In Uithoorn en Houten waren deze week protesten tegen plannen voor een azc. Zulke betogingen zijn er tegenwoordig vaker, en regelmatig zijn gemeentehuizen het doelwit. Lokale volksvertegenwoordigers komen onder zware druk te staan, waarschuwen experts en betrokkenen in gesprek met NU.nl.
"Het loopt uit de klauwen. Gemeentebesturen worden steeds verder belemmerd in hun werk: raadsvergaderingen over opvang worden ernstig verstoord en bestuurders worden geïntimideerd", schreef de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) eind september in een brandbrief aan demissionair premier Dick Schoof.
Sindsdien zijn er weer verschillende protesten tegen plannen voor asielzoekerscentra (azc's) geweest, met opnieuw onrust bij gemeentehuizen.
"Dit leeft enorm onder lokale bestuurders", zegt Mark Boumans, burgemeester van Doetinchem en voorzitter van de commissie asielzaken van de VNG. "Ze maken zich grote zorgen over wat er nu gebeurt, want geweld mag niet de norm worden. Maar het lukt politiek Den Haag maar niet de geest weer in de fles te krijgen."
De Nederlandse Vereniging voor Raadsleden ziet dat het democratische proces op deze manier wordt verstoord. "Individuele raadsleden zouden naar eigen eer en geweten moeten kunnen stemmen, maar ze worden onder druk gezet door mensen die soms niet eens in dezelfde gemeente wonen als waar wordt geprotesteerd", zegt woordvoerder Roel Batelaan. "Dat is een zorgwekkende constatering."
Bouwman hoort van veel lokale bestuurders en volksvertegenwoordigers dat vergaderingen over azc's een zware wissel trekken op de lokale politiek. "Zodra het onderwerp op de planning staat, moet men schakelen: wat hoor je om je heen, wat gaat er rond op sociale media en wat zijn de signalen van de politie?"
"De signalen die wij krijgen zijn dat de protesten zowel het college als raadsleden niet ongeroerd laten", laat een woordvoerder van de Zuid-Hollandse gemeente Zuidplas weten. Daar werd in september een gemeentebijeenkomst verstoord en was een week later ME nodig bij een protest. "Zowel college als gemeenteraadsleden hechten veel waarde aan een veilige werksfeer waarbinnen ze hun werk kunnen doen langs het democratisch proces."
Soms zijn er maatregelen nodig. Nadat demonstranten in Doetinchem een raadsvergadering waren binnengedrongen, zag de gemeenteraad zich eind september genoodzaakt achter gesloten deuren te vergaderen. Ook de pers was niet welkom. Buiten kwam het tot rellen. "Het beperken van toegang is het laatste wat je wil doen", zegt Bouwman over dat besluit. "En we willen hier zeker niet de norm van maken. Daarom bekijken we de situatie voorlopig van vergadering tot vergadering als het over azc's gaat."
Ook Houten, waar dinsdagavond werd geprotesteerd, houdt het hoofd koel. Een woordvoerder van de gemeente zegt dat de raad per vergadering bekijkt of er maatregelen nodig zijn. "Dat was al zo en dat blijft zo."
De gemeente Haarlemmermeer, die in het nieuws kwam vanwege een protest bij een azc in Hoofddorp, wil "omwille van de veiligheid" geen mededelingen doen over hoe de veiligheid van raadsvergaderingen wordt geregeld. In Noordwijk worden "passende veiligheidsmaatregelen" getroffen. Dat geldt voor zowel raadsvergaderingen als voor andere relevante momenten, zegt een woordvoerder. "We houden de signalen die binnenkomen goed in de gaten en bespreken deze intern en eventueel met de nodige hulpdiensten."
De Nederlandse Vereniging voor Raadsleden ziet ondanks de protesten en verstoringen "geen extreme toename" in het aantal meldingen van lokale volksvertegenwoordigers over intimidatie en/of bedreigingen. Het Ondersteuningsteam Netwerk Weerbaar Bestuur (OT NWB) beaamt dat.
Wel grijpt het OT NWB zelf vaker de telefoon. "We doen aan nazorg, bijvoorbeeld bij kwesties die de media halen of wanneer iemand is bedreigd of zich bedreigd voelt", zegt Hilde Westera, directeur van het Nederlands Genootschap van Burgemeesters.
Volgens Westera is de afgelopen jaren fors ingezet op weerbaarheid. Zo kan sinds vorig jaar een zogenoemde veiligheidsscan aangevraagd worden bij het Centrum voor Criminaliteitspreventie en Veiligheid (CCV). Hiermee kunnen bestuurders advies krijgen over de veiligheid van hun woning, hun woon-werkverkeer en veilig gebruik van onder meer sociale media.
Mirthe Zantvoord van het CCV ziet dat lokale politici nog niet massaal naar dit middel grijpen. "Het is niet zo dat we direct meer verzoeken krijgen voor veiligheidsscans na een toename van maatschappelijke onrust in het land." Zantvoord vermoedt dat gemeenteraadsleden nog onbekend zijn met de scan, aangezien deze pas sinds juni gratis beschikbaar is voor lokale volksvertegenwoordigers.
Dat gemeenteraadsleden 'gewoon' hun taken blijven uitvoeren, heeft er volgens de Nederlandse Vereniging voor Raadsleden mogelijk mee te maken dat "de acceptatiegrens voor raadsleden relatief hoog is". "Er wordt gedacht in de trant van 'enige druk hoort erbij'", zegt Batelaan.
Bouwman gaat daar niet volledig in mee. "Raadsleden zijn heus wel gewend om onpopulaire besluiten te nemen. Maar je zorgen maken of je wel veilig het gemeentehuis kan verlaten, is een grote stap verder." De burgemeester zegt dat hij veel signalen krijgt van raadsleden die zich afvragen of ze dit nog wel willen.
De Nederlandse Vereniging voor Raadsleden zegt bekend te zijn met die signalen. "Veel raadsleden zijn actief uit eigen overtuiging; zij willen bijdragen aan hun omgeving. Als de negatieve prikkels de overhand krijgen, kan de kans bestaan dat mensen het ambt achter zich laten", zegt Batelaan. Maar de belangenorganisatie ziet niet dat raadsleden nu massaal opstappen of niet meer doorgaan vanwege de protesten en verstoringen.
Source: Nu.nl algemeen