Op zeker 216 plekken in Nederland zijn staalslakken gebruikt. Dat is bijna twee keer zoveel als uit eerder onderzoek bleek. Mede dankzij een groot aantal lezerstips hebben NU.nl en Investico meer dan honderd nieuwe locaties gevonden waar het vervuilende restproduct uit de staalindustrie ligt.
In april publiceerden NU.nl en Investico voor het eerst een kaart met 115 verschillende plekken waar staalslakken liggen, van wandelpaden tot wegfunderingen en een geluidswal. Maar meteen was duidelijk dat dit overzicht verre van compleet is. Het gebruik van het grindachtige materiaal, dat kan leiden tot gezondheids- en milieuschade, is decennialang niet geregistreerd.
We vroegen lezers daarom om tips in te sturen. De mailbox stroomde vol met foto's van "mysterieus" grind dat aan een magneet bleef kleven, verhalen over honden die na een wandeling rode ogen kregen en een bericht van een voormalige sluismeester die schepen vol staalslakken zag binnenvaren.
Op basis van bijna 250 tips gingen NU.nl en Investico op onderzoek uit, in samenwerking met De Groene Amsterdammer, Omroep Zeeland en het Noordhollands Dagblad. We klopten aan bij gemeenten, provincies, natuurbeheerders en tal van andere organisaties om te controleren of er staalslakken op paden of in de bodem lagen. Vaak bleek dat inderdaad het geval: van een strandje in Zeeland tot wandelpaden in het Nationaal Park Zuid-Kennemerland en wegfunderingen in een Edese woonwijk.
Op onderstaande kaart zijn de nieuwe locaties toegevoegd, als ze zijn bevestigd door officiële instanties of documenten.
Het eerdere onderzoek leidde tot vragen in allerlei gemeenteraden en provinciale staten. Sommige lokale overheden stelden hun eigen lijst met locaties op. De gemeente Bloemendaal wist het materiaal bijvoorbeeld tot het niveau van individuele boomspiegels te traceren. De provincie Limburg kwam er met grondboringen achter dat staalslakken als fundering onder allerlei N-wegen zijn gebruikt.
Er zijn ook enkele locaties van de kaart verdwenen, omdat gemeenten staalslakken hebben verwijderd. Dat gebeurde bijvoorbeeld in Muiden, Amstelveen, Texel, Den Haag en Heusden. Vaak ging het om paden of hofjes in woonwijken of in de buurt van speelplaatsen en scholen. Als mensen direct in contact komen met het materiaal, kan dat leiden tot bloedneuzen of zelfs oogletsel.
Milieutoezichthouders hopen beter zicht te krijgen op de plekken waar het materiaal allemaal wordt gebruikt. Zij willen al jaren dat bouwbedrijven het moeten melden voordat ze staalslakken gaan gebruiken, maar tot voor kort zag het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat niets in zo'n meldplicht.
Onder druk van de Tweede Kamer heeft het ministerie inmiddels een tijdelijk verbod ingevoerd op de meeste toepassingen van staalslakken. Ondertussen wordt gewerkt aan regels voor de langere termijn.
Er wordt steeds meer duidelijk over de gezondheids- en milieurisico's van staalslakken. De huidige regels zijn onvoldoende om bodemvervuiling tegen te gaan, zeiden experts onlangs in de Tweede Kamer, na eerdere waarschuwingen van toezichthouders.
In het verleden zijn de milieunormen verruimd om het gebruik van staalslakken mogelijk te blijven maken, bleek uit een overzicht dat het ministerie vorige maand publiceerde. Demissionair staatssecretaris Thierry Aartsen (Milieu) wil nu werken aan strengere regels voor het gebruik van bouwstoffen in de bodem.
Het overzicht van 216 staalslaklocaties is nog altijd verre van compleet. Tal van lezerstips leken kansrijk, maar konden niet worden geverifieerd. Het ging dan vaak over locaties waar de staalslakken al tientallen jaren geleden zouden zijn gestort. Uit navraag bleek meestal dat over de aanwezigheid van staalslakken niets meer bekend was bij betrokken instanties.
Daar zijn uitzonderingen op. Zo bevestigt de beheerder van bedrijventerrein De Liede, ten oosten van Haarlem, dat daar begin jaren zeventig een fundering van 'Heckett-puin' is neergelegd. Dit afval uit de toenmalige Hoogovens in IJmuiden bestond voor een deel uit gemalen staalslakken. Het funderingsmateriaal dreigde voor bodemverontreiniging te zorgen, dus is in de jaren negentig ingepakt. Nog altijd wordt het grondwater hier nauwlettend in de gaten gehouden.
Ook op andere (voormalige) industriële locaties zijn in het verleden vermoedelijk staalslakken gebruikt. Zo blijkt uit tal van bodemonderzoeken in de gemeente Zaanstad dat er 'slakken' in de grond zitten. Maar het is onzeker of het daarbij gaat om staalslakken of andere restmaterialen, zoals de overblijfselen van afvalverbranding of kolencentrales.
"In de afgelopen eeuwen is op zeer veel plekken in Zaanstad allerlei materiaal gebruikt om de bodem op te hogen of te verstevigen en om sloten mee te dempen", zegt een woordvoerder van de gemeente. "Dat kon in het verleden zonder vergunning of melding. Er heeft dan ook geen registratie plaatsgevonden waar de materialen zijn toegepast." Uit de bodemkaart van de gemeente blijkt wel dat op veel plekken sprake is van bodemverontreiniging.
Steeds meer gemeenten wachten niet op het Rijk en komen met hun eigen regels rond staalslakken. Zo voerden sommige Noord-Hollandse gemeenten al een eigen meldplicht voor staalslakken in. Beverwijk, direct grenzend aan de Tata Steel-fabriek waar jaarlijks 650.000 ton aan staalslakken uit rolt, kondigde vorige week als eerste een totaalverbod op gebruik van het materiaal af. "We willen in Beverwijk geen risico's nemen voor het milieu en de gezondheid", zei D66-wethouder Suzanne Klaassen.
Source: Nu.nl economisch