Het NOS slotdebat is afgelopen en dat betekent dat de campagne er nagenoeg op zit. In een "prettig" debat kregen de lijsttrekkers een laatste kans om de kiezer te overtuigen.
Hoewel de virtuele stand van de PVV, GroenLinks-PvdA, D66, CDA en VVD in verschillende peilingen ongekend spannend is, betekende dat niet per se dat de lijsttrekkers van deze partijen er dinsdagavond tijdens het slotdebat een schepje bovenop deden.
"Ik zie geen gamechanger", zei Timmermans na afloop. "Ik vond de debatten bijna allemaal prettig."
Misschien was 'prettig' wel het juiste woord voor deze campagne. Al zat er af en toe ook veel herhaling in. Debatten over migratie zijn bijvoorbeeld al heel vaak met dezelfde politici gevoerd. Ook al voordat het kabinet viel.
Geen fouten maken, leek de voornaamste opdracht bij het slotdebat. Er werd weinig geïmproviseerd. Heel af en toe ontstond er een gesprek dat niet was ingestudeerd. Toen VVD-leider Yesilgöz voor de zoveelste keer Bontenbal met zijn CDA in een "centrumrechts kabinet" probeerde te trekken.
"Dit oude politieke spelletje ben ik spuug-, en spuugzat!", reageerde een zichtbaar geïrriteerde Bontenbal. Hij wordt als leider van een middenpartij al de gehele campagne gevraagd 'een kant' te kiezen. Als het Yesilgöz niet is voor een rechts kabinet, dan vraagt Timmermans hem wel naar links te kijken.
Maar Bontenbal had het even gehad met Yesilgöz dinsdagavond. "Ik zie de VVD alleen maar breekpunten en coalities formuleren. Het zijn allemaal politieke spelletjes."
Yesilgöz heeft dit keer de PVV wel uitgesloten, maar gaat ook niet in een kabinet zitten met GroenLinks-PvdA. Ook niet als het CDA en D66 daar ook bij zitten. Dat is volgens de liberalen immers een links kabinet. Zo blijven er voor de VVD weinig smaken over.
Het was uitgerekend Bontenbal, normaliter een trouwe bondgenoot van de VVD als er geformeerd moet worden, die dit aan Yesilgöz moest uitleggen. Haar eisen zorgen er volgens de CDA-leider voor dat een centrumrechts kabinet "uit zicht" is. Een opvallende uitspraak.
D66-leider Rob Jetten had zich deze campagne voorgenomen om zich vooral tegenover Geert Wilders en zijn PVV te zetten. Daar was zijn partij in een ver verleden eerder succesvol mee. In zo'n tegenstelling kun je je goed profileren.
"We kunnen nog eens twintig jaar naar uw chagrijn en gehaat luisteren", zei Jetten dan ook in een debat over asielmigratie. "Of we kiezen voor de positieve krachten om dit probleem op te lossen." Wilders vond dat Jetten een "obsessie" met hem had omdat hij zo vaak over hem begon.
Al gebeurt dat vaker bij Wilders vanwege zijn radicale standpunten. Timmermans ziet in hem zijn absolute politieke tegenpool. Bontenbal heeft twee jaar lang zijn best gedaan om fatsoenlijk oppositie te voeren tegen het PVV-kabinet.
Toch waren de ogen vooral gericht op Jetten. D66 stijgt de laatste week fors in de peilingen. Dat doet wat met een partijleider én met zijn omgeving. "We zagen zo'n enorm vrolijke lijsttrekker", zei presentator Rob Trip nog voordat het debat begon tegen Jetten. "Je zou bijna denken dat u het jammer vindt dat de campagne voorbij is."
Dat vinden de meesten niet, want zo'n campagne is met tig mediaoptredens een uitputtingsslag. "Natuurlijk ben je af en toe moe", gaf Bontenbal voor de uitzending toe. "Het is een best pittige tijd", erkende Joost Eerdmans (JA21). Yesilgöz: "Ik doe tussendoor even dutjes en eet gezond."
Omdat de premiersvraag met zoveel partijen die de grootste kunnen worden meer dan ooit boven de markt hangt, was er een speciale slotvraag bedacht voor enkele lijsttrekkers: Hoe ziet Nederland er over vijf jaar uit als u premier bent?
Dan is Nederland weer een "trots land", zei Wilders. Bontenbal wil beginnen met "een nieuwe politieke cultuur" waarin iedereen weer "normaal" gaat doen. Timmermans hoopt dat de "breuklijnen gedicht" en hebben Nederlanders weer vertrouwen in elkaar.
Dat deze lijsttrekkers premier worden is natuurlijk niet zeker, benadrukte Trip. Jetten, die niet in dit blokje meedeed, zat op de achtergrond instemmend te knikken.
Je zou het bijna vergeten dat Nederland überhaupt geen premier kiest. CU-leider Mirjam Bikker stipte dat eerder op de avond tijdens het debat met de kleinere partijen nog maar eens aan. "De verkiezingen gaan niet over de nieuwe bewoner van het torentje, we kiezen 150 volksvertegenwoordigers."
Source: Nu.nl algemeen