Het nieuwste voorbeeld van Donald Trumps militarisering van Amerika speelt zich af in Chicago. Inwoners vrezen de controle over hun stad te verliezen door de komst van de Nationale Garde. ‘Ik denk iedere dag: what the fuck gebeurt hier nu weer?’
is correspondent Verenigde Staten van de Volkskrant. Ze woont in New York en doet in dit artikel verslag vanuit Chicago.
Jillian Jones (42) staat langs de kant van een lawaaierige weg in een voorstad van Chicago. Tussen de passerende auto’s veegt ze tranen weg met haar mouw. Pas als ze aan de overkant is, ziet ze de foto van Silverio Villegas González, de man om wie ze huilt. Nabestaanden hebben bij een gedenkplaats bloemen, blikjes bier en kaarsen neergelegd voor de man die hier door de Amerikaanse immigratiepolitie (ICE) werd doodgeschoten.
De 38-jarige González, een migrant zonder papieren, had op 12 september net zijn kinderen naar de kinderopvang gebracht. Hij sloeg tijdens een aanhouding door ICE op de vlucht en werd doodgeschoten. González werd zo het eerste dodelijke slachtoffer van Trumps federale bezetting van Chicago, die de inwoners van deze stad op hun achterste poten heeft geplaatst.
‘Die agenten en militairen komen hier niet om ons te beschermen’, huilt Jones, ‘maar om ons schade te berokkenen.’
Hoewel Jones en González elkaar nooit hebben gekend, ziet ze dat zijn leven verbonden is met het hare; dat het gevaar ook voor haar en andere inwoners van de stad op de loer ligt. Vorig weekend nog werd een stadgenoot door Amerikaanse grensbeambten neergeschoten tijdens protesten tegen Trumps beleid. Het ministerie van Binnenlandse Veiligheid beweert dat de vrouw agenten aanviel. Haar advocaat en de beelden weerspreken die lezing.
‘Ik voel hoe wij als burgers de controle aan het verliezen zijn’, zegt Jones.
Chicago, na New York en Los Angeles de derde grootste Amerikaanse stad, is het middelpunt geworden van Trumps toenemende militarisering van de Amerikaanse samenleving. Al weken trekken agenten van ICE gewapend en gemaskerd door de straten. Legerhelikopters vliegen over. Woensdag zette Trump, tegen de zin van het lokale bestuur, vijfhonderd militairen in van de Nationale Garde, deels afkomstig uit Texas, om hen bij te staan.
Trump ziet Chicago als een ‘oorlogsgebied’, waarin de immigratiedienst zijn werk enkel veilig kan doen met militaire ondersteuning.
Progressieve inwoners als Jones zien iets anders. Zij zien dat stukje bij beetje hun rechten worden afgenomen en dat de federale overheid ze wegzet als vijanden: ‘Dit gaat niet meer over Republikeinen versus Democraten, maar over goed versus kwaad.’
Terwijl de reservisten van de Nationale Garde vooralsnog enkel heen en weer marcheren achter de ijzeren hekken van een detentiecentrum in Broadview, een voorstad van Chicago, is die aanwezigheid al genoeg reden voor protest.
‘Laat je horen, Chicago!’, roepen de honderden demonstranten die met protestborden naar het centrum zijn afgereisd om hun woede te uiten over de aanstaande belegering van hun stad. ‘Handen af van Chicago’, staat er op een bord. ‘Geen Trump. Geen troepen’, op een ander.
‘Dit is schaamteloos fascisme’, zegt Monique Dibich (32). ‘Ik denk iedere dag een paar keer: what the fuck gebeurt hier nu weer?’
Vanaf een kruising in het centrum loopt de menigte kilometers over Michigan Avenue, in de richting van het blinkende Trump Hotel. Automobilisten houden hun claxons ingedrukt als teken van steun aan de demonstranten.
Wat in Chicago gebeurt, staat niet op zichzelf. Al maandenlang tast Trump af hoever hij kan gaan met de inzet van de Nationale Garde. In juni stuurde hij het leger af op demonstranten in Los Angeles die in verzet kwamen tegen de immigratiepolitie. In augustus trok de Nationale Garde naar Washington, een district zonder gouverneur, onder het mom van ‘criminaliteitsbestrijding’. Ook in Memphis (Tennessee) zijn militairen opgedoken, daar weliswaar met toestemming van de Republikeinse gouverneur.
Maar wat er deze week in Chicago gebeurt, een overwegend Democratische stad met 2,6 miljoen inwoners, gaat weer net een stap verder.
Nadat gouverneur J.B. Pritzker en burgemeester Brandon Johnson zich hadden uitgesproken tegen de militaire inzet, riep Trump doodleuk dat ze gearresteerd moesten worden. ‘De burgemeester van Chicago zou de gevangenis in moeten omdat hij ICE niet beschermt’, dreigde de president van de Verenigde Staten woensdag op sociale media. ‘En gouverneur Pritzker ook!’
‘Donald Trump is geen koning’, reageerde Pritzker, ‘en zijn regering staat niet boven de wet.’ ‘Dit is autoritarisme’, aldus burgemeester Johnson.
