JA21 zit in "een positieve flow" en het is aan lijsttrekker Joost Eerdmans om de voorspelde groei van de rechts-liberale partij in goede banen te leiden. "Zetels halen is één ding, maar zetels behouden is een tweede."
JA21 zit in een "positieve flow", zei u eerder. Maar een te positieve flow heeft ook een risico, hebben we in het verleden bij meerdere partijen gezien. Want hoe voorkomt u dat uw partij niet instort na de verkiezingen?
"Ik denk wel dat wij genoeg bagage hebben om stabiel te blijven. We bestaan nu al bijna vijf jaar. En we zijn ook geen onemanshow. Ik ben wel de lijsttrekker, maar ook andere mensen zijn veel in beeld, zoals Ingrid Coenradie, Annabel Nanninga en Diederik Boomsma. Ik denk dat dat de partij ook sterker maakt."
En toch lijkt u wel een risico te zien. U gaf in eerdere interviews aan in de Kamer te willen blijven, mocht JA21 in een coalitie komen.
"Zeer zeker. Ik heb denk ik wel de meeste ervaring met het zien van de valkuilen. Zetels halen is één ding, maar zetels behouden en je partij in goed vaarwater houden is een tweede. Dat wordt nog heel vaak onderschat. Daar moeten we veel energie in stoppen."
Afgelopen zomer sloten Coenradie (voormalig staatssecretaris namens de PVV) en NSC'er Boomsma zich aan bij uw partij. Zit iedereen wel op dezelfde politieke lijn?
"Al onze kandidaten staan uiteraard achter het programma. Natuurlijk kunnen er ook dingen op je pad komen die niet in het verkiezingsprogramma staan. Het is heel belangrijk dat je dan weet waar je met elkaar aan toe bent. Het is ook een kwestie van elkaar iets gunnen en zien wat het algemeen belang is voor de partij. Ik zeg altijd: er hangt een bordje op de deur bij de ingang: zet je ego aan de kant."
Ik kan me voorstellen dat het voor Coenradie ingewikkeld is om in een coalitie met de PVV te stappen. Toch sluit JA21 dat niet uit.
"Ja, daar heeft ze zeker wel haar bedenkingen bij. Maar ook daarvoor geldt: ze sluit aan bij de lijn van JA21 en dat is dat we de PVV niet willen uitsluiten."
"Haar ervaringen zijn ook heel nuttig, want op het moment dat Wilders en wij in gesprek zijn, is dat natuurlijk ook een van de dingen die ik op tafel leg. Dan zeg ik: joh, dat gaan we toch niet weer zo doen, Geert?"
Hoe kan u dat afdwingen bij iemand als Geert Wilders? Vorige keer werd een rechtsstaatverklaring opgesteld, waarin zelfs stond dat de partijen goed met elkaar zouden omgaan, en dat had weinig effect.
"Ik denk dat NSC het heel erg op scherp heeft gezet. Je moet Wilders niet over de rand duwen. Want heel eerlijk: hij heeft 37 zetels en in die coalitie leek het soms alsof Wilders de kleinste was en zich overal in moest schikken"
"Ik praat niet alles goed wat Wilders heeft gedaan, maar er is nu wel heel stevig tegen dingen ingegaan. En soms moet je in een coalitie ook gewoon dingen accepteren."
In hoeverre is JA21 bereid dingen te accepteren in een mogelijke coalitie?
"Zeer bereid, je kan niet je hele verkiezingsprogramma in een coalitieakkoord zetten. Maar op onze hoofdpunten als veiligheid, welvaart en migratie moet wel een JA21-stempel zitten."
JA21 presenteert zich als het realistische alternatief op rechts. Maar in jullie partijprogramma staan ook zaken die niet realistisch zijn. Neem de asielstop, waarvan experts al aangaven dat dit niet mogelijk is zonder verschillende mensenrechtenverdragen op te zeggen.
"Realisme betekent niet dat je iets volgende week geregeld hebt. Misschien is realisme juist dat je zegt dat we er meer tijd voor nodig hebben."
U zet vooral in op het beperken van de instroom, en wil tegelijkertijd dat statushouders geen voorrang meer krijgen op een sociale huurwoning. Hoe lost u de problemen in de volle azc's nu dan op?
"Door de mensen die er niet mogen zijn, in ieder geval veel sneller terug te sturen."
Maar de azc's zitten nu vooral vol door statushouders die nog op een huis wachten.
"Ja, dat klopt. Maar dat betekent ook dat asielzoekers daar veel te lang zitten en dat er ook te veel komen. 85 procent van de mensen die zich melden, mogen ook blijven omdat er te weinig controle is bij de IND."
