Verenigde Naties In New York tekende asielminister David van Weel (VVD) een intentieverklaring om asielzoekers naar Oeganda te laten uitzetten, waar op homoseksualiteit de doodstraf staat. Ondergraaft dat Nederlands geloofwaardigheid als lhbti-voorvechter? „Dat is de wereld.”
Van Weel spreekt de Algemene Vergadering van de VN toe.
Maandag rond het middaguur loopt David van Weel te beeldbellen op Third Avenue. Even contact met thuis. Hij heeft die ochtend in de VN-Veiligheidsraad de Russische schending van het NAVO-luchtruim veroordeeld. Zo meteen begint een vergadering met Europese collega’s. Daarna mag hij in de zaal van de Algemene Vergadering in drie minuten uitleggen dat Nederland de tweestaten-oplossing voor het conflict tussen Israël en Palestina steunt.
Van Weel is minister van Buitenlandse Zaken, sinds drie weken. Én hij is minister van Asiel en Migratie, sinds half juni. Daarvoor was hij minister van Justitie en Veiligheid. De hectiek van de jaarlijkse VN-week kende de VVD’er al. Als raadsadviseur begeleidde hij premier Mark Rutte naar New York. Als minister volgt hij nu Ruttes New York-strategie: zoveel mogelijk doen.
Aansluitend aan een toespraak over peacebuilding maakt hij donderdag even tijd. De uitpuilende lunchbroodjes laat hij liggen. Het risico op knoeien is te groot.
„Ja, maar dat ga ik niet doen. Want dan bemoei ik me met een debat waar mijn opvolger nu in zit. En vanuit New York bemoei ik me daar helemaal niet mee.”
Voor Nederlandse politiek was afgelopen week nauwelijks tijd, legt Van Weel uit. De Haagse discussie rond VVD-ministers, die de rellen op het antimigratieprotest van zondag niet als extreemrechts geweld kwalificeerden, volgde hij amper. Hij heeft nauwelijks contact met ze gehad en hij weet uit ervaring dat je in het buitenland de dynamiek in Nederland nooit precies meekrijgt. „Ik zit er echt te ver vanaf.”
„Het is een herhaling van wat vicepresident JD Vance eerder heeft gezegd: Europa gaat kapot aan migratie, de grenzen moeten dicht. Ik heb tegen CNN gezegd: wij kijken daar anders naar. Wij hebben issues met migratie. Het is niet voor niks dat het ook nu weer zo’n enorm thema is in het Nederlandse debat. Daar moet wat gebeuren. Die instroom moet omlaag. We moeten die procedures eerlijker maken. We moeten zorgen dat het behapbaar wordt. Maar dat is heel wat anders dan zeggen dat onze landen veranderen in hellholes. Die retoriek deel ik niet.”
„Mijn hoop is dat Trump niet het Nederlandse verkiezingsdebat dicteert.”
„Het is nou precies waarom ik zo blij ben dat ik asielminister mag zijn. Ik geloof dat er op dit moment veel te veel mensen zijn in Nederland die er helemaal niet mogen zijn, die eindeloos doorprocederen, die het land niet verlaten, die vooral lasten veroorzaken. En daarmee hol je het hele draagvlak voor migratie uit.
„We hebben arbeidsmigranten nodig, tot op zekere hoogte. We zullen altijd voor vluchtelingen een open deur houden. Dat draagvlak verdwijnt op het moment dat je dat hele systeem volzet. Mensen willen zien dat daar wat aan gedaan wordt. Bij Trump komt dit volgens mij voort uit een ideologische overtuiging over migratie en open grenzen. En daarin vinden we elkaar niet.”
„Nee, en ik denk overigens dat hij dat niet onbezoldigd zou doen.”
Aansluitend aan het gesprek tekent Van Weel die middag met zijn Oegandese collega een intentieverklaring over de vestiging van ‘transit hubs’ waar uitgeprocedeerde asielzoekers naartoe uitgezet kunnen worden. Het zal nog zes tot negen maanden duren voordat alle details zijn uitgewerkt, maar de bedoeling is om dan een test te doen met enkele tientallen asielzoekers. Het is een uniek experiment, zal Van Weel later op een persconferentie zeggen. Hij ontkent dan ook dat de hub een verkiezingsstuntje is van een VVD-minister. Aan de intentieverklaring is een jaar gewerkt, zegt hij.
„Ik heb inderdaad samen met mijn Chileense collega de LGBTI Core Group voorgezeten. Er zijn een heleboel landen waar homorechten onder druk staan, waar deze gemeenschap gewoon niet meer kan leven zoals ze dat tot voor kort wel deed. In de zaal zat een transgender persoon uit Ivoorkust die vertelde hoe moeilijk het leven is. Dus dat is niet alleen iets van Oeganda. Het is onze plicht om te zorgen dat mensen die behoren tot de lhbti+-gemeenschap niet zullen worden uitgezet naar die transit hub.”
„Dat is de wereld. Er zijn bijna geen landen in de wereld die precies dezelfde wetten, normen en waarden hebben als wij. Dat is geen reden om te zeggen: dan doen we niets meer aan ontwikkelingshulp, dan doen we niets meer aan samenwerking, dan hebben we daar geen ambassades meer. Dan zouden we alleen maar in West-Europa zitten – en zelfs daar is het af en toe moeilijk om die maatstaf hoog te houden.
„We hebben een brede samenwerking met Oeganda. We besteden er 103 miljoen per jaar en we hebben politieke gesprekken en stellen dan aan de orde wat er wringt. En dat is onder andere deze wetgeving en de achteruitgang van de rechten van deze gemeenschap.”
„Nee, het is geen transactie. Oeganda zegt gewoon: kom maar. Ja, en natuurlijk werken wij samen met het IOM en de UNHCR om te zorgen dat die mensen ook fatsoenlijk worden opgevangen. Die kosten komen echt niet allemaal bij Oeganda te liggen, daar zullen wij natuurlijk ook onze bijdrage aan leveren. Maar het is niet zo dat wij Oeganda per afgewezen asielzoeker betalen.”
Tijdens de VN-top in New York volgde minister David van Weel afgelopen week Mark Ruttes strategie: zoveel mogelijk doen.
„Ik denk dat we een aantal stappen hebben gezet de afgelopen tijd die echt wel opgevallen zijn, ook in Israël. Het sanctioneren van twee ministers, het aankondigen van een handelsboycot op illegale nederzettingen. Dat wordt in Israël echt wel gezien en doet ook pijn. Dat is ook precies de bedoeling.”
Van Weel hoopt dat de EU, op dit punt al maanden hopeloos verdeeld, uiteindelijk toch tot gezamenlijke maatregelen komt. En, zegt hij, veel hangt af van de VS.
„De VS hebben de afgelopen dagen gesproken met de landen uit de regio over een nieuw plan. Dat ziet er hoopvol uit. Ik zat gisteravond bij een diner met minister van Buitenlandse Zaken Marco Rubio en die vertelde dat hij denkt dat er iets ligt wat alle partijen zouden kunnen dragen.”
„Het is nu een 22-punten-plan.”
„Onderdeel van het plan is het neerleggen van de wapens door Hamas. Het vrijlaten van gijzelaars. Het terugtrekken van de Israëlische troepen, in ieder geval uit Gaza-stad. En dan zal er een soort transitieperiode komen. Dat is het moeilijkste tot nu toe.
„Wie zorgt er straks voor veiligheid in Gaza? Wie gaat er de governance doen? Want de Palestijnse Autoriteit kan dat op dit moment niet. Komt er een stabilisatiemacht die tussen Israëlische en Palestijnse veiligheidstroepen gaat zitten? Wie gaat daar dan over? Wie levert dan wat?
„Het plan is erop gericht om, zo mogelijk volgende week als Netanyahu bij Trump is, snel de patstelling te kunnen doorbreken, maar ook met perspectief voor de lange termijn. En dat zou natuurlijk fantastisch zijn. Daar zitten we allemaal op te wachten.”
„Dit is inhoudelijk. Dit is gericht op een duurzame stap op weg naar die tweestaten-oplossing.”
„Hiermee zou je de VN-Veiligheidsraad weleens op een lijn kunnen krijgen. Als je zowel de Arabische Liga als de VS en Israël achter één plan hebt, zou ik dat niet helemaal willen uitsluiten. In ieder geval zet de regering-Trump nu ook vol in op een staakt-het-vuren. Dat is de druk die we nodig hebben.”
„Amerika was al een hele tijd bezig op de achtergrond, via stille diplomatie, om dat staakt-het-vuren voor elkaar te krijgen. Nu is er een gezamenlijke inspanning en een plan voor de dag na een staakt-het-vuren. Dit zou echt een doorbraak zijn.”
„Rubio zei dat die post echt weergeeft hoe de president denkt. Hij vindt dat hij er alles aan heeft gedaan in contacten met Poetin om te zorgen dat er een vruchtbare bodem is voor een deal. Maar Poetin beweegt de andere kant op. Die escaleert. Provoceert ons met luchtruimschendingen. In één maand vielen aan Russische kant 20.000 doden, dat zijn meer Russische doden dan in tien jaar oorlog in Afghanistan. Poetin zit op één spoor en bekijkt het niet meer rationeel. Ik denk dat daar ook die post vandaan komt: we moeten de druk opvoeren.”
„Ik heb niet gevoeld dat hij zijn handen ervan af trekt. Wat ik wel voel is dat hij vindt dat Europa echt een stap moet zetten met de import van olie en gas. Hij heeft natuurlijk gelijk dat het van de zotte is dat we na drie jaar nog steeds [fossiele brandstof uit Rusland importeren] en zo betalen voor de oorlog die onze eigen veiligheid bedreigt. Dat is bizar.”
De EU, zegt Van Weel, moet in het nieuwe, negentiende, sanctiepakket vaart maken. Het is niet nodig dat Nederland en andere landen lng importeren uit Rusland, er zijn inmiddels genoeg andere bronnen. Hongarije en Slowakije, die olie uit Rusland krijgen, zouden die via Kroatië kunnen betrekken. „We zijn niet geloofwaardig als we nu niet met een stevig signaal komen. Dus daar gaan we voor.”
Na een week New York, waar de ene leider na de andere de noodklok luidde over internationale samenwerking, klinkt Van Weel opvallend optimistisch. „Rusland lijdt enorme verliezen, het offensief lijkt tot stilstand gekomen, Oekraïne heeft terrein heroverd. Er is een window of opportunity. Het moet wel van de EU en de VS komen, want je merkt hier bij de VN heel goed: hoe verder je buiten ons continent komt, hoe minder aandacht voor Oekraïne. Maar het kán. Ik blijf optimistisch. En dat geldt ook voor Gaza. Want ik denk echt dat met wat er nu op tafel ligt er eindelijk een kans is op een doorbraak.”
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Volg de laatste politieke ontwikkelingen in de VS op de voet
Source: NRC