Na het voorlopige akkoord over de oorlog in Gaza heerst blijdschap bij Israëliërs en Palestijnen. Ook wereldleiders jubelen over het zogenoemde vredesplan. Vier experts die NU.nl sprak zijn minder optimistisch. "Talloze vragen zijn onbeantwoord."
Mensen vieren feest omdat er eindelijk direct resultaat is, zegt universitair hoofddocent Erella Grassiani. Ze is momenteel in Israël en ziet dat vooral mensen met familieleden onder de gijzelaars ontzettend blij zijn. "Zij hebben al twee jaar één ding voor ogen: hun geliefden terugkrijgen."
Ook in Gaza heerst voorzichtige opluchting. Het staakt-het-vuren zorgt ervoor dat het doden van Palestijnen in ieder geval tijdelijk ophoudt, zegt Grassiani. Promovendus Omar Dweik beaamt dat. "Dat er voorlopig geen bommen lijken te vallen, is al een stap vooruit." Maar echt blij is hij niet. "Het leven van de Palestijnen wordt misschien net iets minder afschuwelijk."
Deskundigen zijn enigszins positief over de korte termijn. "Het geweld zal stoppen en de gijzelaars komen waarschijnlijk vrij. Dat is erg belangrijk", zegt hoogleraar Alette Smeulers. Het is een eerste stap die gezet moest worden om de onderhandelingen voort te zetten.
Dweik en Grassiani verwachten dat de vrijlating van de gijzelaars en Palestijnse gevangenen daadwerkelijk zal plaatsvinden. "Familie van gijzelaars denken misschien komend weekend al", zegt Grassiani. Ook zal Israël volgens Dweik in ieder geval tijdelijk de wapens neerleggen. "Die garanties lijken beide partijen te hebben gekregen."
Wereldleiders prijzen het akkoord en de Amerikaanse president Donald Trump gaat nog een stapje verder. Hij spreekt van "het begin van een langdurige vrede".
Maar Smeulers zit niet jubelend voor de televisie, vertelt ze. "Er is een heel grote 'maar' met nog veel grotere onzekerheden." Ook hoogleraar Marcel Brus is sceptisch. "Er wordt wel heel hard gejubeld over iets wat tot stand gekomen is na zulk bloedvergieten. We mogen natuurlijk blij zijn dat er nu misschien gestopt wordt met moorden, maar het woord 'vrede' mogen we echt niet in de mond nemen."
Geen van de vier experts durft al te spreken van een vredesplan. Er zijn nog talloze vragen onbeantwoord, zegt Grassiani. "Gaat het Israëlische leger zich terugtrekken? Gaat Hamas de wapens neerleggen? Wat gaat er nu gebeuren met de macht in Gaza?" Niemand lijkt het te weten, maar het zijn cruciale vragen om een concreet plan te kunnen opstellen.
De vraag is volgens Dweik vooral of er voldoende garanties zijn die ervoor zorgen dat Israël ook na de vrijlating van de gijzelaars stopt met aanvallen. "Als het echt afhangt van de ontwapening van Hamas, is de kans groot dat Israël de oorlog voortzet", denkt hij. De groepering moet al een troefkaart inleveren door de gijzelaars vrij te laten. Als zij ook de wapens moet inleveren, blijft er weinig over. "Toch heeft Hamas wel belang bij een deal, zeker als er politieke gevangenen worden vrijgelaten", legt Dweik uit.
Of beide partijen zich aan de afspraken houden, blijft altijd de vraag. Zowel Israël als Hamas bleek al vaker onbetrouwbaar. Daarom zijn garanties van de Verenigde Staten en andere bemiddelaars zo belangrijk. "Hamas zou de garantie hebben gekregen dat Israël stopt met de aanvallen", zegt Dweik. "Ze zijn niet naïef."
Twee punten zijn daarbij belangrijk: als Israël de oorlog voortzet, zal het internationale isolement van Israël een hoogtepunt bereiken. "Dat is een reden waarom Trump zoveel druk zet", legt Dweik uit. "En de vraag is of er binnen de Israëlische samenleving nog wel draagvlak is voor een aanhoudende oorlog."
Maar de Israëlische premier Benjamin Netanyahu heeft de publieke opinie al eens vaker genegeerd, vooral vanwege eigen gewin. Er hangt hem namelijk een gevangenisstraf boven het hoofd als hij aftreedt als premier. Bovendien zit de extreemrechtse coalitie totaal niet op vrede te wachten. Netanyahu zit dus in een spagaat.
Over de kracht van het akkoord zijn de hoogleraren ook niet te spreken. "Veel staat in vage termen beschreven en de Westelijke Jordaanoever wordt totaal buiten beschouwing gelaten", zegt Smeulers. Zelfs als cruciale details duidelijker worden, is dat nog geen zekerheid voor vrede.
Brus noemt de Oslo-akkoorden van 1993 als voorbeeld. "Daarin werden heel concrete afspraken gemaakt tussen de Israëliërs en de Palestijnen, maar zelfs dat heeft het niet gehouden."
Trumps uitlatingen over langdurige vrede zijn dus voorbarig. Hoewel deskundigen blij zijn met de druk van Trump op Israël, zijn ze kritisch op de voortdurende onderhandelingen. "Alleen humanitaire hulp is niet genoeg. Voor de Palestijnen moet er veel meer gebeuren", zegt Brus. Bijna de hele bevolking is getraumatiseerd en het merendeel van Gaza ligt in puin. De deskundigen vragen zich af wie daar verandering in gaat brengen.
Om de vrede te bewaren heeft Israël ook baat bij rust, zegt Smeulers. "Onderdrukking, vernedering en trauma vormen een voedingsbodem voor radicalisering en geweld." Juist als Israël inzet op een bestand waarin de Palestijnen erkenning en hun recht op zelfbeschikking terugkrijgen, kan er vrede ontstaan, denkt Smeulers. "Maar als de dehumanisering van Palestijnen doorgaat, zal het niet lang duren voor Palestijnen zelf opstaan om te vechten."
Source: Nu.nl algemeen