In de rubriek De broeikas schrijft klimaatverslaggever Jeroen Kraan wekelijks over wat hem opvalt. Deze week: van Bill Gates mogen we wel wat minder aandacht besteden aan CO2-uitstoot en klimaatopwarming, maar die nieuwe klimaatvisie is kortzichtig.
Het begint een thema te worden in deze rubriek: het voorkomen van klimaatverandering is goedkoper dan genezen. Kennelijk hebben mijn artikelen met die strekking een van mijn medebloggers helaas nog niet bereikt. Hij heeft vrij veel geld en heet Bill Gates.
De Microsoft-miljardair, die met zijn stichting miljarden stak in onder meer klimaatadaptatie, lanceerde deze week met veel mediabombarie zijn nieuwe visie op het klimaatprobleem. Die komt erop neer dat we wel wat minder aandacht kunnen besteden aan uitstoot van broeikasgassen en temperatuurstijgingen op aarde. De aandacht (en vooral het geld) moet volgens Gates naar gezondheid en welzijn gaan, vooral in ontwikkelingslanden.
Dat klinkt logisch en het is natuurlijk ook hartstikke belangrijk om (bijvoorbeeld) infectieziektes te bestrijden die wereldwijd miljoenen levens eisen. Het ontmantelen van ontwikkelingsorganisatie USAID door de Amerikaanse president Donald Trump kan miljoenen levens kosten, schreven wetenschappers afgelopen zomer. In een andere studie, die deze week werd gepubliceerd, kwamen onderzoekers tot de conclusie dat klimaatverandering nu tot ruim 200.000 extra doden per jaar leidt vanwege extreme hitte.
Cijfermatig heeft Gates gelijk, zou je dan dus kunnen denken: we kunnen ons beter richten op het bestrijden van hiv, aids en tropische ziektes dan op megatonnen CO2. Maar is dat wel zo'n scherpe tegenstelling? Ik leg het voor aan Marjolijn Haasnoot, hoogleraar klimaatadaptatie aan de Universiteit Utrecht en lid van de Wetenschappelijke Klimaatraad.
"Als hij zegt dat we ook in gezondheid en ontwikkeling moeten investeren, dan denk ik: helemaal goed", zegt ze. "Maar hij suggereert dat dat losstaat van klimaatverandering. Alsof je niet kunt investeren in het tegengaan van klimaatverandering én gezondheid."
Het bestrijden van klimaatverandering ís juist een investering in gezondheid, zegt Haasnoot. Duurzame energie en schoon vervoer helpen niet alleen de CO2-uitstoot, maar ook de luchtvervuiling omlaag. Die zorgen nu wereldwijd voor vele miljoenen doden per jaar.
Bovendien ontwikkelt de klimaatverandering zich niet lineair. Gevolgen die nu nog te overzien zijn, kunnen straks snel uit de hand lopen. Dat geldt voor ontwikkelingslanden, maar ook voor het rijke Westen. Haasnoot noemt de stad Miami met zijn zes miljoen inwoners.
"Zelfs bij mooi weer zie je daar dat het water al op het land komt en schade aanricht", zegt ze. Met extra zeespiegelstijging en een orkaan die net de verkeerde koers kiest, kan de schade voor zo'n stad onherstelbaar worden. "We kunnen ons niet aan alles aanpassen."
"Er zitten allerlei limieten aan wat je met adaptatie kan bereiken", zegt ook klimaatwetenschapper Pieter Pauw van de TU Eindhoven. Laag liggende eilanden als Tuvalu en Vanuatu zullen bij te veel klimaatopwarming simpelweg verdwijnen of in ieder geval geen toegang meer hebben tot zoet water, hoeveel Gates ook investeert in ziektebestrijding.
Bovendien zal het warmere klimaat juist die mooie plannen van de filantroop steeds moeilijker maken. "Ik zou de temperatuur 0,1 graad laten stijgen om malaria uit te roeien", zei Gates tegen NBC News. "Maar klimaatverandering gaat malaria waarschijnlijk juist steeds verder verspreiden", zegt Pauw daarover, want muggen gedijen goed bij hogere temperaturen. "Dat geldt voor andere ziektes ook. Het is dus een valse tegenstelling."
De Amerikaanse klimaatwetenschapper Katharine Hayhoe bedacht een mooie metafoor om dat punt te illustreren. "Mensen zien klimaatverandering vaak als een aparte emmer aan het eind van een lange rij emmers vol problemen die we in de wereld proberen op te lossen", zei ze tegen nieuwssite Axios.
"Maar klimaatverandering is geen aparte emmer. De reden dat we klimaatverandering zo belangrijk vinden, is dat het een gat in elke emmer is." Of, zoals het Amerikaanse ministerie van Defensie het ooit (voor Trump) omschreef: klimaatverandering is een threat multiplier (dreigingsvermenigvuldiger).
Hopelijk blijft Gates zich dus (ook) inzetten voor het verminderen van de CO2-uitstoot en het beperken van de temperatuurstijging. Anders zal hij er bij zijn gezondheidsprojecten achter komen dat hij dweilt met de kraan open.
Filmmaker Joshua Oppenheimer is wereldwijd geroemd vanwege zijn documentaires over de Indonesische massamoorden van de jaren zestig. Nu heeft hij voor het eerst een speelfilm gemaakt, over de familie van een oliebaron die twintig jaar na een klimaatapocalyps nog altijd diep onder de grond verscholen zit. In luxe, maar afgesloten van de wereld die letterlijk in brand staat.
Had ik al gezegd dat The End ook nog eens een musical is? Saai is deze film in ieder geval allerminst. Sterker nog, regelmatig lijkt hij te zijn aangestoken door de ophokgekte waar de personages aan lijden. Tijdens het kijken vroeg ik me meermaals af of dit nou een meesterwerk of toch een flop is; ga dat vooral zelf ontdekken. Nu in de bioscoop.
Ik ontvang graag jullie vragen, feedback en tips! Je kan me bereiken via jeroen@nu.nl.
Source: Nu.nl economisch