is econoom en publicist.
Nederland krijgt een middenkabinet – Jetten I – al zal er voor de bordesscène gefotografeerd kan worden nog heel wat water door de Rijn moeten stromen. Maar niemand kan om de feiten heen dat de combinatie van D66 (26 zetels), VVD (22), GroenLinks-PvdA (20) en CDA (18) sinds woensdag kan steunen op 86 zetels in de Tweede Kamer, en in de huidige Eerste Kamer een heel eind komt richting de meerderheid (35 van de 75 zetels). Andere coalitiecombinaties zijn uiteraard in theorie mogelijk, maar in de praktijk lastig voor te stellen.
Dit nieuwe kabinet zal Nederland weer moeten leren vooruitkijken, optimistisch zijn, een goed humeur hebben, verandering leren waarderen. Eensgezind een mooie toekomst tegemoet. Hierbij zullen Rob Jetten en zijn ministers inspiratie kunnen putten uit de Nobelprijs voor de Economie die dit jaar is toegekend aan drie mensen die van groei en vooruitgang hun levenswerk hebben gemaakt.
Hoe ontstaat economische groei en vooruitgang? Joel Mokyr (geboren in Leiden trouwens, nu werkzaam in de Verenigde Staten en Israël) is een economisch historicus die zich heeft toegelegd op de cultuur waarin de industriële revolutie in de 19de eeuw kon plaatsvinden. Voordien gingen er eeuwen voorbij waarin het gemiddelde inkomen per hoofd van de bevolking nauwelijks toenam; sindsdien, de laatste pakweg 200 jaar, is het inkomen per hoofd spectaculair gestegen. Met in het kielzog ervan de levensverwachting van de bevolking, de kwaliteit van de gezondheidszorg, het aantal jaren dat mensen naar school gaan en zo voort en verder.
Hoe kan dat? Het korte antwoord? Door de ontwikkeling van kennis, aldus Mokyr. En de omarming van verandering. Pas sinds de industriële revolutie combineren we op systematische wijze fundamentele en toegepaste kennis. Problemen bij praktische toepassingen van technologie (bijvoorbeeld stoom, stroom, robotica) worden onderworpen aan fundamenteel onderzoek, wat bijdraagt aan de kennisvoorraad. De oplossingen worden toegepast en uitgetest. En zo voort en verder. Sinds de industriële revolutie produceert de mensheid jaar in jaar uit een stroom van nuttige kennis. En dat maakt de groei mogelijk.
Om die groei ook daadwerkelijk te realiseren, zo onderzocht Mokyr, moeten mensen verandering leren waarderen, openstaan voor nieuwe dingen. Dit is niet vanzelfsprekend, omdat verandering naast winnaars óók verliezers kent. De verliezers kunnen een vuist maken, zich organiseren, om verandering te blokkeren. De groei en ontwikkeling die nuttige kennis mogelijk maakt, ontstaan alleen als de conservatieve krachten in toom worden gehouden, en het publiek de vooruitgang omarmt.
De Fransman Philippe Aghion en zijn onderzoekspartner Peter Howitt, Canadees, delen de prijs met Mokyr. Zij ontwierpen een model waarin het proces van creatieve destructie in een economie geformaliseerd is. Kern van de zaak: bedrijven die investeren in onderzoek en ontwikkeling om de concurrentie (tijdelijk) voor te blijven stuwen de vooruitgang. Ze verzinnen nieuwe producten en nieuwe productiewijzen en drukken hiermee de concurrentie uit de markt. Tot ze zelf slachtoffer zijn van een andere onderneming die beter in onderzoek en ontwikkeling heeft geïnvesteerd dan zijzelf. Bedrijven komen, bedrijven gaan, maar de vooruitgang blijft altijd bestaan?
Niet per se. Het Nobelcomité merkt droogweg op dat ‘gedurende het grootste deel van de geschiedenis van de mensheid stagnatie de norm was, niet groei’. Vooruitgang wordt onder meer bedreigd door marktdominantie, aanvallen op de academische vrijheid en blokkades van vooruitgang door gevestigde belangen.
Laat Jetten I het kabinet zijn dat de lessen van deze Nobelprijswinnaars ter harte neemt. Het kan inderdaad wél.
Over onze columns
Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen. Reageren? E-mail: frank@frankkalshoven.nl
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant columns