Dat Lise Klaveness (44) openlijk pleitte voor een voetbalboycot van Israël, mag geen verrassing heten. De voorzitter van de Noorse voetbalbond blijft zich uitspreken over thema’s die haar aan het hart gaan. Zaterdag treffen Noorwegen en Israël elkaar voor een beladen WK-kwalificatieduel.
is nieuwsverslaggever van de Volkskrant. Hij schrijft met name over sport en media.
Als iemand weet hoe het is om de eerste te zijn, dan Lise Klaveness (44) wel. Ze was de eerste vrouwelijke technisch directeur bij de Noorse voetbalbond NFF, de eerste vrouwelijke voorzitter van diezelfde bond en de eerste vrouwelijke voetbalanalist op de Noorse tv.
Bakken met vuil kreeg ze in die laatste rol over zich heen. Ze was lelijk en had geen verstand van voetbal, daar kwam het zo’n beetje op neer, vertelde ze ooit aan de Financial Times. Ze schrok hevig van de reacties, werd er vervolgens verdrietig van en er uiteindelijk vooral boos om. Gelukkig, zei ze, is haar ‘oorlogsgezicht’ de ideale motor om te strijden tegen onrecht en ongelijkheid.
Vorige week opperde ze als eerste leider van een West-Europese voetbalbond om Israël uit het voetbal te weren. Dat pleidooi, gedaan in een Noorse podcast, leek geen strategische overweging. Klaveness zei gewoon wat ze dacht over de gebeurtenissen in Gaza: dat die haar als mens raken. En dat het niet zo kan zijn dat als Rusland wel wordt uitgesloten in het voetbal, Israël voor het oog van de wereld straffeloos bloed kan blijven vergieten.
Zaterdag om 18.00 uur staan Noorwegen en Israël in Oslo tegen elkaar, in een WK-kwalificatieduel dat – vredesakkoord of niet – wordt gedomineerd door veiligheidsmaatregelen. De uitspraken van Klaveness hebben de verhoudingen met de tegenstander verder op scherp gezet. Getergd merkte de Israëlische voetbalbond op dat de Noorse bond en haar voorzitter het, ‘zelfs twee jaar na het gruwelijke bloedbad van 7 oktober, nog steeds niet nodig hebben gevonden om de moord op duizenden Israëliërs te veroordelen.’
In de top van het voetbal is er geen bestuurder zo uitgesproken als Lise Klaveness. Iedereen weet inmiddels wie ze is en waarvoor ze staat: voor gelijke rechten van de lhbti-gemeenschap bijvoorbeeld. Ze strijdt tegen de achterkamertjespolitiek waarmee de toewijzingen van WK’s decennialang werden bedisseld.
‘Noren zijn niet per se heel uitgesproken’, zegt journalist Håvard Melnæs van het Noorse voetbaltijdschrift Josimar. ‘Haar voorgangers zeiden nooit iets dat beklijfde, die volgden alleen maar. Klaveness doet dat wel, ook omdat ze oprecht overtuigd is van bepaalde dingen.’
Na een negen jaar durende carrière als middenvelder in de Noorse ploeg (73 interlands, vierde plaats op het WK in 2007) klom de als advocaat geschoolde Klaveness op in de rangen van het voetbalbestuur. Haar naam vestigde ze voorgoed dankzij de toespraak die ze in maart 2022 hield, in het hol van de leeuw.
Ze was nog maar net gekozen als de eerste vrouwelijke voorzitter sinds de oprichting van de Noorse voetbalbond, ruim 120 jaar geleden, en ze wist dat ze op pad zou worden gestuurd met een stevige boodschap richting de Fifa. In Noorwegen kan elk lid van een voetbalclub invloed uitoefenen op de bond, en bij het congres hadden de leden haar een dik pakket met kritiek op de Fifa meegegeven.
Klaveness begon nog kalm en aardig in de Qatarese hoofdstad Doha, refererend aan haar kinderjaren waarin ze sliep met een bal die zo erg stonk dat de kat ervan uit bed sprong. Ze had er als 13-jarige van gedroomd om zich de bal meester te maken, en te kunnen ontsnappen aan ‘de angst om er niet bij te horen’, vertelde ze.
Voetballen als meisje was tijdens haar jeugd in Bergen overigens niets ongewoons. Misschien ook, zei ze tegen de Financial Times, omdat de Noren met Gro Harlem Brundtland toen al een vrouwelijke premier hadden.
Daarop kwam Klaveness al snel ter zake in Doha en sprak ze de Fifa aan op de reeks schandalen waarvoor de bond volgens haar verantwoordelijkheid zou moeten nemen. De toewijzing van het WK aan Qatar was op ‘een onacceptabele manier’ gebeurd en heeft ‘onacceptabele gevolgen’ gehad, zei ze. Mensenrechten, gelijkheid en democratie hebben bij de Fifa jarenlang ‘niet in de basisopstelling gestaan’.