Terwijl de zon ondergaat, schreeuwen de demonstranten hun kelen schor. De lucht boven de wolkenkrabbers kleurt eerst oranje en daarna zwart. Voor het Trump Hotel aan de rivier houdt de groep stil. Op de 17de, 23ste en 32ste verdieping van het hotel verschijnen gasten achter de ramen. Ze kunnen hun ogen niet van de demonstranten afhouden.
Middelvingers vliegen de lucht in. ‘Donald Trump, jij domme clown’, roepen de demonstranten, ‘Chicago will take you down!’
‘Trump probeert van ons een vijand te maken’, zegt Vietnam-veteraan James Genlick (73), ‘maar hij is zelf de vijand. We moeten hem nu een halt toeroepen. Hij zal elke kans aangrijpen om een échte oorlog te beginnen tegen iedereen die zijn kont niet kust.’
Genlicks vrees is niet ongegrond. In een toespraak voor honderden Amerikaanse topmilitairen in Quantico (Virginia), die van over de hele wereld waren bijeengeroepen, waarschuwden Trump en defensieminister Pete Hegseth vorige week voor ‘een oorlog van binnenuit’.
De president sprak over hoe het leger ‘gevaarlijke steden’ maar moet gebruiken als ‘oefenterrein’. En dat Democratische kiezers en door Democraten bestuurde steden vijanden van het volk zijn; een bedreiging voor de nationale veiligheid.
Inwoners van Chicago vrezen dat de president slechts een excuus zoekt om grote groepen mensen op te pakken zonder eerlijk proces, zoals nu met de vermeende ongedocumenteerden gebeurt. ‘Je vraagt je dan toch af of ze op een dag ook achter jou aankomen omdat je een onwelgevallige mening hebt’, zegt demonstrant Kari Susens (58).
Ze moest laatst toekijken hoe haar buurman, die al 44 jaar in de VS woonde, door ICE werd uitgezet naar Guatemala. Een op de vijf inwoners van de stad is in het buitenland geboren. Iedereen kent inmiddels wel een familielid, kerkgenoot of buurman die door de immigratiedienst is uitgezet. Vriendin Kerry McGarty (61) knikt: ‘Ik weiger in een land te leven waar ik altijd bang moet zijn.’
Volgens politicoloog Jon Rogowski, die aan de Universiteit van Chicago onderzoek doet naar presidentiële macht, zijn er in de Amerikaanse geschiedenis geen eerdere voorbeelden te vinden van leiders die hun macht zo oprekken als Trump nu doet. ‘Hij legt zijn beleid gewoon op’, zegt hij telefonisch.
Uit recent onderzoek van de onafhankelijke denktank Pew Research Center blijkt dat zeven op de tien Amerikanen vinden dat Trump meer macht uitoefent dan voorgaande presidenten. Een meerderheid vindt Trumps acties een probleem voor het land.
De president kan nu alleen nog worden afgestraft door zijn partijgenoten of zijn kiezers. ‘Zijn populariteitscijfers zijn de laatste tijd gedaald’, zegt Rogowksi. ‘Republikeinen kunnen zich genoodzaakt voelen om zich van zijn beleid te distantiëren, uit vrees kiezers te verliezen.’
Die kritiek is vooralsnog zeer zeldzaam. Op donderdagmiddag uitte de Republikeinse gouverneur Kevin Stitt van Oklahoma, tevens voorzitter van het landelijk verbond van gouverneurs, tegen The New York Times zijn onbegrip voor de inzet van militairen uit andere staten. ‘Inwoners van Oklahoma zouden gek zijn geworden’ als daar hetzelfde was gebeurd, zei Stitt tegen de krant. ‘Wij geloven in de rechten van staten.’
Verzet loopt ook via de rechtbanken. De regering-Trump kreeg donderdagavond van een lokale rechter te horen dat het leger voorlopig niet mag worden ingezet in Chicago, omdat dit in een week vol spanning meer ‘olie op het vuur zou gooien’. Een rechter in Oregon, benoemd door Trump, besloot eerder dat hij geen militairen naar de progressieve stad Portland mocht sturen. Trump zal hiertegen hoogstwaarschijnlijk in beroep gaan.
Het is onduidelijk wat er tot die tijd met de gardisten gebeurt die al in de stad zijn, maar niet de straat op mogen.
Er bestaat ook een kans dat de president het besluit van de rechter naast zich neerlegt. Trump dreigde eerder al om de zogenoemde Insurrection Act uit 1807 in werking te laten treden, die presidenten de macht geeft om het leger in te zetten om een opstand de kop in te drukken – ook al is daarvan in Chicago en op andere plekken geen sprake.
‘Het zijn onheilspellende tijden’, zegt Kristina Storm (45) voor het detentiecentrum waar de reservisten verblijven. Op het dak staat een man de journalisten en demonstranten te filmen. ‘Je hoort over de militarisering, maar als je het dan ziet is het toch een stuk enger.’
Storm, een vakbondswerker uit een Mexicaans familie, tuurt over het terrein waar in de verte militairen lopen, verstopt achter zonnebrillen en mondmaskers. ‘Wij zijn die vijanden over wie Trump het heeft. Dit is het begin van iets verschrikkelijks. Het kan alleen maar erger worden.’
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant