Veraarden Net als dieren kunnen mensen na hun dood compost worden. In sommige landen is ‘veraarden’ al een legaal alternatief voor begraven of cremeren, mogelijk volgt Nederland binnenkort.
Bij het Duitse Meine Erde kun je na je dood in een ‘cocon’ (boven) in aarde veranderen.
Als een dier in de natuur sterft, is er geen ander dier dat een begrafenis of crematie organiseert. Egels, meerkoeten, mollen, motten, otters, kikkers en zelfs leeuwen, zo vertelt Mufasa zijn zoon Simba in De Leeuwenkoning, worden onderdeel van „de kringloop van het leven”. Of de doodsoorzaak nu natuurlijk is of een ongeluk of moord – ze zullen na hun dood bovengronds blijven. Een deel van hen is voeding voor dieren en afvaleters en wat blijft liggen is voeding voor de aarde, dat zal keer op keer zo zijn.
Hoe anders is dat bij de mens. Als een mens begraven of gecremeerd wordt, draagt dat nagenoeg niet bij aan de cyclus van ontstaan en vergaan. Want hoewel ‘ter aarde bestellen’ klinkt alsof het lichaam een bijdrage levert aan de bodem, ligt het zó diep onder de grond dat het vergaan juist wordt vertraagd. Er is daar geen goed klimaat voor het lichaam om te verteren en bodemleven ontbreekt, om nog te zwijgen over de kist, eventuele synthetische kleding, grafgiften en het gebrek aan zuurstof. De andere legale optie, cremeren, kost vooral energie.
Het kan anders. Ook mensen kunnen aarde worden en terug de natuur in. Bij humaan composteren, wat in Nederland ‘veraarden’ en in België ‘humusatie’ wordt genoemd, wordt een lichaam boven de grond in een cocon met zuurstoftoevoer gelegd, gevuld met stro, hooi en een laag water. De cocon moet wiegen of roteren. Na vijf tot zeven weken is een mens veranderd in drie- tot vierhonderd liter zeer rijke aarde, de botten worden daar uiteindelijk door een machine in vermalen.
Sinds 2019 is deze methode in de Amerikaanse staat Washington gelegaliseerd, op initiatief van architect Katrina Spade, die later zelf deze optie wilde hebben. Haar ‘full-service funeral home’ Recompose heeft als slogan: ‘Laat iets moois groeien uit de dood’. Volgens de site bespaart humaan composteren 87 procent energie ten opzichte van een traditionele begrafenis of crematie. Sindsdien hebben twaalf andere staten ‘natuurlijke organische reductie’ ook gelegaliseerd. In Duitsland loopt sinds 2022 een ‘Reerdigung’-pilot op basis van een gedoogbeleid, als eerste land in Europa. In twee leegstaande kerken, in Kiel en in Mölln, staan in totaal zeven cocons van ‘Meine Erde’ waarin mensen aarde worden.
En binnenkort, hopen velen, volgt ook Nederland. Sinds april buigt de tijdelijke commissie-Toelaatbaarheid humaan composteren van de Gezondheidsraad zich in opdracht van het ministerie van Binnenlandse Zaken over deze vorm van lijkbezorging. Als zij 2 oktober een positief advies geeft, staat weinig het veraarden in Nederland nog in de weg. Er is zelfs een aanzienlijke kans dat het wordt opgenomen in de grote wijziging van de Wet op de lijkbezorging, die naar verwachting volgend jaar naar de Tweede Kamer gaat.
„We hadden nooit verwacht dat het zo snel zou gaan”, zegt Susanne Duijvestein, oprichter van Stichting Veraarden. Overal in haar appartement in Amsterdam en op het kleine balkonnetje staan planten. Ze is begrafenisondernemer met de nadruk op milieuvriendelijkheid, auteur van het boek Uitvaart in eigen hand, en ziet, hoort én voelt de diepe wens om „na de dood een bron van leven” te worden. Ze is al zes jaar bezig met het onderwerp, de stichting bestaat sinds 2023. De leden dachten dat het over „een jaar of vijf, misschien tien” een optie zou kunnen worden in Nederland.
Dat het nu mogelijk sneller gaat, valt grotendeels te verklaren door de grote wetswijziging die er dus tóch al aan zit te komen. Naar verwachting wordt aan het deel ‘Bestemming lichamen van overledenen’ de methode resomeren toegevoegd: het oplossen van lichamen in een verwarmd chemisch bad, om ze daarna aan het riool toe te vertrouwen.
Foto Meine Erde
Het concept van die nieuwe wet werd eind 2024 online gepubliceerd, zodat burgers daarop konden reageren. Iemand uit Utrecht schrijft in een reactie: „Als ik later dood ben, wil ik aarde worden.” En : „Ik ben niet de enige. Er zijn ontzettend veel mensen die graag een bron van nieuw leven willen zijn.” Precies zoals dat overal in de natuur gebeurt, zoals het bedoeld is. „Ik ben aarde. Laat mij veraarden.” Vele tientallen mensen lieten een soortgelijke reactie achter. „Geen vuur of diepe kuil, maar een bedje van natuurlijke materialen waar het lichaam (in relatief korte tijd) in opgaat”, schrijft iemand uit Den Haag. „Een milieuvriendelijke vorm, waarbij de aarde uiteindelijk ‘wel vaart’”, iemand uit Capelle aan den IJssel. „Op alle fronten de mooiste laatste weg”, iemand uit Hellevoetsluis.
Door al die reacties „moest het ministerie daar iets mee”, zegt Duijvestein. Tel daarbij op dat toenmalig minister van Binnenlandse Zaken, Judith Uitermark (NSC), tijdens een werkbezoek positief reageerde op het idee van veraarden. Daarna verzocht het ministerie de Gezondheidsraad om versneld advies uit te brengen.
Duijvestein: „We willen deze beweging in gang zetten, daarna is het aan de uitvaartbranche, investeerders, ingenieurs en ontwerpers om te bedenken hoe de cocons, locaties en afscheidsrituelen eruit gaan zien.” Ook is nog de vraag wat er mag gebeuren met de aarde die overblijft. „De wet laat dat bij crematie-as eigenlijk vrij open, maar dat gaat ook maar om drie liter.” De wet schrijft voor dat je toestemming moet hebben van de grondeigenaar of rechthebbende om de as te mogen verstrooien. „Dat hopen we voor aarde ook.”
Misschien ontstaan er herinneringsbossen, of -velden, met bloemen en planten. „Ik denk dat ook begraafplaatsen hiervoor betekenisvolle plekken zijn”, zegt Duijvestein. „Die hebben de ruimte door het al jaren teruglopende aantal begrafenissen.” In 1955 werd crematie in Nederland toegestaan, nu kiest bijna 70 procent voor die optie.
Maar het kan ook dat mensen de aarde voor eigen tuin of balkon zullen bestemmen, verdeeld over alle nabestaanden. Je kan er een appelboom mee planten of de aarde verstrooien bij de rododendrons. Sommigen zullen verstrooien bij fruitbomen een beetje spannend vinden, verwacht Duijvestein. „Gevoelsmatig. Anderen willen het juist.” Ze wijst naar buiten, naar een perkje in Amsterdam. „Als je daar een handje aarde pakt, zitten daar ook resten van dode planten en dieren in, want álles is leven en keert terug naar aarde. De mens ook, hoopt ze. Als het mag.
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Source: NRC