Na een week vol mislukt diplomatiek topoverleg achter de schermen bij de Verenigde Naties kan Iran zich klaarmaken voor nieuwe sancties. Maar het land is verzwakt en critici vrezen voor de gevolgen voor de burgerbevolking.
De sancties draaien om het nucleaire programma van het regime van ayatollah Ali Khamenei. Teheran is daar niet transparant over en laat de internationale atoomwaakhond IAEA niet toe op locaties met nucleaire faciliteiten. Dat voedt wantrouwen bij Irans tegenstanders, met name in het Westen.
Het IAEA hield jarenlang inspecties op Iraanse nucleaire locaties om erop toe te zien dat het land zijn atoomprogramma niet zou gebruiken voor de ontwikkeling van kernwapens. Maar de relatie werd de laatste jaren steeds moeizamer en bereikte een dieptepunt in juni, doen Israël en de Verenigde Staten luchtaanvallen op nucleaire locaties in Iran uitvoerden.
Teheran zette de samenwerking officieel stop, omdat het IAEA te veel zou meegaan met de Amerikaanse opvatting dat Iran dicht bij een kernwapen zou zijn. Maar in de afgelopen maanden ging Iran om sancties af te wenden juist weer akkoord met controles van het IAEA. Volgens Teheran stoppen de controles als die sancties alsnog worden uitgevoerd.
Deze week vond de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties plaats in New York. Tijdens het feest van de diplomatie op de VN-top spanden diplomaten zich in om tot een oplossing te komen. Maar die kwam er niet. In de nacht van zaterdag op zondag verloopt een ultimatum dat westerse landen tegen Iran instelden. Is er dan nog geen oplossing, dan gaan de nieuwe sancties in.
Dat gebeurt via het zogeheten snapbackmechanisme. Dat is een juridische clausule in de VN-Veiligheidsraad die opgeheven sancties tegen Iran automatisch opnieuw instelt, zonder dat er een stemprocedure aan te pas komt. Dat betekent dat landen als China en Rusland ze niet kunnen tegenhouden.
De vraag is vooral hoe Teheran gaat reageren op de nieuwe sancties. Na de twaalfdaagse oorlog met Israël in juni - waarbij ook de VS een aanval uitvoerde - waren een aantal belangrijke raketinstallaties en nucleaire faciliteiten flink beschadigd. Inmiddels worden die locaties in rap tempo weer opgebouwd.
Bovendien lijkt de honger naar een atoomwapen in Teheran nog niet gestild. Het land beschikt nog altijd over een grote hoeveelheid verrijkt uranium en is volgens experts nog steeds maar een klein stapje verwijderd van een kernwapen. Gezien de voorraden zou Iran er meerdere kunnen maken.
De regering zelf ontkent dat het een kernwapen ambieert en beweert uranium op een vreedzame wijze te willen gebruiken. Bovendien zegt de regering transparant te zijn over haar nucleaire activiteiten. President Masoud Pezeshkian zei in New York dat de VS wilde dat Iran zijn volledige voorraad verrijkt uranium zou inleveren in ruil voor uitstel van sancties. Dat was voor Pezeshkian "onacceptabel".
Het land veroordeelt de westerse landen voor het sanctiepakket. "De Verenigde Staten hebben diplomatie verraden", zei de Iraanse buitenlandminister Abbas Araqchi. "Maar het zijn de E3 (de grote Europese landen Frankrijk, Duitsland en het VK, red.) die de diplomatie begraven hebben." Volgens Pezeshkian zet de VS Europese landen onder druk om hard op te treden tegen Iran.
De nieuwe sancties vormen een harde klap voor de Iraanse economie, die ernstig verzwakt is. De situatie is fors verslechterd na de twaalfdaagse oorlog met Israël in juni, toen Iraanse steden korte tijd zwaar onder vuur lagen.
Voedselprijzen rijzen de pan uit, wat het leven voor gewone Iraniërs erg zwaar maakt, meldt persbureau AP. Er is honger, armoede en inflatie, meer dan dat er vóór de oorlog was. De sancties zijn naar verwachting een nieuwe klap, waarbij burgers niet ontzien zullen worden.
Bovendien vrezen veel Iraniërs voor een nieuwe escalatie in de spanningen met Israël. Die spanningen, in combinatie met zorgen over armoede en honger, leidden bovendien tot een toename van mentale problemen, melden lokale Iraanse media.
Intussen hoeven Iraanse burgers ook geen toevlucht te zoeken bij het regime van Khamenei. De afgelopen maanden trok de regering de teugels juist extra aan. Activisten vrezen dat de onderdrukking in het land zal toenemen. En dat terwijl dit jaar al de meeste executies in ruim drie decennia plaatsvonden.
Source: Nu.nl algemeen