D66 wil tien nieuwe steden bouwen, het klimaatbeleid flink aanscherpen en fors investeren in onderwijs. Partijleider Rob Jetten denkt niet dat hij deze ambities kan waarmaken in een rechtser kabinet.
We horen u de laatste tijd veel over het thema wonen, maar minder over klimaat. Terwijl dat toch een echt D66-onderwerp was. Waarom heeft u het daar nu minder over?
"Nou, het is een van de vijf doorbraken in ons programma, dus ik zou er heel graag veel meer over praten. Alleen is het in bijna geen enkel tv-debat überhaupt een stelling. Dat is echt een gemiste kans."
Bij het eerste RTL-debat mocht u iemand uitdagen met een zelfgekozen stelling. Toen koos u zelf ook niet voor klimaat.
"Dat had ik kunnen doen. Maar het was het eerste tv-debat, dus ik vond het belangrijk om Yesilgöz (VVD-leider, red.) te vragen: welke keuze maak je voor de samenwerking na 29 oktober? Blijf je je isoleren, of ga je meedoen met de positieve krachten?"
Agendeert u het thema zelf genoeg?
"Ja, wij verbinden klimaat heel erg met alle andere thema's, zoals bij woningbouw. Dat kan niet zonder een goede klimaataanpak die zorgt voor een lage energierekening en fijne groene wijken om hittestress tegen te gaan."
"Het is voor mij als oud-klimaatminister frustrerend dat de PVV en BBB binnen anderhalf jaar toch succesvol zand in de motor hebben kunnen strooien. En dat de VVD dat heeft laten gebeuren."
"Wij gaan niet in een kabinet zitten dat niet weer terug wil op het groene pad."
Het viel me op dat in het verkiezingsprogramma staat dat D66 "blijft streven" naar klimaatneutraliteit in 2040. Twee jaar geleden stond klimaatneutraliteit in 2040 gewoon als hard doel in uw programma. Is D66 pragmatischer geworden op dit vlak?
"Dat is niet een hele bewuste discussie geweest in de programmacommissie, weet ik. Zij zeiden: 'We committeren ons gewoon aan de Europese afspraken en we moeten vooral alles doen wat we nu al kunnen'."
Dat klinkt wel pragmatischer. Wilt u nog koploper zijn in de EU?
"Jazeker. We moeten koploper zijn. Niet per se om het beste jongetje van de klas te zijn, maar omdat het Nederland gewoon heel, heel veel oplevert."
"En anders gaan we de boot echt missen. De VVD had nu een minister van Groene Groei, maar we hebben eigenlijk vooral grijze krimp gezien. Je ziet dat de koplopers uit het bedrijfsleven wegtrekken en dat veelbelovende bedrijven gaan uitbreiden in een ander EU-land, of in de VS."
Wat wilt u eigenlijk met Tata Steel?
"Ja... dat vind ik een buitengewoon lastig thema... Kijk, wij willen niet dat Europa voor belangrijke producten als staal afhankelijk is van import uit de VS, China of straks het Midden-Oosten. Dus je wil ook in Europa goede staalfabrieken hebben. En de vraag is nu op welke plekken in Europa dat het best kan."
Dus u wilt het wel in de EU houden, maar niet per se in Nederland?
"Het kan in ieder geval niet doorgaan met de huidige impact op het klimaat en de volksgezondheid. Dus het is de vraag of het verduurzamingsplan van Tata serieus genoeg is. Dat kan ik nu nog niet helemaal goed beoordelen. Maar als het niet ambitieus genoeg is, zal je ook als politiek op een gegeven moment gewoon een knoop moeten doorhakken."
"En het kan in Nederland aantrekkelijk zijn, als we die wind-op-zeeambities weten waar te maken, zodat er voldoende groene elektriciteit is om om ook hier zware industrie te hebben."
Ik stipte het al even aan: aan woonambities bij D66 geen gebrek. Neem het bouwen van tien nieuwe steden. Is het wel handig om zulke grote beloftes te doen als het vertrouwen in de politiek al extreem laag is?
"Ja, want ik denk dat het vertrouwen in de politiek vooral laag is doordat de politiek in de afgelopen tien, twintig jaar weinig indrukwekkends voor elkaar heeft gekregen. En het niet aandurfde om een stip op de horizon te zetten."
"Dus die tien nieuwe steden heb ik heel bewust gekozen, om te laten zien dat we echt bereid zijn om door roeien en ruiten te gaan om het woningprobleem op te lossen."
Maar die steden zijn niet morgen al gebouwd.
"Nee, maar dat beloof ik ook niet. Ik beloof wel dat we er vanaf het eerste jaar alles aan doen om 100.000 woningen per jaar op te leveren."
Hoe wilt u dit voor elkaar krijgen?
