In de rubriek De broeikas schrijft klimaatverslaggever Jeroen Kraan wekelijks over wat hem opvalt. Deze week: wat deze verkiezingscampagne allemaal onbenoemd blijft rondom het klimaat.
Tijdens de campagne gaat het vooralsnog nauwelijks over klimaatverandering. Gek genoeg trekt het klimaat zich daar niets van aan: de opwarming blijft ook nog wel in recordtempo doorgaan als wij dit onderwerp even wat minder belangrijk vinden.
Hoe dan ook zal het klimaatbeleid straks wél op de formatietafel liggen. Uit de doorrekening van de verkiezingsprogramma's bleek vorige week al dat er op dat vlak ook echt wat te kiezen valt. Maar mij viel op dat er ook een aantal belangrijke zaken onbenoemd blijven.
Daarbij hoort meteen ook een van de grootste verdelingsvraagstukken van de komende vijftien jaar: de investeringen in het stroomnet. De netbeheerders steken tot 2040 jaarlijks 10 à 15 miljard euro in elektriciteitskabels en -stations. Zoals we het nu hebben geregeld, komen die investeringen terecht op de energierekening van burgers en bedrijven. Daardoor gaat die bij huishoudens jaarlijks met tientallen euro's omhoog.
Dat is een "ongemakkelijke waarheid die om ongemakkelijke keuzes vraagt", schreven kabinetsadviseurs eerder dit jaar. Zij deden verschillende voorstellen om de kosten te dempen of anders te verdelen. De overheid kan kiezen om burgers of juist bedrijven te helpen. Om gericht steun te verlenen aan de armste huishoudens, of aan iedereen.
In de verkiezingsprogramma's valt daar opvallend weinig over te lezen. In de doorrekening van planbureaus CPB en PBL schuiven de meeste partijen, van GroenLinks-PvdA tot SGP, wel een beetje met de energiebelasting. Maar dan gaat het meestal om enkele honderden miljoenen euro's: tientjes op de energierekening, die al in één jaar teniet worden gedaan door de stijgende nettarieven.
D66 stelt in het verkiezingsprogramma een grotere wijziging voor: een vlaktaks op aardgas en elektriciteit. Het zou veel lagere kosten betekenen voor huishoudens, en veel hogere lasten voor bedrijven. Maar in de doorrekening blijkt daar niets van over te zijn gebleven: daarin staat alleen een kleine belastingverlaging op elektriciteit voor huishoudens én bedrijven.
Wel is D66 de enige partij die een ander ingrijpend voorstel doet (en liet doorrekenen): een overheidslening van in totaal 45 miljard euro aan netbeheerder TenneT tot 2040. Dat zou een flinke besparing op de energierekening opleveren, al moeten die miljarden natuurlijk wel ergens anders op de overheidsbegroting worden opgehaald.
Dan zijn er nog de SP en de Partij voor de Dieren, die de hele energievoorziening in overheidshanden willen brengen. Volgens beide partijen zou dat een lagere energierekening opleveren, maar het is onduidelijk hoeveel het uitkopen van alle bestaande energiebedrijven zou kosten en hoe het precies in zijn werk zou gaan. Geen van beide partijen heeft de plannen laten doorrekenen.
Fans van kernenergie worden met de verkiezingsprogramma's op hun wenken bediend: veel partijen willen door met de bouw van (minstens) twee nieuwe kerncentrales. Maar uit de doorrekening blijkt dat voorstanders Volt, ChristenUnie, CDA en D66 miljarden wegsnoepen uit de pot van 14 miljard euro die daarvoor is gereserveerd. Het is dus de vraag of ze straks echt de portemonnee willen trekken voor die centrales, die inmiddels al minstens 20 à 30 miljard euro moeten gaan kosten.
JA21 wil volgens het verkiezingsprogramma zelfs meer dan tien nieuwe kerncentrales bouwen, maar trekt daar in de doorrekening geen euro extra voor uit. Waar de centrales in ons drukke land zouden moeten passen, wordt evenmin duidelijk.
Er zijn ook nog partijen die het klimaatbeleid helemaal willen stoppen, zoals de PVV. Dat scheelt op de korte termijn investeringen in het stroomnet, maar houdt ons afhankelijk van fossiele brandstoffen uit het buitenland. Die zijn ook bepaald niet gratis: juist als we veel gas nodig hebben om elektriciteit op te wekken, zijn de prijzen het hoogst.
Bovendien zou de CO2-uitstoot er natuurlijk flink door omhooggaan. Daarmee verschuiven de uiterst rechtse partijen de rekening naar toekomstige generaties: die krijgen te maken met klimaatschade door extreem weer en zeespiegelstijging. Wie tussen de regels door leest, ziet dat PVV, FVD en JA21 dat ook wel erkennen. Stuk voor stuk willen ze inzetten op 'klimaatadaptatie': hogere dijken en bredere rivieren. Die zijn niet voor niets nodig.
In de verkiezingsprogramma's is dan weer niet terug te vinden dat het een stuk goedkoper is om klimaatverandering te voorkomen, dan om straks de klimaatschade te betalen, zoals wetenschappers al vele jaren zeggen. Helaas wil Geert Wilders NU.nl dit jaar niet te woord staan. Nu hij zijn campagne heeft hervat, kan een debatleider hem hier hopelijk nog wel naar vragen.
De wereld lijkt het eerste klimaatkantelpunt te hebben bereikt: koraalriffen sterven massaal af en dat is vermoedelijk niet terug te draaien, constateerden wetenschappers deze week. Ze waarschuwen dat met meer klimaatopwarming andere kantelpunten staan te wachten.
De wereld is afgelopen jaar 8 miljoen hectare bos permanent kwijtgeraakt. De pogingen om de ontbossing voor 2030 helemaal een halt toe te roepen, gaan lang niet hard genoeg, blijkt uit een nieuw rapport.
Het is weer eens tijd voor een ijskoude klassieker: Koyaanisqatsi (1982) is een van de beste films ooit gemaakt over de manier waarop de mens de aarde uit balans brengt. Regisseur Godfrey Reggio brengt dat in beeld met tal van adembenemende beelden van natuurgebieden, steden en worstenfabrieken. Ook de filmmuziek van componist Philip Glass behoort tot de beste aller tijden. Online te huur en te koop.
Ik ontvang graag jullie vragen, feedback en tips! Je kan me bereiken via jeroen@nu.nl.
Source: Nu.nl economisch