Defensie-expert Ko Colijn voorziet Nederlanders al vijftig jaar van duiding bij gewapende conflicten. Deze keer bespreekt hij zes manieren waarop drones de oorlog in Oekraïne hebben veranderd.
Hét woord van de laatste tijd is drones. Sinds afgelopen zomer verdringen ze de afzonderlijke oorlogen haast van de voorpagina's.
Na Polen en Roemenië - waar het zeker om Russische drones ging - waren ook West-Europese landen aan de beurt. Daar was het minder duidelijk of Rusland erachter zat. Volgens bronnen die het bijhouden zijn sinds begin september meer dan veertig keer drones gesignaleerd.
De oorlog in Oekraïne heeft de dronerevolutie versneld. Je kunt wel stellen dat die nu in zeker zes opzichten 'grensoverschrijdend' is geworden. Ik bespreek ze in dit artikel.
Drones hebben de oorlog drastisch veranderd. Nu valt 50 procent van de doden door toedoen van drones. Ze komen in zwermen, die elke luchtverdediging als het ware 'verzadigen'. De neergehaalde exemplaren vallen op flats of stations, waarbij ook slachtoffers vallen.
Plat gezegd: oorlogsvoering is veranderd van loopgraven naar drones. Daarnaast is oorlogsvoering ook veranderd van statisch-frontaal naar mobiel-overal. Denk daarbij aan operatie Spinnenweb in juli, waarbij Oekraïne massale aanvallen met drones diep in Rusland uitvoerde. Kyiv bewees dat het overal drones kan inzetten.
Omgekeerd geldt dat ook. Er is een ware wedloop ontstaan tussen Oekraïense en Russische dronedeskundigen. Ook strijden ze om de beste detectie-, verdedigings-, en aanvalstechnologieën. Zowel te land, ter zee als in de lucht.
Het heeft van Oekraïne ook een proeftuin gemaakt, waar de NAVO graag van meeprofiteert. Veel westerse fabrieken die eerst militaire hulp aan Oekraïne gaven, kijken nu zelf naar de Oekraïense successen. De Oekraïners halen namelijk zo'n twee derde van de Russische drones neer. Onze dure F-35's schoten maar drie van de twintig Russische drones boven Polen neer.
Wat eerst een Oekraïneoorlog was, groeit langzaam maar zeker uit tot een steeds groter conflict tussen de NAVO en Rusland.
In talkshows moesten we altijd horen dat de NAVO niet in oorlog was met Rusland, want dat zou te riskant zijn. Er werd ook krampachtig onderscheid gemaakt tussen de NAVO en de NAVO-landen - een verschil dat zelfs Rusland leek te erkennen.
Er wordt gezegd dat 'grensoverschrijdend amateurisme' de verklaring is voor de gesignaleerde drones: van ballonnen tot echte afzwaaiers en proefexemplaren tot slechte Russische piloten, zoals NAVO-baas Mark Rutte onlangs in Nieuwsuur zei. Het dilemma blijft alleen hoe je ze bestrijdt. Tussen neerschieten en wegkijken liggen namelijk nog vele opties.
De grote vraag is: kan de NAVO zonder een 'no-flyzone' boven West-Oekraïne? Die zou Russische drones en vliegtuigen op afstand houden of neerschieten met alle escalatierisico's (en kans op confrontaties) van dien. Maar het alternatief is wachten tot de drones het NAVO-gebied binnenvliegen.
Maar ook dan blijft de vraag: wie zit erachter? En hoe schakelen we zulke ongewenste indringers uit? Er zijn ruwweg twee mogelijkheden, nog afgezien van het feit dat je vijandelijke drones eerst moet signaleren voordat je ze kunt ontregelen of neerschieten.
EU-baas Ursula von der Leyen stelt een drone wall voor - een muur aan de oostgrens van het NAVO-gebied. Daar begint de spraakverwarring al, want er zijn allerlei vormen denkbaar. Je kunt kiezen voor een aaneenschakeling van nationale systemen of één groot Europees systeem, dat pas over drie tot vijf jaar af kan zijn.
Dan is er nog de vraag of drones elektrisch ontregeld of neergeschoten moeten worden. En doet de EU dat? Of de NAVO? En dan zwijgen we nog over het feit dat drones van alle kanten kunnen komen, ook van zee. Bovendien zijn sommige landen, zoals Oekraïne en de Baltische staten, een stuk verder dan andere.
De tweede mogelijkheid is om te leren van 'ervaringsdeskundigen'. Oekraïne doet bijvoorbeeld al proeven met het signaleren en uitschakelen van dronebestuurders in Rusland zelf. Een drone wall is leuk en aardig, maar dit is veel effectiever. Een drone is relatief goedkoop, maar degene die hem bestuurt is een stuk duurder en moeilijker om te vervangen.
De Russische aanvallen nemen ontegenzeggelijk toe, maar het perspectief van de oorlog is hoe dan ook veranderd. Oekraïne heeft nu eigen drones waarmee het in staat is Rusland overal te treffen. Zijn Neptune-drone komt met gemak 2.100 kilometer ver, tot voorbij het Oeralgebergte. Kyiv kiest vooralsnog vooral voor Russische olie-installaties.
Daarbij snijdt het mes aan vier kanten. Nu zo'n 40 procent van de Russische raffinagecapaciteit platligt, wordt de Russische oorlogsaanvoer beperkt. Het zorgt voor lange rijen aan de benzinepomp en straks voor koude woningen.
De Oekraïense onderhandelingspositie wordt bovendien sterker als het gaat om de vraag naar langeafstandsraketten. De Amerikaanse president Donald Trump zou nu zelfs overwegen Tomahawk-kruisrakketten te leveren. En last but not least: de Russische president Vladimir Poetin komt onder druk te staan om te gaan praten en te erkennen dat deze oorlog militair niet te winnen valt.
Maar Oekraïne betaalt hiervoor wel een hoge prijs: Russische drones en raketten verwoesten zoveel als ze kunnen. Zelfs Kyiv en Odesa zijn niet veilig. Flats en treinen worden massaal aangevallen.
Drones maken de manier van oorlogsvoering hybride, waarbij ontwrichting en sabotage een rol spelen. Dit zorgt bij de NAVO voor stress en angst, omdat de oude defensieverdragen daar niet in voorzien.
Meer toegespitst op Oekraïne: drones hebben van de oorlogservaring ook een verdienmodel gemaakt. Ook Trump is nu bereid om over mogelijke wapens een deal met Oekraïne te sluiten.
Drones zorgen (helaas) voor nieuwe breuklijnen: de drone wall van de EU is niet per se hetzelfde als het Eastern Sentry-initiatief van de NAVO of de 'ieder-voor-zichoplossingen' die nationale regeringen aanmoedigen.
Er rijst een ongelijke strijd tussen nieuwe machtspolitiek en oude wapenbeheersing. Dat laatste veegde ook de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Marco Rubio van tafel. Per decreet besloot hij vorige maand om drones voortaan als bemande vliegtuigen te behandelen, in plaats van als een onbemand nieuwigheidje.
Dat is goed nieuws voor de Amerikaanse export. De schoorsteen moet immers roken.
Source: Nu.nl algemeen