In deze rubriek schrijft politiek verslaggever Edo van der Goot wekelijks over wat hem opvalt in Den Haag. Deze week: hoe lang houd je vast aan de macht?
Wanneer moet je wisselen? Over bijna alles is in Den Haag goed nagedacht, om zo min mogelijk aan het toeval over te laten.
Maar het is bijna niet uit te tekenen hoe je de perfecte leiderschapswissel tot stand brengt. Het is net als met voetbal: alleen achteraf kun je de gouden wissel 'voorspellen'.
"Niet via een broedermoord", zei Frans Timmermans begin dit jaar over een eventuele machtsoverdracht. Het was toen nog geen uitgemaakte zaak dat hij bij volgende verkiezingen opnieuw de kar ging trekken bij GroenLinks-PvdA. "Ik wil geen bloedbad."
Dus legde Timmermans zich erbij neer dat het partijbestuur met een voordracht zou komen. Liever geen verkiezing. Of in ieder geval niet zoals dat met Lodewijk Asscher en Diederik Samsom gebeurde. De twee PvdA'ers streden in 2017 om het lijsttrekkerschap. Maar dat werd "nasty", zoals Samsom op een gegeven moment zei.
Na vijf loodzware jaren waarin hij het kabinet-Rutte II vanuit de Kamer in goede banen probeerde te leiden, moest Samsom op een bijeenkomst in podium Mozaïek in Amsterdam-West de bij hem al bekende uitslag aanhoren.
Hij nam bloemen in ontvangst en accepteerde de pijnlijke knuffel die je op de foto hierboven kunt zien. Samsom verliet het podium en verdween achter de cloulissen
Zo moet het dus niet.
Alexander Pechtold had een bijzondere variant. Hij bereidde zijn vertrek in stilte voor. Plande in het geheim een afscheidsinterview, zonder dat de fractie wist van zijn vertrek, en maakte in oktober 2018 op een D66-congres zijn politieke einde bekend.
Enkele dagen later werd Rob Jetten gekozen als fractievoorzitter. "Leid ons", hoorde ik Pechtold in de fractiekamer tegen Jetten zeggen. Hans van Mierlo had dat ooit een keer tegen Pechtold gezegd, vandaar.
Een nogal grote opdracht voor de pas 31-jarige Jetten, dacht ik. En dan gelijk Van Mierlo erbij halen. Jetten had weliswaar onmiskenbaar talent. Politiek kon dus nasty zijn. Zelfs tussen politieke vrienden. Hoe zou Jetten omgaan met de lelijke kant van de politiek?
Niemand kon toen weten dat hij zeven jaar later de verkiezingen zou winnen. Twee jaar geleden verloor D66, met Jetten aan het roer, immers nog vijftien zetels. Twee maanden geleden stond D66 in de peilingwijzer op tien tot veertien zetels.
Toch bleek dit de juiste wissel. Achteraf gezien uiteraard.
"Het juiste moment om afscheid te nemen van de politiek bestaat niet", zei Pechtold toen hij bekendmaakte op te stappen. Toch kon hij de boel nog zelf regisseren. Zelf de beslissing nemen is belangrijk in de politiek.
Ik zie deze worsteling vaak bij politici. Wanneer accepteer je dat je Haagse carrière voorbij is en neem je zelf het besluit om te vertrekken, voordat iemand anders dat voor je doet?
Neem Halbe Zijlstra. Hij had als fractievoorzitter van de VVD gelogen over een ontmoeting met de Russische president Vladimir Poetin in Moskou. Dat kwam via de Volkskrant aan het licht toen hij minister van Buitenlandse Zaken was.
Vanuit Zijlstra en vanuit de partij werd vervolgens alles uit de kast gehaald om het voorval klein te maken. Journalisten werden op zijn werkkamer uitgenodigd om het 'exclusief' te bespreken. Het was helemaal geen nieuws, bezwoer Zijlstra. Hij had al veel eerder min of meer aan NRC toegegeven dat zijn verhaal niet klopte.
Het duw- en trekwerk hielp niet. De oppositie rook bloed en Zijlstra was te beschadigd. Zijn eerstvolgende reis zou nota bene naar Rusland zijn. Hij kondigde een dag later in de Kamer zijn vertrek aan, nog voordat erover was gedebatteerd.
Je kunt er ook voor kiezen om het parlement nog volwaardig te woord te staan en dan af te treden, zoals Jeanine Hennis deed in oktober 2017 als minister van Defensie.
Het is ingewikkeld om je vast te klampen aan de macht. Wanneer laat je los? Ik moet bij dit soort politiek drama weleens denken aan een beroemde zin uit de hitserie Band of Brothers van Steven Spielberg en Tom Hanks over de laatste maanden van de Tweede Wereldoorlog.
Daarin probeert een Amerikaanse officier een bange soldaat gerust te stellen. Het is alleen nogal bruut wat hij zegt: "The only hope you have, is to accept the fact that you're already dead." Hoe eerder je dat accepteert, hoe eerder je kunt functioneren als een soldaat.
Wellicht gaat het te ver om continu in Den Haag rond te lopen met de gedachte dat je politieke carrière al voorbij is. Maar misschien zorgt het toch voor wat meer ontspanning.
Daarbij: je hoeft je ook niet altijd vast te klampen aan de macht. Jetten en Klaver hebben wat dat betreft één ding gemeen: zij deden ooit als leider een stapje terug. Zonder zeker te weten dat ze er jaren later weer twee vooruit konden zetten. Met een wissel sta je dus niet voor altijd buitenspel.
Op de uitslagenavond:
Lidewij de Vos (FVD, van 3 naar 7):
"We merkten dat we moeilijk uit onze bubbel konden breken. Dat is nu duidelijk gelukt."
Frans Timmermans (GL-PvdA, van 25 naar 20):
"Een felicitatie aan alle partijen die winst hebben behaald. Nou, bijna alle partijen."
Geert Wilders (PVV, van 37 naar 26):
"Het liefst regeren we. Maar oppositievoeren is veel leuker."
Eddy van Hijum (NSC, van 20 naar 0):
"Wij zijn nodig in het parlement om het verschil te blijven maken."
Wat viel jou op in de politiek deze week? Heb je suggesties voor Gehoord in Den Haag? Laat het hieronder achter, of mail naar edo@nu.nl.
Source: Nu.nl algemeen