De vrijgelaten Israëlische gijzelaars en Palestijnse gedetineerden staan mogelijk voor een lange weg om weer te wennen aan het 'gewone' leven. Een goede herstelomgeving is belangrijk, vertellen psycholoog Kaz de Jong en Arjan Erkel, die twee jaar werd gegijzeld in Dagestan.
De weg naar re-integratie begon maandag al met een eerste medische controle door artsen van het Rode Kruis. Daarna zijn de vrijgelaten Israëliërs en Palestijnen naar ziekenhuizen in hun eigen land gebracht.
Zo vlogen de twintig Israëlische gijzelaars in helikopters naar drie ziekenhuizen. Daar zijn speciale kamers ingericht op de behoeften van de gijzelaars, gebaseerd op ervaringen rond eerdere vrijlatingen van gijzelaars.
Ook de vrijgelaten Palestijnse gedetineerden gaan voor een eerste medische controle naar ziekenhuizen. Zo kwamen de bussen vanuit de Israëlische gevangenissen aan bij een ziekenhuis in Gaza.
Die medische controles zijn een eerste stap in een lang proces. "Het allerbelangrijkste daarin is om weer te leren om eigen beslissingen te nemen", vertelt Kaz de Jong tegen NU.nl. Hij is psycholoog bij Artsen zonder Grenzen en heeft veel ervaring met psychologische hulp aan gegijzelden. "Als je twee jaar niets hebt mogen besluiten, ben je dat eigenlijk een beetje verleerd."
"Een gijzeling is een potentieel traumatische ervaring", zegt De Jong. In de zorg daarin is maatwerk belangrijk, omdat de psychische gevolgen per slachtoffer verschillen. "Het kan leiden tot een posttraumatische stressstoornis (PTSS), op de korte of op de lange termijn. Maar het is absoluut niet zo dat iedereen dat heeft."
De Jong benadrukt dat de effecten van de gijzelingen in Gaza hetzelfde zijn als de gevangenschap van Palestijnen zonder proces, die Israël "administratieve detentie" noemt.
"Psychologisch is het hetzelfde fenomeen", zegt De Jong. "Je hebt onzekerheid over de toekomst, onzekerheid over hoe je eruit gaat komen en de voortdurende blootstelling aan de grillen en wensen van andere mensen. Je hebt weinig of geen controle over je eigen leven: of je te eten krijgt, wat je eet en hoe je behandeld wordt. Dat doet wat met mensen."
In de re-integratie moeten slachtoffers vaak weer wennen aan het dagelijks leven. "Het kan bijvoorbeeld zijn dat ze moeten wennen aan hoe ze weer met familieleden omgaan."
Ook frustratie ligt op de loer. Zorgmedewerkers spelen een rol om ze daarop voor te bereiden. "Het is bijvoorbeeld niet leuk als iemand de hele dag een zonnebril moet dragen, omdat het licht te fel is wanneer je jaren in de duisternis hebt gezeten. Maar het is wel te verwachten, en vanuit de ervaring van hulpverleners kunnen we dat voorspellen en uitleggen."
Arjan Erkel weet wat je bij een gijzeling meemaakt. Hij werd in 2002 gegijzeld door moslimrebellen in de Russische deelrepubliek Dagestan, waar hij voor Artsen zonder Grenzen aan het werk was. Op de lange termijn heeft hij er gelukkig weinig last van gehad. "Ik had nooit nachtmerries of flashbacks die me ontregelden", vertelt Erkel.
Hij herinnert zich waar hij kort na zijn vrijlating behoefte aan had. "Ik weet nog dat ik heel veel gedoucht heb. En ik wilde contact met mijn naasten: mijn familie, mijn vriendin en mijn chauffeur die erbij was toen ik ontvoerd was. Ik wilde horen wat er gebeurd was en duidelijkheid krijgen waarom de vrijlating zo lang duurde. Die kreeg ik niet helemaal."
De vrijlatingen in Gaza en Israël krijgen heel veel aandacht van de media. En hoewel in iets mindere mate, was dat ook bij de vrijlating van Erkel het geval. "Ik heb dat nooit als probleem gezien, maar dat is het voor sommige andere mensen in zo'n situatie wel."
"Ik vond het eigenlijk heel fijn om te horen dat de pers en andere mensen zich over me hadden drukgemaakt", vervolgt Erkel, die heel dankbaar was voor de aandacht. "Als je gegijzeld bent, denk je dat je vergeten bent of misschien wel in de steek gelaten wordt. Maar toen ik thuiskwam, merkte ik natuurlijk dat er heel veel aandacht rondom mijn zaak was geweest."
Terug in Nederland kreeg Erkel begeleiding van een mental coach. Het lukte hem relatief makkelijk het te verwerken. "Ik heb tegen mezelf gezegd: die dingen zijn daar gebeurd, in die omgeving, maar ik ben nu in een veilige omgeving. Dus waarom zou ik me druk maken over dat die dingen me hier zouden kunnen gaan overkomen?"
Het is uiteraard afwachten of het de Israëliërs en Palestijnen ook lukt de gijzeling op die manier een plek te geven. Goede begeleiding in de eerste tijd is daarvoor heel belangrijk, zegt De Jong. "Dan zie je vaak dat mensen enorm snel de eerste schok te boven komen en dan stap voor stap verdergaan. Die eerste winst boeken is belangrijk."
Daarbij is het belangrijk hoe de herstelomgeving eruitziet. "Die herstelomgeving is gunstiger in Israël dan in Gaza", zegt De Jong. "Vanwege de bombardementen zijn veel faciliteiten en zorgmedewerkers daar niet meer." Bovendien is daar niet alleen psychische zorg nodig voor vrijgekomen Palestijnen, maar ook voor alle getraumatiseerde inwoners die twee jaar aan oorlog hebben meegemaakt.
Source: Nu.nl algemeen