De dag na de verkiezingen wordt er traditioneel taart gegeten in de fractiekamers. Het is dan tijd om te vieren en te reflecteren. Van de lastige formatie die nu al opdoemt blijft men liever nog even weg.
"Het CDA gaat altijd door het midden", zegt partijleider Henri Bontenbal als hij donderdagochtend het mes in het gebak zet. 'Een fatsoenlijke taart' staat erop.
De sfeer is uitgelaten in de fractiekamer van het CDA. De partij steeg van vijf naar achttien zetels. Maar het is nog te vroeg om het te hebben over wat er met die winst gaat gebeuren. "Mag ik daar pas morgen over nadenken?", zegt Bontenbal. "We hebben twee jaar hard gewerkt om de club weer op de rails te krijgen. Dat was een zware belasting voor iedereen."
Bontenbal weet één ding wel zeker: nu hij geen premier wordt, blijft hij als fractievoorzitter in de Kamer zitten. "Dat is de mooiste baan die er is."
D66-leider Rob Jetten mag de 'Het kan wél-taart' aansnijden in de Van Mierlo-zaal, waar de fractie bijeenkwam. "Aan wie gaat u het eerste stukje geven?", vraag een RTL-verslaggeefster. "Misschien wel aan jullie", antwoordt Jetten. "Want het RTL- debat was wel een belangrijk moment voor ons in de campagne."
Jetten mocht op zondag 12 oktober meedoen met het eerste RTL-debat, omdat PVV-leider Geert Wilders om veiligheidsredenen had afgezegd. Dat besluit werd een dag van tevoren pas genomen. Zo'n belangrijk tv-debat in minder dan 36 uur voorbereiden was "next level", maar het pakte goed uit voor D66.
"Spijtig voor Wilders", zegt D66-campagneleider Robert van Asten. "Maar uiteindelijk heeft Jetten een uitstekende prestatie neergezet." Bij D66 zien ze dit moment als gamechanger. Normaal is dat het moment waarop de campagne een verrassende wending neemt. Maar nu waren er meerdere momenten.
De VVD ziet in de CPB-doorrekeningen de gamechanger, zegt campagneleider Silvio Erkens. "Toen werd duidelijk dat wij geen belastingen verhogen en de overheid minder geld uitgeeft."
Voor Laura Vissenberg (GL-PvdA) zijn beide momenten beslissend. Bart van den Brink (CDA) gaat een stuk verder terug. Zijn omslagpunt was in het voorjaar van 2024. "Toen we besloten om een andere stijl van politiek te bedrijven." Michiel Hoogeveen van JA21 wijst het moment aan dat Ingrid Coenradie zich bij de partij aansloot.
Dat is terugblikken. Als er vooruit moet worden gekeken, gaan de campagneleiderspetten ineens af en is het antwoord dat eerst de definitieve uitslag moet worden afgewacht.
Jetten kan het zich als mogelijke verkiezingswinnaar niet veroorloven om helemaal niets over het vervolgtraject te zeggen. Hij zal uiteindelijk het voortouw nemen in de formatie, ook als de PVV de grootste partij wordt. Wilders is namelijk al ruim voor de verkiezingen door twee derde van de nieuwe Tweede Kamer uitgesloten als coalitiepartner.
"Het zal zeker geen makkelijke formatie worden", zegt Jetten alvast. De verkiezingsuitslag is namelijk nogal verdeeld. Er valt nog niet veel zinnigs te zeggen over een natuurlijke coalitie. "We moeten een antwoord formuleren voor de mensen die op de PVV en andere van dat soort partijen hebben gestemd."
Jetten doelt daarmee waarschijnlijk op een andere verkiezingswinnaar, namelijk JA21, dat van één naar negen zetels gaat. Maar met het CDA en VVD erbij kom je net niet uit op een meerderheid van 75 zetels.
En over links? Jetten wil ook daar nog niet op vooruitlopen. Hij begrijpt dat ze bij GL-PvdA de klap van het zetelverlies en het vertrek van Frans Timmermans als partijleider eerst moeten verwerken.
Daar is het verdriet nog vers. "Ik ben weleens vrolijker wakker geworden", zegt Jesse Klaver, de nummer drie op de lijst. Nummer twee Esmah Lahlah: "Ik ben de schok nog aan het verwerken." De focus ligt bij GL-PvdA eerst op het kiezen van een nieuwe partijleider. Dat gebeurt maandag al.
Vragen over of ze in een kabinet willen stappen en of dat ook met de VVD kan worden daarom nog niet beantwoord. En misschien hoeft die vraag niet eens gesteld te worden, want bij de VVD zien ze daar niets in, zei men tijdens de campagne. Dat uitgangspunt staat nog steeds, zegt partijleider Dilan Yesilgöz na een korte fractievergadering. "Onze inzet is niet veranderd."
Source: Nu.nl algemeen