De woningnood in Nederland is nijpend en in een zoektocht naar oorzaken wordt in publiek én politiek debat geregeld naar migranten gewezen. Arbeids- en asielmigranten hebben inderdaad invloed op de woningschaarste. Maar volgens experts is die invloed niet groot.
Nederland kampt met een tekort van 400.000 woningen. Jonge volwassenen zoeken met moeite naar een eerste koopwoning en anderen staan jaren op wachtlijsten voor een sociale huurwoning.
Volgens het overheidsrapport De Staat van Migratie kwamen er vorig jaar 314.000 mensen naar Nederland. Ze kwamen vooral voor gezin, werk, studie of asiel. Volgens voorlopige cijfers vertrokken er 205.000 uit Nederland. De bevolking groeide dus met 109.000 mensen die ergens moeten wonen.
"Maar je kunt die aantallen niet zomaar vergelijken met het woningtekort, want een gedeelte van de migranten wordt anders gehuisvest. Bijvoorbeeld door werkgevers, of in azc's", zegt Marlou Schrover, hoogleraar economische en sociale geschiedenis aan de Universiteit Leiden.
Andere factoren hebben volgens haar meer invloed op het woningtekort. Ze noemt onder meer de haperende woningbouw, de kleinere huishoudens (waardoor er meer woningen nodig zijn) en de steeds grotere woningen van Nederlanders.
Overheidsbeleid heeft averechts gewerkt, vertelt Schrover. "In de jaren negentig wilde de politiek het bezit van een eigen woning aanmoedigen. Als gevolg daarvan werden veel sociale huurwoningen verkocht. Zo kwamen er meer koopwoningen, maar minder betaalbare huurwoningen. Daardoor werden wachtlijsten gigantisch lang. Vervolgens wordt er gezegd dat het door migratie komt."
"Natuurlijk heeft migratie invloed op de woningnood, maar lang niet zoveel als wordt gesuggereerd. Het is onzin om te beweren dat woningnood het gevolg is van migratie."
Asielmigranten worden in de politiek veel genoemd als het gaat om de invloed op de woningmarkt. Het inmiddels demissionaire kabinet kwam met een voorstel om gemeenten te verbieden voorrang te geven aan statushouders bij het toewijzen van sociale huurwoningen. De Raad van State oordeelde vernietigend, maar minister Mona Keijzer van Volkshuisvesting zette het voorstel vrijdag toch door.
Maar asielmigratie is een klein onderdeel van de totale migratie. In de afgelopen tien jaar ging het om 11 procent. Vorig jaar waren dat 46.400 mensen. Als zij een verblijfsstatus krijgen, worden ze meestal gevestigd in sociale huurwoningen.
"Als je kijkt hoeveel sociale huurwoningen naar statushouders gaan, dan is dat jaarlijks ongeveer 4 tot 7 procent", zegt Ruben van Gaalen, demograaf van statistiekbureau CBS. Belangrijk om hierbij op te merken is dat niet elke migrant een eigen woning krijgt. Families wonen bijvoorbeeld samen.
"Aantallen migranten en aantallen huishoudens worden vaak door elkaar gehaald", zegt Van Gaalen. "Veel migranten zijn kinderen, die moet je niet meetellen. Zo'n aantal van 46.400 mensen kun je ongeveer door drie delen als het om woningen gaat."
In sommige regio's kan de impact van migratie op de woningnood merkbaarder zijn, zegt Van Gaalen. "Bovendien hebben niet alle gemeenten veel corporatiewoningen."
Ook kan het lijken alsof statushouders meer woningen hebben dan feitelijk het geval is. Eind 2022 waren er bijvoorbeeld 2,1 miljoen corporatiewoningen, waarvan 2,1 procent werd bewoond door statushouders. Maar het CBS keek ook naar de voormalige statushouders, die al een tijdje de Nederlandse nationaliteit hebben. Dat percentage ligt op 7,5 procent.
"De krapte op de woningmarkt heeft met allerlei zaken te maken", zegt Van Gaalen. "Vergrijzing, kleinere huishoudens, stijgende woonlasten, weinig nieuwe corporatiewoningen. Maar immigratie draagt eraan bij."
De groep mensen die naar Nederland komt voor werk, studie en gezin is veel groter. Van 2013 tot 2022 kwam 26 procent van de migranten voor werk, 17 procent om te studeren en 27 procent voor het gezin.
Hoewel de groep migranten die voor werk komt het grootst is, klinkt de roep om arbeidsmigratie te beperken minder luid dan bij asielmigratie. Werkmigranten zijn namelijk belangrijk voor de Nederlandse economie.
"Als de migratie op slot zou gaan, krijgen bepaalde sectoren het op de arbeidsmarkt heel moeilijk", zegt Marja Elsinga, hoogleraar woonbeleid aan de TU Delft. "In de bouw en tuinbouw werken veel migranten."
"Maar om welke soort migratie het ook gaat, zonder migratie zou de Nederlandse bevolking krimpen en dan heb je een heel ander probleem. Krimp zou ten koste gaan van de waarde van vastgoed, dus dat raakt vastgoedeigenaren, de bouwsector, de makelaardij en de woninginrichtingssector."
Elsinga wijst er verder op dat er in Nederland veel regels en perverse prikkels zijn die het beter benutten van woonruimte moeilijk maken. "Het sluiten van de verzorgingstehuizen in 2014 bijvoorbeeld, om te zorgen dat mensen zo lang mogelijk thuis konden blijven wonen. Dat heeft gezorgd voor een inefficiënt gebruik van zorg- en woonruimte."
Ze verwijst naar de Staatscommissie Demografische Ontwikkelingen 2050. Deze overheidscommissie pleitte vorig jaar voor een gematigde bevolkingsgroei om te zorgen dat wonen, zorg en onderwijs voor iedereen goed bereikbaar blijven. "Die commissie noemt ook het belang van goede seniorenwoningen."
"Migratie speelt zeker een rol in het woningtekort, maar in mijn optiek is het niet de belangrijkste bottleneck", zegt hoogleraar woningmarkt Peter Boelhouwer van de TU Delft. "We bouwen niet de aantallen woningen die we zouden móéten bouwen. Stikstofregels, een overvol stroomnet, trage vergunningverlening en personeelstekorten zitten in de weg."
Hij vindt het belachelijk dat Keijzer haar voorstel over statushouders doorzet. "De Staat zou elke rechtszaak daarover verliezen. Intussen wordt het advies van de Staatscommissie Demografische Ontwikkelingen, over het beperken van de totale hoeveelheid migratie, door bijna geen enkele partij opgepakt."
De politiek speelt volgens Boelhouwer een kwalijke rol. "Door te bezuinigen op opvangplekken voor asielzoekers en nu ook aan de instroom te sleutelen, loopt die hele keten vast. Intussen ontnemen ze gemeenten de instrumenten om die mensen te huisvesten. Zo organiseren ze zelf die asielcrisis."
Source: Nu.nl economisch