Op het partijcongres in het Rotterdamse Ahoy trapt GroenLinks-PvdA zaterdag de beslissende fase van de campagne af. Lijsttrekker Frans Timmermans staat daarin voor de uitdaging om te midden van enorme concurrentie het debat naar zich toe te trekken.
is politiek verslaggever van de Volkskrant
De schok na de overwinning van de PVV mocht twee jaar geleden groot zijn bij GroenLinks-PvdA, afgelopen jaar kwam daar langzaamaan een zekere vorm van optimisme voor in de plaats. Te midden van de politieke chaos van het meest rechtse kabinet ooit zou de electorale voedingsbodem voor een links alternatief weleens groter kunnen zijn dan in 2023, zo groeide de overtuiging.
Daarnaast kwam de fusie van de twee partijen, die nog altijd op de planning staat voor volgend jaar, niet in gevaar. Interne conflicten werden juist beslecht in het voordeel van voorstanders van de samenwerking en critici raakten steeds verder geïsoleerd.
Daarmee leek de fusiebeweging zich onder een redelijk gunstig gesternte klaar te maken voor de campagne. Maar inmiddels nemen achter de schermen de zenuwen toe. Al sinds de vorige verkiezingen, waarbij GL-PvdA 25 zetels haalde, schommelt de partij in de peilingen ongeveer op hetzelfde niveau. En ook een maand voor de stembusgang is van een linkse opmars nog geen sprake.
Vooropgesteld: de campagne moet nog goeddeels op stoom komen. Bovendien zeggen peilingen in dit stadium weinig over de uiteindelijke keuze die in het stemhokje wordt gemaakt. Maar dat neemt niet weg dat GL-PvdA vooralsnog niet profiteert van de ontevredenheid over het inmiddels dubbel demissionaire kabinet.
Dat kan niet los worden gezien van het kiezerspotentieel van GroenLinks-PvdA. Waar partijen als CDA en JA21 in meer of mindere mate een alternatief zijn voor het grote aantal rechts-georiënteerde kiezers die (voormalige) regeringspartijen de rug toe keren, is de poel aan de linkerkant een stuk kleiner. Maar wat het nog moeilijker maakt, is dat de concurrentie op vrijwel elk thema waarop GL-PvdA zich doorgaans profileert, enorm is.
Dat is niet nieuw. Van oudsher voeren linkse partijen een verwoede strijd om dezelfde thema’s, zoals armoedebestrijding en zorg, waarop ook de SP zich stevig profileert. Het maakt dat partijen vaak vol inzetten op onderwerpen die onbetwist met hen worden geassocieerd. Voor GL-PvdA was dat de vorige keer klimaat. Maar op dat gebied lijkt juist de linkse samenwerking zelf dit keer terughoudend. Hoewel de beweging in haar voorstellen tegen klimaatverandering geen gas terugneemt, staat het thema niet langer vooraan in het verkiezingsprogramma.
Dat is niet zonder electoraal gevaar. Zo zijn er groene alternatieven, zoals Volt en de Partij voor de Dieren. Die laatste partij heeft met lijsttrekker Esther Ouwehand bovendien een geducht campagnevoerder.
Eenzelfde strijd is er ook op een ander beeldbepalend thema. GL-PvdA mag in het Gaza-debat een uiterst kritische koers hebben ingezet, Ouwehand en Denk-leider Stephan van Baarle durven vaak verder te gaan in hun kritiek op Israël.
GL-PvdA wil het zelf vooral hebben over de wooncrisis. In het verkiezingsprogramma werd het thema letterlijk bovenaan gezet. Op het eerste gezicht een logische keuze. Bij de vorige verkiezingen was wonen na immigratie het belangrijkste thema en ook nu is het een van de grote zorgen van veel Nederlanders. Bovendien liggen er kansen, omdat het onderwerp nog niet door een partij is toegeëigend, zo bleek vorig jaar uit het Nationaal Kiezersonderzoek.
Het lastige is dat andere partijen precies dezelfde afweging hebben gemaakt. Ook bijvoorbeeld de SP, CDA en D66 kwamen met veelal vergaande plannen om het tekort aan woningen op te lossen. De eenstemmigheid is mogelijk een van de redenen dat van een vurig woondebat in de campagne nog geen sprake is.
Veel meer gaat het de afgelopen weken over de polarisatie in het politieke landschap. GL-PvdA-lijsttrekker Frans Timmermans lijkt dat ook te zien en werpt zich op als uitgesproken tegenstander van populisme. Zo sprak hij zich vorig weekend als een van de eerste partijleiders hard uit tegen het extreemrechtse geweld in Den Haag. En tijdens de Algemene Beschouwingen riep Timmermans de Kamer op om uitspraken van PVV-leider Geert Wilders over asiel en de islam te blijven veroordelen.
Maar ook hier is hij niet de enige. Steevast wordt Timmermans in zijn veroordeling geflankeerd door andere linkse fractievoorzitters en met name door D66-leider Rob Jetten.
Daarbij komt dat Timmermans ditmaal in mindere mate beschikt over een troef die GL-PvdA de vorige verkiezingen inzette. Tegenover relatieve nieuwkomers werd de voormalige minister en Eurocommissaris gepresenteerd als ervaren en stabiele premierskandidaat. Hij zou de rust in de politiek terugbrengen, zo luidde de belofte.
Die rol lijkt nu ingenomen door CDA-leider Henri Bontenbal. Hij bouwde aan zijn naamsbekendheid en in de campagne presenteert hij zich als ‘verbindende’ kandidaat. Hij onthoudt zich daarbij van al te stevige taal naar tegenstanders.
Die luxe heeft Timmermans niet. De achterban verwacht van hem dat hij de partijen op de rechterflank blijft bestrijden. Dat schetst meteen ook de grootste uitdaging voor de fusiebeweging. GL-PvdA wil immers regeren, het is zo’n beetje de reden van de fusie, maar tegelijk moet de beweging uitgesproken links blijven. Ergens op de middenweg tussen Ouwehand en Bontenbal zoekt Timmermans naar het geluid dat het verschil kan maken.
Daarbij heeft hij wel een groot voordeel. De campagne komt nu in een fase waarin de aandacht zich meer concentreert rond de grotere partijen. Het betekent dat Timmermans straks bij sommige tv-debatten de enige linkse partijleider op het podium is.
Te midden van met name rechtse concurrenten zal het voor de GL-PvdA-leider een stuk makkelijker zijn zich neer te zetten als links regeringsalternatief. Een campagne waarin Timmermans tot nu toe zijn aandacht over verschillende thema’s heeft gespreid, kan daarvoor dan juist wel een goede opstap zijn.
Luister hieronder naar onze politieke podcast De kamer van Klok. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant