Jimmy Dijk vindt dat het na twee jaar gekibbel tijd is voor een 'koffiecoalitie'. De SP-lijsttrekker wil na de verkiezingen een sociaal alternatief vormen met partijen van SP tot en met het CDA.
Uw gedroomde 'koffiecoalitie' bestaat uit behoorlijk wat partijen, waaronder CDA, PvdD, ChristenUnie en D66. Dat wordt lastig onderhandelen.
"Ik zie echt wel verschillen. Ik ben niet gek. Maar ik opper al een tijdje dat we een sociaal alternatief op tafel moeten leggen wat er bijvoorbeeld voor zorgt dat mensen een dak boven hun hoofd hebben."
Met alles rechts van het CDA wil u niet samenwerken?
"Ik wil samenwerken met gemeenschapsdenkers. En daar schaar ik bijvoorbeeld niet de VVD onder, met het doorgeslagen individualisme. En ook niet de PVV, met het recht van de sterkste."
Uw voorganger, Lilian Marijnissen, wilde ook meeregeren. Na het "tijdperk Rutte zou er ruimte zijn voor de SP", zei ze twee jaar geleden tegen NU.nl. Maar de PVV pakte die ruimte. Waarom zou het nu wel lukken?
"We hebben nu gezien waar het toe leidt als je die rechtse ruziemakers aan de macht hebt. De problemen zijn niet opgelost, maar ze zijn erger geworden. Veel mensen is een rad voor de ogen gedraaid. We hebben bijvoorbeeld gezien dat de huren niet zijn bevroren. Al die beloftes die vóór de verkiezingen gedaan zijn, zijn niet waargemaakt."
Als u gaat regeren kunt u ook niet het hele SP-programma verwezenlijken.
"Mensen snappen heel goed dat als je gaat samenwerken met andere partijen, je niet 100 procent van je plannen kan verwezenlijken. Maar waar het mij om te doen is, is dat we stap voor stap wel die kant op gaan."
Als we naar de peilingen kijken, lijkt uw boodschap nog niet echt aan te slaan. Uw partij staat in de peilingwijzer op zo'n vier tot zes zetels. Op dit moment heeft u er vijf.
"Ik merk bij heel veel mensen dat zij het idee hebben dat de SP niet wil regeren. Ergens bevreemdt mij dat. Naar buiten toe moeten wij daar dus heel duidelijk en glashelder over zijn. Wij willen doodnormale dingen voor gewone mensen, zodat ons land weer sociaal wordt."
In het laatste onderzoek van peilingbureau Ipsos I&O blijkt inderdaad dat de kiezers vooral op de SP stemmen omdat de partij zo goed oppositie voert. Maar een heel klein deel stemt op de partij omdat ze denken dat de partij een stabiel bestuur kan vormen.
"Kijk, wij zijn hartstikke goed in oppositie voeren. Daar heb ik ook nooit moeite mee gehad. Dus het is ook een groot compliment dat mensen dit zeggen. Maar wij zijn ook ongelooflijk goed in besturen. We hebben het op veel plekken gedaan de afgelopen jaren met grote successen. In Almere hebben we bijvoorbeeld een heel groot fonds wat ervoor zorgt dat asbest wordt verwijderd."
U had het zojuist over doodgewone dingen. Anderen omschrijven het eerder als vrij radicale ideeën.
"Ik vind er weinig radicaal aan dat mensen naar de tandarts kunnen zonder dat ze bang zijn voor de kosten. Of dat mensen een dak boven hun hoofd hebben. Of dat ze zich geen zorgen hoeven te maken over dat de huur ieder jaar stijgt."
Het doel is misschien niet radicaal, maar de weg ernaartoe misschien wel?
"Dat vind ik ook niet. Het is precies de manier hoe wij onze verzorgingsstaat in het verleden ook hebben opgebouwd."
Op uw congres had u het over de vernieuwde visies die de SP het afgelopen anderhalf jaar heeft ontwikkeld. Een van de onderwerpen is migratie. Wat is de kern van het nieuwe plan?
"Klopt. Vorige zomer hebben wij onze visie op migratie aangescherpt. Wij waren de eerste partij die met een migratiesaldo ging werken van 40.000."
Veel partijen hanteren zelfs 50.000 als streefsaldo voor migratie naar aanleiding van het advies van De Staatscommissie Demografische Ontwikkelingen 2050. Is uw doel wel realistisch?
"Ja, als je de groei van arbeids- en kennismigratie stopt. Dat is de grootste groep."
U wilt stoppen met arbeidsmigratie?
"Nee, we trekken er niet in één keer de stekker uit. Voor de arbeidsmigranten die hier al zijn moet je goede leef- en werkomstandigheden creëren. Maar je moet wel goed nadenken over wat voor economie we eigenlijk willen hebben. Voegen alle sectoren iets toe?"
Zegt u het maar.
"Nee, kijk bijvoorbeeld naar de slachthuizen of de distributiecentra. Ik vind het ook inhumaan dat Polen, Roemenen en Bulgaren uit hun samenleving worden gerukt om hierheen te komen om op die plekken te gaan werken. Dat geldt ook voor expats en internationale studenten. We halen de knapste koppen van heinde en ver hierheen."
