De zetelverdeling na de Tweede Kamerverkiezingen is zelden zo spannend geweest. In de voorlopige uitslag liggen D66 en PVV dicht bij elkaar. Onze lezers hebben daar veel vragen over. Waar gaan bijvoorbeeld blanco stemmen heen? Politiek verslaggever Priscilla Slomp beantwoordt de vragen.
In de voorlopige uitslagen liggen D66 en PVV behoorlijk dichtbij elkaar. Beide partijen lijken af te stevenen op 26 zetels. Wat gebeurt er als de twee grootste partijen van Nederland op exact hetzelfde zetelaantal uitkomen?
"Voor de zetelverdeling in de Kamer maakt dit niet uit, daar zullen gewoon twee fracties met hetzelfde aantal zetels zijn."
"Maar het is wel gebruikelijk dat de grootste partij het voortouw mag nemen in de formatie. Dat betekent dat diegene een verkenner mag aanstellen die direct aan de slag gaat. Dat gebeurt meestal al twee dagen na de verkiezingen, op vrijdagochtend. Als beide partijen evenveel zetels behalen, wordt de grootste partij vastgesteld op basis van het totale aantal stemmen."
"We weten nu nog niet of Geert Wilders of Rob Jetten aan zet is. Maar we weten wel dat het voor Wilders onmogelijk is om een coalitie te vormen. Alleen FVD, BBB, SGP, JA21 en 50PLUS sluiten de PVV niet uit. Deze partijen tellen samen met de PVV op tot 51 zetels."
Aangezien D66 en de PVV zo dicht op elkaar liggen, wordt er gesproken over het belang van restzetels. Wat zijn dat voor zetels en hoe worden die verdeeld?
"Restzetels zijn de zetels die overblijven als alle 'volle zetels' zijn verdeeld. Stel dat een partij 80.000 stemmen nodig heeft voor één zetel en 120.000 stemmen krijgt, dan blijven er 40.000 stemmen over. De partij krijgt maar één volle zetel. En een partij die 180.000 stemmen heeft, krijgt dus twee volle zetels en houdt er 20.000 over."
"Uiteindelijk zijn er dus nog restzetels te verdelen. Die worden verdeeld aan de hand van een ingewikkelde formule, gebaseerd op het systeem van de grootste gemiddelden."
"In principe komen alle partijen die de kiesdeler hebben gehaald in aanmerking voor een restzetel. Maar in de praktijk profiteren de grotere partijen er meer van. In 2023 werden tien restzetels verdeeld."
Welke partijen hebben bij voorbaat al andere partijen uitgesloten voor een coalitie? Is de kans aannemelijk dat partijen daar door deze verkiezingsuitslag op terug moeten komen?
"Vrijwel alle partijen sluiten PVV en FVD uit. Alleen JA21, BBB, SGP en 50PLUS doen dit niet. Daar zal niets aan veranderen. Daarnaast heeft de VVD de deur voor GL-PvdA dichtgegooid. En andersom staat de linkse partij ook niet te springen om een samenwerking met de liberalen."
"Mocht een middenkabinet van D66, VVD, CDA en GL-PvdA de enige optie worden, dan moeten deze partijen dus een draai maken. Dat zal veel vergen, maar is niet ondenkbaar. Onder druk wordt alles in de politiek vloeibaar."
Het valt op dat er deze keer veel blanco stemmen zijn uitgebracht. Sterker nog: het zijn er meer dan ooit tevoren. Volgens de laatste prognose zijn het er 40.009. Gebeurt er nog iets met deze stemmen?
"Nee, het uitbrengen van een blanco stem heeft geen invloed op de zetelverdeling. Er staat dus niet symbolisch een lege stoel in de Kamer. Eigenlijk is een blanco stem dus hetzelfde als geen stem, maar het wordt wel meegeteld in de opkomst. Daardoor wordt het vaak gezien als proteststem."
Wanneer worden de stemmen uit het buitenland verwacht? En welke politieke voorkeur kunnen we verwachten vanuit het buitenland?
"De uitslag van deze briefstemmen komt waarschijnlijk pas maandag. Twee jaar geleden stemden bijna 70.000 mensen in het buitenland. Over het algemeen doen GL-PvdA, D66 en VVD het goed bij deze groep kiezers."
"GL-PvdA was bijvoorbeeld twee jaar geleden de grote winnaar met 28,6 procent. De VVD volgde met 17,4 procent en NSC haalde 12,2 procent van de stemmen. D66 kreeg 10,5 procent van de stemmen en PVV 6,3 procent."
"In 2021 kwam de VVD als winnaar uit de bus in het buitenland. D66 haalde toen 17,8 procent van de stemmen en de PVV 6,2 procent."
In hoeverre is terug te zien dat de partijen die het meeste geld in de campagnes hebben gestoken, deze verkiezingen goede resultaten hebben ontvangen?
"D66 had tot en met 19 oktober het meest uitgegeven aan advertenties (1,8 miljoen euro), gevolgd door VVD (1,1 miljoen euro) en GroenLinks-PvdA (928.000 euro). Dat schreef de Volkskrant toen op basis van cijfers van onderzoeksbureau Nielsen. Meer recente cijfers zijn er op dit moment nog niet. De rest van de partijen gaf veel minder geld uit: van 294.000 euro tot 33.000 euro."
"Het kan een reden zijn dat D66 een grote overwinning heeft geboekt, maar zal niet de hoofdreden zijn. Ook GL-PvdA heeft veel uitgegeven, maar die verliezen juist 5 zetels. De PVV maakt amper reclame en haalt ook veel zetels."
Source: Nu.nl algemeen