Na de vreugde over het staakt-het-vuren waren er de voorbije dagen ook geweldsincidenten in Gaza. Experts waarschuwen voor een gevaarlijke fase, waarin niemand echt de touwtjes in handen heeft. "Extremisten en bendes maken hier misbruik van."
Sinds vorige week vrijdag vallen er geen Israëlische bommen meer op de Gazastrook. Uren na het ingaan van het staakt-het-vuren trokken tienduizenden Palestijnen noordwaarts om te kijken wat er nog over was van hun woning, onder meer in Gaza-Stad. Ook komen er weer meer hulpgoederen Gaza binnen, al waarschuwen de Verenigde Naties dat het te weinig is.
Tegelijkertijd breekt een nieuwe periode van instabiliteit aan voor Gaza. "Dat is typerend voor de nasleep van een oorlog of genocide", zegt Alette Smeulers tegen NU.nl. Zij is hoogleraar internationale misdrijven aan de Rijksuniversiteit Groningen.
Smeulers vergelijkt de situatie met Joegoslavië na de val van Josip Broz Tito en Irak na de val van Saddam Hussein. "Het begint telkens met een machtsvacuüm, waarin niet duidelijk is wie eigenlijk de touwtjes in handen heeft", zegt ze. In zo'n situatie bloeien criminele groepen en extremisten op. Zelfs al ontstaat uiteindelijk weer een democratie, "juist de fase daarnaartoe is de instabielste".
Hoewel het staakt-het-vuren nog pril is, zijn daarvan ook in Gaza al tekenen te zien. Maandag circuleerde een video waarop leden van Hamas zogenoemde collaborateurs executeren. De BBC berichtte over een gevecht tussen Hamas en de Doghmush-clan, waarmee het al bijna twintig jaar strijd voert. Daarbij zouden volgens de Britse omroep 27 doden zijn gevallen.
Smeulers denkt dat Hamas, hoewel verzwakt, zal proberen de macht terug te grijpen. Maar wat de beweging nog precies voorstelt na twee jaar oorlog met Israël, vinden experts lastig in te schatten. Sinds 2007 bestuurt Hamas de Gazastrook. In januari van dit jaar zei Israël in zijn laatste update dat het vermoedelijk twintigduizend Hamas-strijders heeft gedood. Dat cijfer is niet te verifiëren. Volgens het lokale ministerie van Volksgezondheid kwamen in totaal bijna 68.000 mensen om, van wie de meerderheid vrouwen en kinderen.
In elk geval is het overheidsapparaat van Hamas grotendeels verdwenen. Politie, veiligheidsdiensten en ministeries zijn gedecimeerd. En infrastructuur, zoals wegen, ziekenhuizen en scholen, is door Israël tot puin geschoten. "Mensen die het gebied bestuurden en die ziekenhuizen en supermarkten beveiligden, zijn gedood", zegt Dina Zbeidy. Zij is een Palestijns-Nederlandse antropoloog en docent-onderzoeker.
"Ik heb zeker kritiek op Hamas en hoe ze in het verleden Gaza hebben bestuurd", zegt Zbeidy, verwijzend naar onder meer corruptie en het gebruik van geweld. "Maar er was ten minste een staatsapparaat." Dat laatste ontbreekt nu, waardoor mensen het zelf moeten uitzoeken.
Soms gaat dat goed. Zbeidy ziet in Gaza veel gebaren van solidariteit. "Mensen zorgen voor elkaar, bijvoorbeeld door hun huis open te stellen", zegt ze. Maar soms loopt het ook mis. "Als je een half jaar nauwelijks iets hebt kunnen eten en je ziet je kans om meel mee te graaien, doe je dat. Dan is het ieder voor zich."
Want meer dan met de politieke toekomst van Gaza zijn inwoners nog steeds bezig met overleven, zegt Zbeidy. Ze vindt het frustrerend dat daarvoor geen aandacht is in het plan van de Amerikaanse president Donald Trump. "Dat plan gaat niet over het belang van de Palestijnen." Ook krijgen inwoners van Gaza volgens haar niet de kans om zelf mee te beslissen over hun politieke toekomst.
Dat Palestijnen massaal trauma's hebben opgelopen door de oorlog, maakt herstel extra moeilijk volgens Niels Terpstra. Hij is expert op het gebied van politiek geweld, oorlog en vredesprocessen aan de Radboud Universiteit. "Van wat we weten uit andere oorlogsgebieden, kan dat proces van verzoening decennia duren."
Dat trauma kan ook weer de voedingsbodem zijn voor nieuw extremisme, vreest Smeulers. Behalve richting Israël zijn er na de oorlog onderlinge grieven binnen Gaza. Dat blijkt uit de executies die plaatsvonden. Smeulers: "Na de Tweede Wereldoorlog had je bij ons ook een bijltjesdag."
Of die gevoelens Hamas uiteindelijk helpen om zich weer in het zadel te hijsen, zal moeten blijken. Trump gaf maandag aan dat de beweging wat hem betreft voorlopig nog veiligheidstaken mag uitvoeren. "Ze willen de problemen stoppen en we hebben ze voor een bepaalde periode toestemming gegeven", zei hij tegen journalisten.
Later moet een internationale troepenmacht orde gaan handhaven in de strook. Terpstra vraagt zich af "hoe de overblijfselen van Hamas zich daartoe gaan verhouden". Een ontwapening wijst Hamas resoluut af. Israël stelt die juist voorop. Terpstra voorspelt "een erg onzekere tijd" voor de inwoners van Gaza. "In de periode dat de onderhandelingen plaatsvinden over de volgende fase van het plan, kan nog van alles gebeuren."
Source: Nu.nl algemeen