"Het allersnelste is het schrappen van een aantal regels om het benutten van bestaande panden te versimpelen. Dus splitsen makkelijker maken en het delen van een woning toestaan, zonder dat je bijvoorbeeld toeslagen meteen kwijtraakt."
Splitsen horen we al jaren als oplossing, maar er worden jaarlijks steeds minder woningen opgeleverd via deze manier. Waarom zou het nu dan wel lukken?
"Het ontbreekt tot nu toe denk ik vooral aan de de gretigheid om te zeggen: 'Dit is nationale topprioriteit en we gaan er dus ook alles aan doen'. En de wirwar van lokale regels vertraagt het heel erg. Je moet dus ook landelijk met de bezem door de hele overheid heen om die regels te versimpelen."
We horen u de laatste tijd over "asoasielzoekers" en "rotte appels" en plots is overal de Nederlandse vlag te zien. U slaat een andere toon aan dan we gewend zijn van D66.
"Ik wilde alleen nog een keer door als lijsttrekker als ik het op mijn eigen manier kon doen. Niet om dingen heen draaien, zaken benoemen zoals ze zijn en ook proberen om oplossingen niet alleen vanuit mijn eigen perspectief te schetsen, maar aan te sluiten bij de problemen en ideeën van anderen."
Afgelopen zomer kwam D66 met een nieuwe visie op asielmigratie. Waarom heeft u dit cultureel rechtse thema belangrijker gemaakt binnen de partij?
"Progressieve partijen, niet alleen in Nederland, hebben zich heel lang afzijdig gehouden van thema's die misschien niet bovenaan ons prioriteitenlijstje staan. Je ziet dan dat de grootste schreeuwlelijk op het schoolplein dat thema volledig kan gaan dicteren en de angst in de samenleving kan uitbuiten en aanwakkeren."
"Daarom ben ik wat scherper in mijn woordkeuze, omdat ik ook de kiezers van Wilders wil laten zien dat ik ook voor hen oplossingen kan realiseren, ook al stemmen ze niet op mij."
Zij willen vooral een lagere asielinstroom. Wat wilt u daar op de korte termijn aan doen?
"Dat zal echt om een Europese aanpak vragen. En op nationale schaal moeten we veel harder zijn voor mensen die hier niets te zoeken hebben en de boel voor de rest verpesten."
Dat gaat over het terugsturen van mensen. Wilt u nationaal ook iets doen aan de aantallen mensen die hierheen komen?
"Wij willen uiteindelijk een systeem waarbij we vluchtelingen veel meer op een veilige en verantwoorde manier naar Nederland halen."
De nieuwe visie richt zich inderdaad vooral op een asielsysteem, waarin mensen buiten de EU asiel aanvragen en alleen nog op uitnodiging naar Nederland komen. Maar dat is toekomstmuziek.
"Voor de korte termijn is het op orde krijgen van de asielketen eigenlijk de beste manier om grip te realiseren. Mensen weten dan veel sneller of ze hier mogen blijven of niet. Dan kun je ook veel gerichter aan de slag met de terugkeer van mensen die niet mogen blijven, want die heb je dan niet eerst vijf jaar aan een lijntje gehouden en allerlei mogelijkheden geboden om zich aan elke strohalm vast te grijpen."
Stel, u komt in een wat rechtser kabinet. Valt er dan met u te praten over nationale maatregelen zoals een tweestatusstelsel of het beperken van nareis tot het kerngezin?
"Kijk, op de allereerste plaats zie ik dat rechtsere kabinet met ons niet snel gebeuren. Ik zie niet hoe ik met JA21 en BBB, partijen in de droomcoalitie van Yesilgöz, onze klimaatambities of onderwijsambities kan waarmaken. Zij hebben daar niet een heel goed trackrecord."
"Er valt met ons altijd te praten over een nationaal pakket maatregelen, maar wij zullen asielvoorstellen altijd beoordelen op de vragen: versimpelt het de keten, levert het sneller duidelijkheid op en vermindert het de overlast?"
Met wie zou u wel willen samenwerken in een nieuw kabinet?
"Ik denk dat het logisch is om in eerste instantie te kijken naar de vier partijen die aan het eerste grote lijsttrekkersdebat hebben deelgenomen. Of dat je in een combinatie van die partijen eruit zou kunnen komen."
U heeft het dan over GroenLinks-PvdA, CDA en VVD. Sluiten uw groene en onderwijsambities wel genoeg aan bij deze partijen?
"Nou, CDA en VVD zijn dan de partijen waar ik ook flinke discussies mee zal krijgen. Maar die discussie ga ik graag met ze aan. Ze hebben ooit in de groene stand gestaan. Ze zijn het nu een beetje verleerd, maar ik zal ze weer een opfriscursus geven."
Source: Nu.nl algemeen