Wat Klaveness als lesbische vrouw in de Arabische metropool deed, in een zaal vol vooral mannelijke voetbalbestuurders, was moedig. Nooit eerder had iemand de bal in de hogere voetbalechelons voor het oog van de camera zo hard in het vijandelijke hok geschoten. Klaveness kreeg bijval vanuit eigen land, van bekende speelsters en van mensenrechtenorganisaties. Maar in de rest van het voetbal bleef het stil.
De brenger van de ongemakkelijke boodschap had erop gerekend. ‘Riskant’ noemde Klaveness haar eigen toespraak, een jaar later, bij de NOS. ‘Sommigen waren ontzettend boos op me en keken op me neer. Maar ik sta er nog altijd achter. Het was mijn plicht om dat te doen.’
‘Haar toespraak was historisch, echt een mijlpaal’, zegt Melnæs. ‘Maar ze raakte er wel door geïsoleerd, ook bij de andere Scandinavische bonden. De relaties met de voorzitters van Denemarken en Zweden bekoelden, ook omdat hun toenmalige voorzitters Jesper Møller en Karl-Erik Nilsson marionetten zijn. Ze doen wat de mensen in de Fifa hun opdragen. Lise is anders.’
Klaveness zal zich blijven uitspreken over de onderwerpen die haar aan het hart gaan, of dat nu het leed in Gaza is of de positie van het vrouwenvoetbal. ‘We zijn bereid risico’s te nemen, omdat we vinden dat het nodig is om een discussie te voeren over de zaken waarmee we bezig zijn’, zei ze in februari tegen The Guardian.
Toch heeft ze geleerd dat er ook een ‘maar’ is. In de wereld van de Uefa en de Fifa zijn respect voor je collega’s en geduld essentieel om zaken gedaan te krijgen, weet ze inmiddels: ‘Ik heb er veel van geleerd, ik heb veel fouten gemaakt.’
Tegen de NOS zei ze zelfs dat ‘er een politieke prijs is die je betaalt als je anders denkt’. Een direct verband tussen beide gebeurtenissen is er nooit gelegd, maar toen Klaveness een jaar na haar toespraak in Qatar probeerde tot het Uefa-bestuur toe te treden, werd ze tijdens die stemming weggevaagd. Slechts 18 van de 55 bonden steunden haar, waardoor ze als een-na-laatste van de elf kandidaten eindigde.
Ze had de makkelijke weg kunnen kiezen door voor de vrouwenzetel in het bestuur te gaan, maar wilde niet de strijd aangaan met haar gewaardeerde Welshe concurrent. Begin dit jaar zwichtte ze alsnog en dong ze met succes mee naar de tweede vrouwelijke bestuurszetel die de Uefa in het leven had geroepen, in de wetenschap dat ze van binnenuit toch meer invloed kan uitoefenen dan als roeper vanaf de zijlijn.
Plaatsing voor het eerste WK sinds 1998 kan de Noren nauwelijks nog ontgaan. Met vijf zeges in evenzoveel wedstrijden leidt de ploeg van Ståle Solbakken afgetekend in groep 1 in de kwalificatie. Noorwegen heeft bovendien een florissant doelsaldo van +21, vooral dankzij de 11-1 tegen Moldavië (met vijf goals van Erling Haaland). De Italianen volgen in de poule met 9 punten, al hebben die wel een wedstrijd minder gespeeld.
De koploper kan zich zaterdagavond in Oslo tegen nummer 3 Israël nog niet direct plaatsen voor het WK. Maar het moet wel heel gek lopen wil Italië de Noren nog achterhalen, ook omdat bij een gelijke stand het doelsaldo boven onderling resultaat gaat. Italië ligt nu zestien goals achter. De Noren kwamen bij drie WK-deelnames (1938, 1994 en 1998) overigens nooit verder dan de laatste zestien.
Ondanks de vreugde over het vredesakkoord over Gaza blijven de autoriteiten in Noorwegen en Italië waakzaam, nu Israël op bezoek komt. Zaterdag zijn de wegen rond het Ullevaal-stadion in Oslo afgesloten en vanwege veiligheidsmaatregelen is er maar plaats voor drieduizend supporters, waar er dertigduizend in het stadion passen. De Italianen nemen het dinsdag in Udine op tegen Israël in een duel dat burgemeester Alberto Felice de Toni liever zonder publiek had gespeeld, om ‘geen olie op het vuur te gooien’.
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Wilt u belangrijke informatie delen?
Mail naar tips@volkskrant.nl of kijk op onze tippagina.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant