Spionage Geronseld door een buitenlandse mogendheid: twee zeventienjarigen zijn aangehouden op verdenking van ‘statelijke inmenging’. Vier vragen over deze spionagezaak.
Het kantoor van Europol in Den Haag.
Twee zeventienjarige jongeren zijn aangehouden op verdenking van ‘statelijke inmenging’. Dat bevestigt het Openbaar Ministerie (OM) vrijdag aan NRC, na berichtgeving over hun arrestatie in De Telegraaf. Volgens de vader van één van de tieners, die met De Telegraaf heeft gepraat, is zijn zoon in een Telegramgroep in contact gekomen met een pro-Russische hacker en zo geronseld.
Het OM stelt volgens de vader dat één van de jongens op 16 augustus een route door Den Haag heeft afgelegd langs onder andere de ambassade van Canada, politiedienst Europol en Eurojust. Zijn zoon en de andere zeventienjarige jongen die is opgepakt zouden een ‘wifi-sniffer’ bij zich hebben gehad. Het OM heeft dit niet bevestigd. Deze apparaatjes kunnen mogelijk data onderscheppen.
„Dit is de eerste keer dat ik in Nederland heb gezien dat een zaak wordt aangespannen voor het mogelijk spioneren voor Rusland door minderjarigen. Dat is uniek”, vertelt Willemijn Aerdts, expert inlichtingen- en veiligheidsdiensten aan de Universiteit Leiden.
Duitse media, waaronder Welt, berichtten deze maand dat Russische spionnen minderjarigen ronselen via sociale media, zoals TikTok en Instagram. „In ruil voor kleine bedragen worden jongeren verleid om de klussen te klaren voor Rusland”, zegt Aerdts. „Via YouTube werden jongeren met drones bijvoorbeeld gevraagd of ze ook belangrijke infrastructuur, zoals militaire faciliteiten, even konden filmen. De vraag is of zij altijd weten dat ze worden gebruikt voor spionageacties uit het buitenland”, aldus Aerdts.
Duitsland is sindsdien een campagne begonnen, genaamd ‘Word geen wegwerpagent’, om jongeren bewust te maken dat ze mogelijk door buitenlandse mogendheden worden geronseld. Aerts: „De vader van de opgepakte jongen zei ook in De Telegraaf dat hij geen idee had dat zijn zoon hieraan meewerkte. Het zou goed zijn dat in Nederland hier ook meer bewustwording komt.”
„Het past bij de werkwijze van eerdere spionageacties die al teruggetraceerd zijn, zoals in Duitsland gebeurde”, zegt Aerdts. Bovendien zegt Rusland duidelijk dat het alle landen die Oekraïne steunen, op de korrel neemt. „Ik heb ook nog geen soortgelijke Chinese acties in Europa gezien. Ik kan het natuurlijk niet uitsluiten. We moeten de rechtszaak afwachten.”
„Het is een apparaatje dat je kunt kopen, of een app die je kunt installeren op je telefoon, waarbij je allerlei draadloze verbindingen kunt ‘sniffen’. Het wordt gebruikt door cybercriminelen om gevoelige informatie te achterhalen”, zegt Arnoud Bruinsma, een hacker werkzaam bij het cybersecuritybedrijf BSM. Hij test in opdracht van andere bedrijven en overheidsinstanties of de systemen voldoende beschermd zijn tegen mogelijke cyberaanvallen.
„Een wifi-sniffer is een vrij eenvoudige manier van digitale oorlogsvoering. Elke aanval begint bij het verzamelen van informatie. Als je nog geen zwakke plek hebt gevonden in een ICT-systeem, weet je ook helemaal niet wat of hoe je moet aanvallen. Dus je kunt met een vrij eenvoudig apparaat langs overheidsinstanties lopen en informatie over wifinetwerken opvangen”, aldus Bruinsma.
„Wanneer er nog oude, slecht beschermde wifinetwerken traceerbaar zijn, kun je met toegankelijke wifi-sniffers zelfs de code van het wachtwoord opvangen. Wifi-netwerken die wat beter beschermd zijn, kunnen hackers op afstand proberen te ontfutselen.” Het is nog niet bekend of de jongens daadwerkelijk een sniffer bij zich hadden, maar, zo denkt Bruinsma, mogelijk zijn zij gevraagd om het laagdrempelige werk te doen: „eerst informatie verzamelen over de wifi-netwerken”.
„In principe bezit iedereen een wifi-sniffer”, zegt Bruinsma. Het staat namelijk gelijk aan de mogelijkheid om op je telefoon een overzicht te krijgen van beschikbare wifi-netwerken. „Maar met een geavanceerde wifi-sniffer kun je binnendringen in andere netwerken, wanneer deze een zwakke plek hebben. Dat is illegaal. Criminelen dringen met voorbedachten rade een netwerk binnen om gevoelige informatie te ontfutselen”, aldus Bruinsma.
Voor zijn werk als hacker mag Bruinsma wél legaal wifi-sniffers gebruiken, om zo bijvoorbeeld zwakheden in het bedrijfsnetwerk te kunnen blootleggen. Maar bedrijven tekenen dan voorafgaand altijd een zogenoemd vrijwaringsformulier. Dat de geavanceerde sniffers ook voor burgers beschikbaar zijn via webwinkels, vindt Bruinsma ingewikkeld. „Eigenlijk zijn het wapens. De vraag is of je dit voor iedereen beschikbaar wilt blijven stellen.”
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Source: NRC