Hoe onderzoek je oorlogsmisdaden en andere mensenrechtenschendingen op plekken waar je zelf vaak niet kunt komen? Belkis Wille van Human Rights Watch deed dat onder meer in Gaza en Soedan. "Elk feit dat wij publiceren moet solide genoeg zijn om te kunnen worden gebruikt in een rechtszaak."
Human Rights Watch (HRW) is een van de organisaties die stelt dat Israël zich schuldig heeft gemaakt aan genocidale handelingen in Gaza. Hoe kwamen jullie tot die conclusie?
"Het is belangrijk om op te merken dat we ook heel veel andere misdaden hebben gedocumenteerd: oorlogsmisdaden, misdaden tegen de menselijkheid, uitroeiing."
"Als het gaat om genocidale handelingen, was de belangrijkste basis ons onderzoek naar de systematische vernietiging van waterinfrastructuur, plus andere manieren waarop Israël inwoners van Gaza de toegang tot water ontzegt."
"Natuurlijk hebben we daarbij ook gekeken naar de bredere context van al die andere misdaden die we hebben vastgelegd, zoals gedwongen verplaatsingen, het blokkeren van noodhulp en de massale vernietiging van woonwijken en burgerlijke infrastructuur."
Hoe leggen jullie dat soort mensenrechtenschendingen vast?
"Bij HRW hebben we de vaste regel dat elk feit dat wij naar buiten brengen is gecheckt, of het nou in een rapport van tweehonderd pagina's staat of in een persbericht van een kantje. Het moet voldoende onderbouwd zijn om te kunnen worden gebruikt als bewijs in een rechtszaak - dat is de maatstaf die we intern hanteren."
"Dat betekent dat we alleen informatie gebruiken die direct met ons is gedeeld door ooggetuigen en slachtoffers. Nooit verhalen uit de tweede hand, ook niet als die zijn opgetekend door een vertrouwde partnerorganisatie. Voor zover ik weet heeft HRW nog nooit een feit of bewering gepubliceerd die niet bleek te kloppen."
"We hebben allerlei andere manieren om te verifiëren wat we van getuigen horen. Bijvoorbeeld door satellietbeelden te analyseren om te bepalen wanneer een aanval plaatsvond en op welke schaal dat gebeurde. Getuigenverklaringen worden daarnaast gecheckt aan de hand van online foto's en video's waarvan we de authenticiteit kunnen bevestigen."
Onderzoek ter plaatse kan vaak niet in oorlogsgebieden. Welke onderzoeksmethoden gebruik je dan?
"In de afgelopen twee jaar hebben we Israël meerdere keren gevraagd om toegang tot Gaza. Tevergeefs. We moeten grotendeels op afstand werken, bijvoorbeeld door te communiceren met mensen die zich wel in het gebied bevinden."
"Het liefst spreken we mensen natuurlijk face to face. Afgelopen lente was ik bijvoorbeeld in Noord-Sinaï, pal aan de grens met Gaza. Daar interviewde ik geëvacueerde Gazanen die waren opgenomen in Egyptische ziekenhuizen. Nadat Israël de grensovergang bij Rafah had gesloten, stopten vrijwel alle evacuaties uit Gaza. Dus dat onderzoekspad is doodgelopen. Dan moeten we terug naar interviews op afstand."
"Wil je mensen telefonisch spreken, dan kan dat worden afgeluisterd, wat hen in gevaar kan brengen. Gebruik je versleutelde apps, zoals Signal, dan loop je ertegenaan dat er zo veel stroom- en netwerkstoringen zijn, dat het heel moeilijk is om mensen te bereiken. Daar komt bij dat Gazanen vaak van plek naar plek moeten vluchten. Iemand die een week geleden nog kon worden geïnterviewd, kan nu volledig onbereikbaar zijn."
"Onderzoek in een 'gesloten land' kost simpelweg meer tijd en er is een grotere inspanning nodig om feiten te checken. Wanneer we meer toegang hebben, zoals in Oekraïne, kan ik zelf naar een plek gaan om te zien of daar inderdaad een aanval is geweest. Ik kan rondlopen tussen de puinhopen, munitieresten vinden, naar een kerkhof gaan om graven te tellen of een mortuarium bezoeken."
Een persoonlijkere vraag. Jij komt in contact met de vreselijkste dingen die mensen elkaar kunnen aandoen. Hoe ga je daarmee om?
"Wat ik tegenkom in mijn werk is precies wat mensen elke dag in het nieuws zien. Als ik elke ochtend wakker zou worden en over al die gruwelijkheden zou lezen of horen, terwijl ik het gevoel had dat ik er niets actiefs tegen deed, dan zou ik me veel hulpelozer voelen. Volgens mij zou ik dan niet goed slapen."
"Voor HRW betekent 'impact hebben' dat de schendingen die we vastleggen stoppen en er verantwoording wordt afgelegd voor de slachtoffers. Vaak kan dat jaren duren. Soms gebeurt het helemaal niet, maar soms ook wel - en dat kan een stuk sneller gaan dan je misschien zou denken."
Sneller dan je zou denken? Kun je een voorbeeld geven?
"In 2013 ging ik aan het werk in Jemen. Dat was voor de oorlog. Ik ontmoette een vrouwelijke gynaecoloog, die me een paar dagen later huilend belde. Er was die ochtend een achtjarig meisje binnengebracht, na de huwelijksnacht met haar 54-jarige echtgenoot. Ze was doodgebloed op de operatietafel."
"Jemen is een van de drie landen ter wereld die geen minimumleeftijd voor het huwelijk hebben. Die zou moeten worden vastgelegd in de grondwet. We sloten ons aan bij plaatselijke vrouwenrechtenactivisten en lobbyden heel effectief bij de leden van de commissie die bezig was met het opstellen van een nieuwe. We gaven locals een platform om te praten over de gevolgen voor hun gemeenschap, zoals artsen, over de gezondheidsrisico's, en religieuze leiders. Die zeiden duidelijk dat het volgens de principes van de islam niet is toegestaan dat jonge meisjes op die manier sterven."
"Heel snel, binnen ongeveer negen maanden, stond er een minimumleeftijd van achttien jaar in de conceptversie van de grondwet. Dat is hoger dan in de meeste andere landen ter wereld. Van alle successen waar mijn werk aan heeft bijgedragen, ben ik daar het trotst op."
"De epiloog was helaas triest: door de oorlog is de nieuwe grondwet nooit aangenomen. Voor mij laat dit desondanks iets belangrijks zien over ons werk bij HRW. Als we slim zijn over wanneer we ingrijpen op een kwestie, en door wie we onze zaak laten bepleiten, dan kunnen we echte impact hebben."
Source: Nu.nl algemeen