Uw streefsaldo van 40.000 komt ongeveer overeen met de asielmigratie die we de afgelopen jaren zagen. Als u niks aan deze instroom doet, dan zegt u dus eigenlijk dat er geen ruimte meer is voor andere vormen van migratie?
"Als wij moeten kiezen tussen mensen die vluchten voor oorlog en geweld of de verdienmodellen van de andere stromen van migratie, dan kiezen wij voor die eerste groep."
Hebben we geen extra arbeidsmigranten nodig? Er zijn grote arbeidstekorten, bijvoorbeeld in de zorg.
"Nee, we hebben vooral een regering nodig die helder is in de keuzes die het gaat maken voor de komende tijd. En wij moeten ervoor zorgen dat mensen in de zorg ook in de zorg blijven werken. Want het is nu nog steeds zo, helaas, dat de helft van de mensen die begint binnen twee jaar stopt."
U bent tegen de NAVO-norm, in tegenstelling tot GL-PvdA en CDA. Dat zijn toch twee partijen met wie u graag wil samenwerken.
"Klopt. Ik maak me ook grote zorgen over de snelheid en het gemak waarmee over de toekomst van onze jongeren is besloten. Dat zij, en wij ook, jaarlijks 5 procent van hun inkomen gaan inleveren. Alleen omdat Trump wil dat er meer wapens geproduceerd worden."
Van die 5 procent mag toch 1,5 procent aan bijvoorbeeld infrastructuur worden uitgegeven?
"Ja, ik weet het. Maar ze hebben wel getekend voor 5 procent. En dat gaat jaarlijks over een bedrag van 35 miljard euro. Alle NAVO-lidstaten bij elkaar geven al 3,5 keer zo veel geld uit aan defensie als bijvoorbeeld Rusland. Dan is het waanzinnig om niet tot in detail onderbouwd te hebben waarom deze budgetten zo opgepompt moeten worden."
De NAVO stelt elke vier jaar nieuwe capaciteitsdoelen op. Daar staat toch in wat een lidstaat moet doen om te zorgen voor genoeg verdediging en afschrikking?
"Ik weet niet wat u daarvan heeft gezien. Maar ik vind dat er geen onderbouwing bij zit. Het is gewoon een boodschappenlijst."
Volgens de NAVO is de Russische dreiging sinds de inval in Oekraïne is toegenomen, waardoor er meer militaire capaciteit nodig is. Vindt u deze dreiging reëel?
"Ja, zeker. En ik vind ook dat er snel een oplossing moet komen om de oorlog in Oekraïne en de agressieoorlog van Poetin te stoppen. We hebben ook de pakketten, met geld en wapens, voor Oekraïne gesteund."
Experts waarschuwen dat Poetin niet zal stoppen na Oekraïne. Buurlanden als Polen en de Baltische staten maken zich al jaren grote zorgen.
"Ja, daarom moeten we de oorlogskas van Poetin afknijpen en de bevroren Russische tegoeden gaan inzetten."
Solidariteit is een kernbegrip van de SP. Moet Nederland niet solidair zijn aan die landen door óók meer te investeren in wapens?
"We helpen als dat nodig is, zoals we nu Oekraïne steunen. Dat zou ook voor Polen en andere landen gelden. Maar de SP wil niet als een soort dogma elk jaar 5 procent van het bbp uitgeven aan wapens. Ik zie namelijk dat dat een wapenwedloop op gang brengt wat de wereld onveiliger maakt."
U wilt op den duur ook uit de NAVO las ik?
"Ja, maar dat is pas stap drie of vier. Je moet niet uit de NAVO stappen zolang er niks anders is. Maar ik zou een groot voorstander zijn van op termijn onafhankelijk worden van de VS en een eigen Europese veiligheidsconstructie."
Juist door meer onze eigen broek op te houden word je toch minder afhankelijk?
"Ja, dat is ook waarom ik zeg dat we in Europa meer moeten samenwerken."
Naar een Europees leger?
"Nee, want dan bepaalt een ander land over waar onze burgers worden ingezet. Ik vind dat dat aan de nationale lidstaten is. We zijn voor meer Europese samenwerking en afstemming."
Los van de NAVO-norm, wilt u wel investeren in Defensie?
"Ja, als we geld willen investeren, dan in de defensie van de toekomst. In cyberveiligheid, onze eigen inlichtingen en energievoorziening."
Bent u bereid om op dit punt concessies te doen aan de formatietafel?
"D66 gaat 7 miljard bezuinigen op de zorg en het CDA gaat ook bijna 6 miljard bezuinigen op de zorg en gaat de boodschappen duurder maken. Dus ja, hier zit inderdaad wel een groot verschil. Hier moeten we een robbertje stoeien met elkaar. Absoluut."
Maar bent u er toe bereid?
"Je moet van tevoren nooit concessies doen. Je gaat de verkiezingen in met je eigen plan, met je eigen programma. Daar horen absoluut geen bezuinigingen op de zorg bij."