schrijft voor de Volkskrant over literatuur, non-fictie en onderwijs.
Wat is een burger? Een burger ben je als je een bekeuring krijgt. Als je wordt uitgenodigd voor een covidvaccinatie. Een burger is iemand met een Burgerservicenummer, een DigiD en een dossiernummer bij de Belastingdienst, gegevens die je altijd kwijt bent als je ze nodig hebt.
Een burger is van harte uitgenodigd op inspraakavonden, wat er nooit van komt. Vorige week waren we even een burger, toen we om onze burgerplicht te doen het verkiezingslokaal inliepen, waar werd gecontroleerd of we wel bestonden. Verder voel ik me nooit een burger van dit land.
Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
Misschien komt het doordat ik puber en student was in de opruiende jaren zeventig, toen ‘burgerlijk’ het ergste scheldwoord was en de ‘oppassende burger’ een geliefd object voor satire. Ik leef al decennia een braaf bestaan, maar nog altijd heb ik het niet op dat woord. Bij de ‘burgerschapsopdracht’ die de overheid in 2021 oplegde aan het funderend onderwijs, voel ik een lichte huiver. Wat wil de overheid hiermee? Onze kinderen kneden in het gewenste model?
Bij de uitslag van de scholierenverkiezingen dit jaar was het weer even schrikken: PVV de grootste, met 19,97 procent van de stemmen, meteen daarna D66 (19,50 procent) Nauwelijks anders dan de landelijke uitslag, maar vergeleken met 2023 groeide de PVV flink; toen scoorde de PVV 15,9 procent. Scholieren denken steeds rechtser, en begrijpen niet altijd hoe een democratie werkt, bleek ook uit een mooie reportage in de Volkskrant.
Ook bij echte verkiezingen stemmen veel jongeren radicaal-rechts. Als alleen 18- tot 35-jarigen zouden stemmen, had de PVV volgens Eenvandaag/Verian 37 zetels gehad. Vrouwen stemmen linkser dan mannen, ‘praktisch opgeleiden’ stemmen vaker PVV. Niet gek om te veronderstellen dat veel jongens op het vmbo en mbo zich aangesproken voelen door ondemocratisch gedachtengoed.
Ja, Haro Kraak heeft gelijk dat ‘het fundament van burgerschapsvorming vroeger en steviger moet worden gelegd’. Dat besef leeft ook allang bij de overheid. Ook ik vind dat nu, zolang niet gedragsbeheersing het doel is. Momenteel wordt ijverig vastgelegd wat leerlingen moeten weten over burgerschap, de democratie, de grondwet. Onlangs verschenen de definitieve conceptkerndoelen burgerschap en digitale geletterdheid .
Daarin zijn alle doelen keurig opgenomen. Burgerschap kan worden ondergebracht bij meerdere schoolvakken. Nou ja, het vak geschiedenis wordt tot mijn schrik niet genoemd, volgens mij het belangrijkste vak om iets te leren over oorlogen, dictaturen, ongelijkheid en onderdrukking.
Los daarvan: hoe werk je die doelen uit in de praktijk, met klassen vol kinderen die hun eigen ideeën hebben over hun omgeving en hun leven, die niet zitten te wachten op kennis over ‘respect’, ‘diversiteit’ en ‘de rechtstaat’ en die de linkse leraar wantrouwen?
Leer kinderen in de eerste plaats goed en kritisch lezen, dat is het grootste wapen tegen onbenul en misleiding. Ik geloof meer in verhalen die jongeren raken en tot hun verbeelding spreken dan in belerende lesjes burgerschap. Er is een weelde aan lesmateriaal: de dagelijkse kranten, duizenden romans en films. Over oorlogen, discriminatie, slavernij, linkse en rechtse dictaturen.
Lees met leerlingen bijvoorbeeld Het verdriet van België, De jongen in de gestreepte pyjama, De tweeling, Is dit een mens, Je moet dansen op mijn graf en Wij slaven van Suriname. Lees ook gewoon Het Achterhuis; voor hen is het nieuw.
Kijk naar Schindler’s List, Saving Private Ryan, Apocalypse Now, The Killing Fields, The Great Dictator, Good Bye, Lenin, 12 Years a Slave, en Call me by your Name. Praat er samen over. Alleen zo haal je hen uit de gevangenis van hun eigen bubbel.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant columns