Rob Jettens belangrijkste campagnethema domineerde zaterdag het D66-congres in Den Bosch. ‘Deze verkiezing gaat over de keuze tussen democraten en antidemocraten.’
is chef van de politieke redactie.
Op 20 september werd het D66-partijkantoor in Den Haag belaagd door rechts-extremistische actievoerders. Twee weken later zijn op het D66-congres in Den Bosch ansichtkaarten verkrijgbaar met daarop de gevel van het pand met de dichtgetimmerde ramen en de posters die daar in allerijl op werden geplakt: ‘Democratie laat zich niet breken.’
Ook verkrijgbaar: flyers met de eerste woorden van het pamflet waarmee Hans van Mierlo en zijn medeoprichters in 1966 hun politieke entree aankondigden: ‘Wij hebben met elkaar gemeen een gevoel van hachelijkheid aangaande sommige verschijnselen in onze parlementaire democratie.’
Rob Jetten werd pas 21 jaar later geboren, maar hij teleporteert Van Mierlo’s gevoel van hachelijkheid zaterdag moeiteloos naar de huidige verkiezingscampagne, ‘die wordt gedomineerd door figuren die een systematische aanval hebben ingezet op onze democratie, op onze verbondenheid’.
Hij noemt geen namen, maar ‘het zijn figuren die onze volksvertegenwoordigers wegzetten als nep-parlement, die journalisten tuig van de richel noemen, die Nederlanders willen verdelen, die ons angst voor elkaar willen aanjagen, die openlijk pleiten voor het uitsluiten van hele groepen Nederlanders’.
Er waren tijden dat D66 openlijk worstelde met de eigen rol op aarde (al in 1975 en in 2006 woedden interne debatten over opheffing van de partij), maar die zijn voorlopig voorbij: boven alles ziet de partij zichzelf als het tegenwicht tegen de dominante politieke tendens: ‘Deze verkiezing gaat over de keuze tussen democraten en antidemocraten.’
Intussen toont de partij zich in Den Bosch allesbehalve somber. De partij is vooralsnog de enige op de progressieve flank die in de peilingen echt profiteert van de oppositie tegen het kabinet-Schoof. Bij onderzoeksbureau Ipsos I&O heeft de partij inmiddels ongeveer evenveel aanhang als de VVD. Jetten zelf schittert op tv in De slimste mens voor een miljoenenpubliek, met de finaleweek nog op komst, vlak voor de verkiezingen.
Jetten is niet terughoudend: ‘Het hangt in de lucht. We zitten in een goede flow. We kunnen de overwinning bijna ruiken.’ En dan stromen ook nog eens de nieuwe leden toe. Op de vraag wie voor het eerst een D66-congres bezoekt, steekt zeker een kwart van de zaal in Den Bosch de hand op.
Die mensen kunnen meteen kennis maken met de mores. Zoals gebruikelijk wordt het verkiezingsprogramma nog even verbouwd door de leden, na uitgebreide inspraakrondes. D66 being D66, that is: 85 procent stemt voor het voorstel om naast cannabis ook xtc te legaliseren, 98 procent om ‘het recht op toegang tot abortus en euthanasie’ vast te leggen in de Grondwet en 84 procent voor een algeheel rookverbod in natuurgebieden.
Daar mag Jetten in de formatie na 29 oktober nog een robbertje over gaan vechten. Want zoveel is duidelijk: dáár is alles bij D66 nu op gericht. Het is pas vijftien maanden geleden dat de D66-bewindslieden de sleutels van de departementen overdroegen aan het kabinet-Schoof, maar de partij kan niet wachten om ze terug te nemen. ‘Wij willen het kloppende en vooruitstrevende hart zijn van de nieuwe Nederlandse regering’, zegt Jetten.
Eén oog heeft hij al gericht op de potentiële coalitiepartners, die zich mogen verheugen in zijn complimenten, toch tamelijk ongebruikelijk op dit soort partijmanifestaties. ‘Het is een opsteker dat Frans Timmermans pleit voor meer investeringen in defensie. Tegen de stroom in wist hij zijn partij ervan te overtuigen dat dit noodzakelijk is in het belang van Europa. Het is een opsteker dat Henri Bontenbal nu de hypotheekrenteaftrek durft aan te pakken. Tegen de CDA-gewoonte in, maar vóór meer kansen voor jonge mensen op een betaalbaar huis.’
Of de VVD in Jettens gedroomde formatie ook nog een rol speelt, zegt hij zaterdag niet. Wel benadrukt hij dat recente keuzes van Dilan Yesilgöz een flinke bres hebben geslagen in het vertrouwen tussen de partijen die toch vaak tamelijk gebroederlijk samen het land bestuurden. ‘Ze dachten dat ze de populisten konden temmen door met hen samen te werken. Hun eigen kiezers rekenen hen er nu genadeloos op af, terwijl extreemrechts zich juist gesterkt voelt.’ En, John F. Kennedy citerend: ‘Wie denkt macht te winnen door op de rug van de tijger te klimmen, eindigt uiteindelijk in zijn maag.’
Enkele uren later kan hij opgelucht vaststellen dat de leden een formatie met rechtsere partijen niet gecompliceerder maken dan die toch al zal worden. Even dreigt verzet tegen Jettens nieuwe standpunt dat vluchtelingen voortaan buiten de grenzen van Europa asiel moeten aanvragen. Bezorgde leden dienen een amendement in dat garandeert dat ook een aanvraag in Nederland altijd mogelijk blijft.
De Kamerfractie en het partijbestuur doen een dringend beroep op de zaal om de politieke speelruimte van de partijleiding niet dusdanig in te snoeren. Bij de stemming komt de partijleider met de schrik vrij: 73 procent tegen.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant