Rechtszaak Oud-president Nicolas Sarkozy werd donderdag veroordeeld tot een gevangenisstraf van vijf jaar voor samenzwering met de toenmalige Libische dictator Moammar Gaddafi. Sarkozy ontkent schuld en gaat in hoger beroep.
De Franse oud-president Nicolas Sarkozy werd donderdag tot een gevangenisstraf van vijf jaar veroordeeld. Foto Christophe Ena/AP
Het is ongekend: een voormalig president van Frankrijk gaat de cel in. Donderdag is Nicolas Sarkozy (70), van 2007 tot 2012 president voor de rechtse partij UMP (inmiddels Les Républicains) tot vijf jaar celstraf veroordeeld voor samenzwering met de toenmalige Libische dictator Moammar Gaddafi in de hoop miljoenen euro’s aan financiële steun te krijgen voor zijn presidentiële campagne van 2007.
De rechter achtte niet bewezen dat er daadwerkelijk Libische miljoenen zijn gebruikt voor de campagne – daarom werd Sarkozy vrijgesproken van onder meer corruptie. Wel is bewezen dat de plannen er waren en Sarkozy en zijn naasten dus samen spanden met een autoritair regime. Sarkozy ontkent schuld en gaat in hoger beroep. Vier vragen over de historische uitspraak.
Hoe uitzonderlijk is deze veroordeling?
De veroordeling is zeer uitzonderlijk omdat voor het eerst een Franse oud-president de gevangenis ingaat. Maar het is niet voor het eerst dat Sarkozy veroordeeld wordt. De oud-president is eerder in eerste aanleg en in hoger beroep veroordeeld voor illegale financiering van zijn presidentscampagne van 2012 – de cassatiezaak loopt nog. En eind 2024 is hij definitief veroordeeld voor omkoping en corruptie in een andere zaak. Ook komt zijn naam voor in enkele rechtszaken die nog moeten beginnen.
Sarkozy en zijn aanhangers stellen dat de opgelegde straf te hoog is omdat hij op drie van de vier aanklachten is vrijgesproken. Maar de rechter acht de straf op zijn plek omdat de feiten van „exceptionele ernst” zijn. Sarkozy wilde immers „corruptie op het allerhoogste niveau” organiseren, terwijl hij als president „belast is met het toezien op de naleving van de Grondwet en de nationale onafhankelijkheid waarborgt”. De celstraf is twee jaar korter dan de eis van het OM.
Sarkozy donderdag bij zijn vertrek uit de rechtbank in Parijs. Foto Yoan Valat/EPA
Hoe reageert Sarkozy?
De oud-president reageert woedend en stelt dat hij het slachtoffer is van „haat”. Hij hekelt ook het besluit van de rechter om zijn straf meteen te laten ingaan – rechters kunnen daarvoor kiezen als ze de kans op vluchten of recidive hoog achten. „Men kent mijn adres en ik word herkend op straat.” Ook de radicaal-rechtse politica Marine Le Pen kreeg deze maatregel eerder dit jaar opgelegd toen zij werd veroordeeld voor het sjoemelen met Europees geld. Zij en andere rechtse en radicaal-rechtse politici bekritiseren nu de „veralgemening” van deze maatregel. Le Pen noemt dat een „groot gevaar” omdat dit in strijd zou zijn met de onschuldpresumptie.
Uit cijfers die Le Figaro verzamelde blijkt dat de zogenoemde exécution provisoire inderdaad vaker wordt opgelegd en ook sommige juristen zien dit als probleem. Opvallend is overigens dat de partijen van zowel Le Pen als Sarkozy normaliter juist voorstander zijn van het onmiddellijk laten ingaan van straffen. In heel Frankrijk zitten momenteel 28.000 veroordeelden vast die nog niet definitief veroordeeld zijn, meldt FranceInfo.
Wanneer en waar gaat Nicolas Sarkozy de gevangenis in?
Sarkozy moet zich op 13 oktober melden en krijgt dan de datum te horen waarop hij de cel ingaat – maximaal vier maanden later. Volgens de nieuwszender TF1 gaat Sarkozy mogelijk naar de Parijse Prison de la Santé omdat die een vleugel heeft waar „zijn veiligheid gegarandeerd kan worden”. Volgens bronnen van RTL zit hier ook een Afrikaans staatshoofd vast.
De Prison de la Santé in Parijs.Foto Clotaire Achi/Reuters
Vanaf zijn eerste dag in de cel kunnen Sarkozy’s advocaten een aanvraag doen voor vrijlating. Dit kan onder voorwaarden worden toegezegd, ook kan worden bepaald dat Sarkozy zijn straf met een enkelband mag uitzitten. Na zijn veroordeling vorig jaar kreeg hij ook een enkelband. Die mocht hij na een paar maanden afdoen omdat hij strafverlaging kreeg vanwege zijn leeftijd.
Kan Sarkozy gratie krijgen van president Emmanuel Macron?
Hierom vragen sommige partijgenoten van Sarkozy. Hoogleraar publiek recht Benjamin Morel zegt tegen Le Parisien dat gratie in theorie mogelijk is, hoewel dat geen streep zou zetten door het hoger beroep. Macron heeft een goede band met Sarkozy en zal niet ongevoelig zijn voor het argument dat het presidentiële ambt door de veroordeling besmeurd is.
De Franse president Emmanuel Macron met oud-president Sarkozy in november vorig jaar tijdens een herdenkingsbijeenkomst voor de Eerste Wereldoorlog. Foto Ludovic Marin/EPA
Maar Macron weet ook dat hij de kritiek zal krijgen dat hij de rechtspraak ondermijnt als hij zijn voorganger gratie zou verlenen. En de president is geen grootgebruiker van het presidentiële voorrecht: slechts één keer eerder verleende Macron gratie aan een gevangene. De president had vrijdagochtend nog niet gereageerd op de veroordeling van Sarkozy.
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Source: NRC