Politieke partijen zoeken in hun verkiezingsprogramma's opnieuw vaker de grenzen van de rechtsstaat op. Van de in totaal vijftien partijen die nu in de Tweede Kamer zitten, hebben er twaalf een verkiezingsprogramma waarin plannen staan die botsen met de rechtsstaat.
Dat blijkt uit een maandag gepresenteerd rapport van een onafhankelijke commissie, die is aangesteld door de Nederlandse orde van advocaten (NOvA). Die organisatie laat de partijprogramma's al sinds 2012 checken in de aanloop naar de verkiezingen.
In die periode is een "zorgwekkende trend" te zien, stelt de commissie. Het aantal voorstellen dat een risico vormt voor of zelfs tegenstrijdig is met de rechtsstaat neemt namelijk toe.
Dat is dit jaar ook weer het geval. In 2017 bevatten nog vijf van de dertien onderzochte partijprogramma's voorstellen die de rechtsstaat zouden aantasten. In 2021 ging het al om zeven van de veertien partijprogramma's en in 2023 om tien van de achttien.
Nu zijn het dus twaalf van de vijftien onderzochte programma's. BBB, CDA, CU, DENK, D66, FVD, JA21, NSC, PVV, SGP, SP en VVD hebben een of meerdere - soms zelfs tientallen - plannen die tegenstrijdig zijn met de rechtsstaat. GL-PvdA, PvdD en Volt hebben wel enkele plannen die een risico zouden kunnen vormen, maar geen van die plannen is echt tegenstrijdig met de rechtsstaat.
Het gaat vooral mis op het gebied van asiel en migratie, ziet de commissie. Ook dat is niet nieuw: ook bij de vorige verkiezingen was dat het onderwerp waarbij de meeste voorstellen indruisten tegen de rechtsstaat of een risico vormden.
De commissie wijst bijvoorbeeld op de asielstop die PVV en JA21 in hun verkiezingsprogramma's hebben opgenomen. Dat plan is in strijd met onder meer Europese en internationale mensenrechtenverdragen. Het verbod op het geven van voorrang aan statushouders bij het toewijzen van een sociale huurwoning (FVD, BBB, JA21, PVV, VVD) wordt volgens de commissie als "ongelijke behandeling en strijdig met de Grondwet" gezien.
Ook buiten het onderwerp migratie gaan partijen soms de mist in. De commissie wijst er bijvoorbeeld op dat een verbod op gezichtsbedekkende kleding bij demonstraties (BBB, CDA, CU, JA21, NSC, PVV, SGP) strijdig kan zijn met het demonstratierecht en de privacy van mensen kan aantasten.
In de verkiezingsprogramma's is de verharding van het taalgebruik over het algemeen "duidelijk" te lezen, ziet de commissie. "Die verharding heeft niet alleen impact op papier, maar ook in de samenleving."
De commissie noemt het "bijzonder zorgwekkend" dat partijen zich onder meer afkeren van instituties als de Raad van State of de rechterlijke macht en dat ze groepen mensen in de samenleving "wegzetten".
In het onderzoek zijn alle vijftien partijen meegenomen die al in de Tweede Kamer zitten. Er doen weliswaar meer partijen mee aan de verkiezingen, maar niet al hun verkiezingsprogramma's zijn onder de loep genomen.
Het is moeilijk om de partijen een-op-een te vergelijken. Niet bij elke partij is namelijk hetzelfde aantal voorstellen onderzocht. Daarnaast hebben sommige partijen hun plannen al stelliger opgeschreven en verder uitgedacht dan andere partijen, waardoor ze daar ook steviger op kunnen worden beoordeeld.
Uit het onderzoek blijkt overigens ook dat er goed nieuws is voor de rechtsstaat. De commissie ziet namelijk ook dat veel partijen plannen hebben die de rechtsstaat juist verbeteren, zoals het plan waardoor rechters wetten aan de Grondwet zouden kunnen toetsen (onder andere CDA, D66, GL-PvdA, PvdD en Volt willen dit). Daarmee wordt de handhaving van grondrechten juist versterkt.
Source: Nu.nl algemeen