij wordt ingewisseld voor het rechtse JA21, kom je uit op 75 van de 150 zetels. "Dat is geen meerderheid", stelde Jetten vast.
Vanwege de lastige formatiepuzzel werd dinsdag zelfs al gesproken over een minderheidskabinet. Dat is alleen wel "gedoe", zoals CDA-leider Henri Bontenbal dat noemde. Het heeft ook zeker niet zijn voorkeur, maar het kan volgens de CDA'er ook "een van de opties" zijn.
Bontenbal houdt sowieso alle opties open. Over links (met GroenLinks-PvdA) of over rechts (met JA21) is voor hem allemaal bespreekbaar. Dat geldt dus ook voor het aantal partijen in een coalitie. Enerzijds zorgt een coalitie met meer dan vier partijen voor "meer complexiteit in de onderhandelingen". Anderzijds is de chemie tussen de politiek leiders "veel belangrijker dan het aantal partijen". Kortom: het kan vriezen en het kan dooien.
Koolmees wilde niet reageren op de opgeworpen varianten eerder die dag. Hij gaat woensdag eerst afzonderlijk met alle partijleiders zitten. Tot die tijd zegt hij ook niets over of een kabinet dat leunt op 75 of minder zetels in de Kamer, in zijn ogen stabiel is.
Source: Nu.nl algemeen