Marokkaanse jongeren demonstreren sinds afgelopen zaterdag voor betere zorg en beter onderwijs. De betogingen komen voort uit een onvrede die al langer bestaat. Een nieuwe generatie is klaar met de corruptie en scheve machtsverhoudingen in Marokko, die gestalte krijgen in nieuwe voetbalstadions.
De Marokkaanse premier Aziz Akhannouch zei donderdag dat hij openstaat voor een dialoog om een einde te maken aan de demonstraties. Zijn regering zou "de eisen van de jeugdbewegingen hebben overgenomen" en klaar zijn "voor een discussie".
Het is niet alleen de vraag wat zulke gesprekken zouden opleveren, maar ook met wie Akhannouch die zou moeten voeren. De betogingen zijn georganiseerd door de losjes georganiseerde groep GenZ 212. Dat gezichtsloze collectief verenigt zich online via TikTok, Instagram en de chatdienst Discord.
Na oproepen van GenZ 212 zijn sinds vorige week zaterdag in grote steden door het hele land protesten losgebarsten. Daarbij zijn honderden mensen gearresteerd en gewond geraakt.
De politie schoot dinsdag drie betogers dood, toen een groep demonstranten met messen een politiepost bestormde. Ook zijn gebouwen geplunderd en auto's in brand gestoken.
"De protesten komen voort uit een onvrede die al jaren in Marokko suddert", zegt arabist Sietske de Boer, die meerdere boeken over het land heeft geschreven. De bouw van twee voetbalstadions voor de Africa Cup en het WK voetbal geven een nieuwe aanleiding tot verzet. "Voor die bouw moet veel wijken. Het symboliseert de corruptie waar iedereen al langer klaar mee is."
Neem de bouw van een voetbalstadion in de hoofdstad Rabat. De voetbaltempel is in september trots opgeleverd voor de Afrika Cup, die eind dit jaar begint. Maar in diezelfde week stierven door medische nalatigheid meerdere vrouwen in ziekenhuizen. Hun dood leidde tot de eerste demonstraties. De betogers vinden dat de Marokkaanse overheid het geld voor de verkeerde doeleinden gebruikt.
Het contrast in Rabat is al groot, maar is nabij Casablanca nog groter. Daar moet in 2027 naar eigen zeggen het grootste voetbalstadion ter wereld verrijzen. De bouw van het stadion met maar liefst 115.000 plaatsen kost ongeveer 270 miljoen euro. Het land geeft miljarden uit aan het nationale voetbalimperium.
Marokko organiseert het WK voetbal in 2030 met Spanje en Portugal. De overheid investeert flink in deze projecten. De Boer ziet dat daarbij weinig rekening wordt gehouden met de bevolking.
Zo zijn in juli woningen in Casablanca gesloopt om ruimte te maken voor nieuwe infrastructuur. Volgens de arabist gebeurde dat vanwege het WK. De afbraak begon, terwijl bewoners nog procedeerden tegen de sloop. De Boer schreef haar eerste boek over een familie die een van deze gesloopte flats bezat.
Het is niet voor het eerst dat onvrede tot grote protesten in Marokko leidt. De laatste gewelddadige demonstraties waren in 2016 en 2017 in het noordelijk gelegen Rifgebied. Die betogingen kwamen ook voort uit onvrede met onder meer corruptie.
"Ik kijk niet op van deze protesten. Ze eisen hetzelfde als bij de Rifprotesten en de Arabische Lente", zegt Paolo De Mas, onderzoeker aan het African Studies Centre en voormalig directeur van het Nederlands Instituut Marokko.
Tijdens de Arabische Lente in 2011 demonstreerden burgers in veel Noord-Afrikaanse en andere Arabische landen voor meer democratie. Dictators werden afgezet in onder meer Libië, Tunesië en Egypte. Maar de gedroomde democratisering bleef in de meeste gevallen uit, met bestuurlijke chaos tot gevolg.
De Arabische Lente leidde ook tot protesten in Marokko. De koning hield toen snel een tv-toespraak, vervolgt De Mas. "Hij beloofde meer democratie en een nieuwe grondwet. Maar daar is uiteindelijk weinig van terechtgekomen."
De koning in Marokko heeft alle macht, leggen de deskundigen uit. Hij stelt ministers aan en kan die op elk moment ontslaan. Op alle sleutelposities zet hij sympathisanten en medestanders uit zijn kringen neer. Daar wringt de schoen eigenlijk het meest, al zullen de demonstranten nooit direct over het koningshuis klagen. De Mas: "Dan passeer je een rode lijn."
De meeste Marokkanen zijn het eens met de eisen van de jongeren. Maar zodra de kritiek direct op de koning is gericht, worden de demonstraties niet alleen harder neergeslagen, maar verliezen de demonstranten ook medestanders. Veel Marokkanen zagen de wanorde in andere landen na de Arabische Lente. De Mas: "Daarom denken ze: liever rust en corruptie dan revolutie en totale chaos."
De Mas denkt dat de betogingen uiteindelijk op niets zullen uitlopen. Hij vermoedt dat de ministers van Zorg en Onderwijs als zondebokken de laan uit worden gestuurd. "De regering doet een voorstel om in gesprek te gaan over de eisen. Maar de kern van het probleem wordt niet aangepakt", besluit De Mas.
De Boer herinnert zich dat de betogingen in het Rifgebied uiteindelijk hardhandig werden neergeslagen. "Daarmee beëindig je protesten, maar niet de emotie erachter. Dat steekt vroeg of laat weer de kop op. Dat WK is pas in 2030. Dit kan daarvoor wel weer gaan opspelen."
Source: Nu.nl algemeen