Het inwilligingspercentage bij de IND is momenteel 37 procent. Dat is het afgelopen jaar flink gedaald, vooral doordat er minder Syriërs naar Nederland komen.
"Nou ja, kijk, dat is een goed teken. Maar dat betekent alsnog dat je ervoor moet zorgen dat de mensen die er niet mogen zijn, teruggestuurd worden. Dat die instroom daalt. Maar die instroom zat vorige week nog op duizend."
Is het dan niet én-én? Én de instroom moet naar beneden, én de doorstroom in de Nederlandse asielopvang moet beter?
"Ja, dat klopt, maar die statushouders gaan ook op de wachtlijst voor huizen. We hebben gewoon een tekort aan huizen in Nederland. Dat is een breed maatschappelijk probleem. Dat lossen we ook niet op door statushouders voorrang te geven."
JA21 wil weer gas winnen in Groningen. Maar de overheid had juist beloofd dat nooit meer te gaan doen.
"Ik heb duidelijk gezegd dat de Groningers eerst gecompenseerd moeten worden. We hebben nog tienduizend huizen te herstellen. En pas daarna zouden we voorzichtig de boringen kunnen herstarten, mits veilig en verantwoord. Dat zal niet op het niveau zijn waar we jarenlang de Groningers mee hebben opgezadeld."
De parlementaire enquêtecommissie concludeerde in het rapport dat Nederland een ereschuld heeft aan Groningen. "Boven alles staat de morele verplichting van het kabinet om de belofte gestand te doen om het Groningenveld te sluiten", schrijft de commissie.
"Ja, ja, maar dan vind ik dat de emotie de boventoon voert boven de ratio. Want ik geloof wel dat je de Groningers tegemoet moet komen, maar niet dat je daarmee definitief nooit meer gas uit de grond mag halen. Dat gaat mij te ver. Ik denk dat je dan de sleutel van de spaarrekening van Nederland weggooit."
Het gaat hier om een vertrouwenskwestie. Dat kan u toch niet oplossen door er, om het oneerbiedig te zeggen, een zak geld tegenaan te gooien?
"Een ereschuld bestaat óók uit geld. En er zijn meer dossiers waarin de overheid van koers is veranderd vanwege de geopolitieke ontwikkelingen. Ook de Groningers zien de ontwikkelingen in de wereld. Wil je gas uit Groningen of gas uit Rusland?"
"Dus ja, je kan zeggen dat we een ereschuld hebben en de gasputten definitief onklaar moeten maken. Maar dan haal je nooit meer geld uit de negende gasbel van de wereld. Want zo groot is het veld in Groningen. Ik vind dat we dan echt een belachelijke fout maken."
Hoe realistisch is het dat er weer geboord wordt in Groningen? Op FVD na lijken andere partijen hier fel tegen te zijn.
"Ik zeg ook niet dat het een breekpunt is in een eventueel kabinet. Maar het is wel een uitgangspunt waarvan ik vind dat wij daarvoor uit mogen komen. Ik zou heel graag willen dat als er een kabinet met JA21 komt, dat in ieder geval zegt dat de gasputten niet verder worden dichtgegooid."
Is het niet verder dichtgooien van de gasputten wel een breekpunt?
"Nee, wij formuleren geen breekpunten."
Nieuwsuur ontdekte dat er verschillen zitten in jullie verkiezingsprogramma en de plannen die jullie hebben laten doorrekenen. Bijvoorbeeld het toch niet helemaal afschaffen van de vliegbelasting en het verhogen van de AOW-leeftijd. Waarom is dit niet opgenomen in het verkiezingsprogramma?
"De doorrekening is geen directe vertaling van je programma. Je probeert de werkelijkheid van je programma te vertalen in de modellen van het CPB. De doorrekening is om de kiezer een beeld te geven van waar het naartoe gaat. Maar ons verkiezingsprogramma is leidend."
Hoeft iemand die op JA21 stemt dan niet bang te zijn voor een verhoging van de AOW-leeftijd?
"Nou, dat gaat wel gebeuren. We hebben ook niet in het programma staan dat die AOW absoluut op 67 jaar blijft. Want dat vinden we niet."
Maar als het ontbreekt in uw programma, bent u toch ook niet helemaal eerlijk naar de kiezers toe? Een kiezer die daar niets over leest in het verkiezingsprogramma, kan er ook van uitgaan dat jullie er niet aan willen morrelen.
"Dan moet je de Kieswijzer doen. Daar staat het goed in. En daarbij, als je als partij een onderwerp onbespreekbaar vindt, is het logisch dat je dat dan ook zo in je verkiezingsprogramma zet. Dus als een hogere AOW-leeftijd voor ons onbespreekbaar was, hadden we dat zeker opgeschreven."
Source: Nu.nl algemeen