is columnist van de Volkskrant en werkt als adviseur voor overheden en maatschappelijke organisaties.
De politiek wil eindelijk een eind maken aan het voortrekken van statushouders bij de toewijzing van sociale huurwoningen. En de Raad van State komt ermee aanzetten dat dat ongrondwettelijk zou zijn, met als reden dat statushouders dan ‘ongelijk zouden worden behandeld’. Hoezo?
Hoezo is het nou weer discriminatie om een groep níét voor te trekken?
Ik weet zeker dat dit voor veel Nederlanders nu het beeld is. Een opvatting zoals bijvoorbeeld vertolkt door columnist Rob Hoogland in De Telegraaf. Wat hém juist ongelijke behandeling lijkt? ‘Dertigers die al jarenlang met twee koters noodgedwongen bij opa en oma op zolder wonen, terwijl de ene na de andere nieuwkomer met naarstig ingevlogen aanhang woningen betrekt.’
Zijn collega Leon de Winter meent dat de Raad van State artikel 1 van de Grondwet zo oprekt, dat de overheid alle inwoners in een ‘gelijke uitgangspositie’ moet brengen. Dat zou erg subjectief zijn en alleen mogelijk, schrijft hij terecht, in een tirannie.
Ik trok eerst ook even de wenkbrauwen op toen ik las over de harde kwalificatie van de Raad van State. Het is best makkelijk om die verkeerd op te vatten en er verontwaardigd over te zijn. Want weliswaar lijkt het mij persoonlijk menselijk en verstandig om erkende vluchtelingen zo snel mogelijk aan een woning te helpen.
Maar is dit geen politieke keus? Is de Raad van State dus geen politiek aan het bedrijven? Heeft minister Keijzer gelijk als zij het plan doorzet met slechts de korte toelichting dat ‘de Grondwet geen wiskunde is’ en dat ‘er ook in staat dat ze zorg moet dragen voor volkshuisvesting voor Nederlanders’?
Toch niet. Alleen moet je iets preciezer kijken wat (het restant van) het demissionaire kabinet wettelijk probeert te doen. Gesteund door de VVD, en in het hoofdlijnenakkoord nog afgestempeld door Pieter ‘Constitutioneel Hof’ Omtzigt zelve.
Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
De huidige situatie is zo: we hebben een Huisvestingswet, die gemeenten de ruimte geeft om te bepalen aan welke categorieën zij voorrang geven. Slechts twee categorieën zijn verplicht: mensen die mantelzorg nodig hebben én mensen die in blijf-van-mijn-lijfhuizen verblijven. Voor de rest is de keuze aan de gemeenteraad. Tot 2016 was het verplicht om ook statushouders voorrang te geven, maar dat is dus al lang afgeschaft.
Door de woningnood moeten gemeenten heel scherp kiezen wie ze een urgentieverklaring geven. Doorgaans zijn dit mensen die dakloos dreigen te worden, mensen die scheiden en kinderen hebben, mensen die op medische gronden een huis nodig hebben en mensen van wie het huis wordt gesloopt. En ja, in de praktijk kiezen gemeenten er meestal ook voor om statushouders extra snel onderdak te bieden, want de asielopvang is overvol.
Ze kúnnen het anders doen, maar dan krijg je zoiets als in Castricum. Statushouders krijgen daar al jaren geen voorrang meer. Ze komen te wonen in benauwde, donkere, soms lekkende containerwoningen. Een ‘sobere doorstroomlocatie’, noemt de wethouder die. Keijzer was er in de lente nog op werkbezoek.
De meeste gemeenten vinden dit niks. Die zien heus hoe schrijnend het is wanneer volwassenen tegen hun zin bij familie wonen, maar ze vinden vluchtelingen die in containers of op straat belanden een nog groter probleem. Zo werkt democratie. Die gemeenten hadden vooral graag gezien dat Den Haag de woningnood had voorkomen.
Wat het kabinet nu tegen de gemeenten wil zeggen: jullie mogen de bevoegdheid om voorrang te verlenen inzetten voor iedereen, behalve voor statushouders. Wat jullie gemeenteraad ook wil. En in deze uitzondering schuilt de ongelijke behandeling.
Hoogland, De Winter en anderen die boos zijn, kunnen dus in een opzicht gerust zijn: de Grondwet verplicht de overheid beslist niet om statushouders voor te trekken. En de Raad van State beweert dat ook niet.
De Grondwet verbiedt de overheid wél om statushouders – of wie dan ook – uit te sluiten van een wet die voor alle anderen geldt. Stel je voor dat een kabinet zei: gemeenten mogen bedenken aan welke categorieën ze woningen met voorrang aanbieden, alleen per se nóóit aan dertigers die al jarenlang met twee koters noodgedwongen bij opa en oma op zolder wonen.
In het laatste geval voelt iedereen meteen aan dat dat een ongeoorloofd onderscheid is. In het eerste geval niet, en het is waarschijnlijk geen overbodige luxe om nog even te vermelden dat de Grondwet geldt voor al onze inwoners, óók statushouders. Met haar verweer dat de Grondwet haar opdraagt om huisvesting te verzorgen voor enkel ‘Nederlanders’ zit Keijzer er dus meteen weer naast.
Het echte verhaal is dat veel mensen vinden dat wie al generaties in Nederland woont, simpelweg meer recht heeft op een huis dan een immigrant. Dat vluchtelingen dankbaar moeten zijn als ze überhaupt worden toegelaten. Dat deze immigranten hier niet zouden moeten zijn.
En het eerlijke antwoord van Keijzer zou moeten zijn dat ze het hiermee eens is, en er daarom inderdaad voor kiest om zich niet aan de Grondwet te houden, al heeft ze daarop gezworen. Leg dat dan ook maar op tafel. Dan is het ook een fair debat over wat voor land we willen zijn.
Misschien willen we in de Grondwet opnemen dat die alleen geldt voor geboren Nederlanders? Of wellicht moet de stamboom een paar eeuwen teruggaan?
Gemeenten dwingen om één groep inwoners achter te stellen én doen alsof je heel constitutioneel bezig bent, dat is misleidend. Een beetje huichelachtig.
Geen column meer missen?
Volg uw favoriete columnisten via de app. Klik op het belletje naast de auteursnaam.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant