Veruit de meeste AI-plaatjes die in de verkiezingscampagne opduiken, komen van partijen als de PVV en FVD en hun achterban. Volgens experts is de technologie radicaal-rechts op het lijf geschreven. "Die beelden helpen om angst en dreiging uit te stralen."
Twee Kamerleden van de PVV trokken deze week de aandacht met hun gefabriceerde afbeeldingen van Frans Timmermans. Ze toonden de partijleider van GroenLinks-PvdA alsof hij gearresteerd werd voor fraude en alsof hij geld uitdeelde aan moslims. PVV-leider Geert Wilders noemde de beelden "ongepast" en liet weten dat de site offline was gehaald.
Maar de praktijk om AI in te zetten tijdens de verkiezingscampagne is bij radicaal-rechtse partijen allesbehalve uitzonderlijk. Dat blijkt uit onderzoek van de Universiteit van Amsterdam (UvA). Meer dan de helft van de AI-berichten van partijen en politici die de onderzoekers vonden, kwam van de PVV of van influencers die zich met die partij associëren.
Volgens onderzoeker Teresa Weikmann zijn de meeste afbeeldingen "niet in de eerste plaats bedoeld om te misleiden, maar wel om een punt te illustreren, iemand belachelijk te maken of te provoceren". In een blogpost deelt ze voorbeelden van AI-plaatjes van Timmermans "die al uw geld komt afpakken" en van een gespierde Wilders die een kat redt uit een huis. Ook witte modelgezinnen die lachen onder een stralende hemel, zijn populair.
Eerder kwam onderzoeksplatform Pointer tot dezelfde conclusie: vooral radicaal-rechtse partijen maken gebruik van zogenoemde deepfakes. Vooral AI-berichten over de PVV en FVD waren positief van toon. Timmermans was wel de politicus die het vaakst met AI werd afgebeeld, maar in slechts 1 procent van de gevallen positief. In het geval van Wilders was 56 procent van de beelden positief.
Volgens UvA-onderzoeker Tom Dobber past AI perfect bij partijen als de PVV. "Die partij heeft een strategie om angst en dreiging uit te stralen", zegt hij. "En het werkt veel beter om dat te laten zien dan om erover te praten. Dat roept veel meer emoties op."
Volgens Dobber werkte de partij eerder al aan dit soort beeldvorming, maar met AI hebben ze er een nieuw en krachtig middel bijgekregen. Zo plaatste Wilders in augustus een AI-beeld met twee halve gezichten: links een jonge blonde vrouw die glimlacht, rechts een oudere vrouw met een hoofddoek die nors kijkt.
Dit soort beelden werken volgens Dobber uitstekend om te provoceren en aandacht te trekken. Zelfs als er negatieve reacties op volgen, kan het effect positief zijn voor de partijen, zoals nu bij de afbeeldingen van Timmermans. "Veel mensen hebben de beelden inmiddels gezien. En opnieuw krijgen ze de indruk dat er wel iets mis moet zijn met Timmermans."
Radicaal-rechtse partijen als de PVV en FVD voelen zich ook minder gebonden aan regels of afspraken, vult hoogleraar journalistiekwetenschap Damian Trilling van de Vrije Universiteit Amsterdam aan. Soms zijn dat ongeschreven regels. "Veel mensen vinden de beelden van Timmermans niet kunnen, maar daar trekken die twee Kamerleden zich duidelijk niets van aan."
Hij omschrijft het als een soort "guerrillacampagne", omdat iedereen zulke beelden achter de computer kan maken. Dat past volgens hem bij een eenmanspartij als de PVV, waar aanhangers en vertegenwoordigers op eigen initiatief actievoeren. "Voor een traditionelere partij met een structuur en een campagneplan is dat veel moeilijker."
Ook centrum- en linkse partijen kunnen in theorie prima gebruikmaken van AI. De klimaatcrisis zou bijvoorbeeld een goed thema zijn voor indringende, dystopische beelden. Toch gebeurt dat nauwelijks.
"Je ziet dat linkse en progressieve partijen altijd huiverig zijn geweest met dit soort middelen", zegt Dobber. "Ze vinden het niet transparant welke data worden gebruikt en hebben er principiële bezwaren tegen." Ook hun achterban zou het er moeilijk mee kunnen hebben.
Het is moeilijk te meten of de beelden daadwerkelijk invloed hebben op de campagne. Weikmann schrijft dat de meeste mensen wel begrijpen dat Wilders niet werkelijk een kat uit een brandend huis heeft gered en dat Timmermans geen geld heeft uitgedeeld aan moslims. Maar dat betekent volgens haar niet dat de beelden geen effect hebben.
Weikmann: "De afbeeldingen kunnen bij mensen blijven hangen, zelfs als ze weten dat ze niet echt zijn. Ze kunnen stereotypen versterken of vooringenomenheid tegenover een politicus aanwakkeren."
Trilling denkt wel dat de partijen met dit soort beelden vooral "voor eigen parochie preken". "Maar toch kan het impact hebben", zegt hij. "Zeker in een verkiezing waar de grote partijen dicht bij elkaar liggen. Als je in 99 procent van de gevallen niemand overtuigt, maar in 1 procent wel, kan dat al verschil maken."
Source: Nu.nl algemeen