De thermostaat bij de VN staat laag en de lift is buiten werking, maar dat kan het financiële gat dat de VS achterlaten niet goedmaken. De organisatie moet flink bezuinigen. Daar zal cruciale humanitaire hulp aan miljoenen mensen onder lijden.
schrijft over internationale samenwerking. Hij doet verslag vanaf de Algemene Vergadering van de VN in New York.
Bij de Verenigde Naties zijn diplomaten en medewerkers wel iets gewend, als het om bezuinigen gaat. Liften en roltrappen worden buiten werking gesteld, de verwarming gaat omlaag en beveiligers verdwijnen, waardoor de rijen voor de security langer worden. Bij de VN in Genève werd de airco deze zomer op een subtropische 26 graden gezet.
De VN kampen al jaren met chronisch geldgebrek, omdat lidstaten hun contributie te laat betalen en financiële beloften niet nakomen. Maar door de terugkeer van Donald Trump in het Witte Huis dreigt een grote financiële crisis. Trump is de VN slechtgezind en heeft de Verenigde Staten al teruggetrokken uit de Mensenrechtenraad, de Wereldgezondheidsorganisatie, Unesco (onderwijs en cultuur) en de UNFPA (bevolkingsbeleid).
Daarnaast heeft hij de Amerikaanse bijdrage aan de VN gepauzeerd. Na een evaluatie zal hij beslissen hoeveel geld de Amerikanen voortaan voor de organisatie overhebben. Veel zal het naar verwachting niet zijn, zeker niet voor programma’s die Trump te ‘woke’ vindt, bijvoorbeeld op het gebied van vrouwenrechten, geboortebeperking of klimaatbeleid.
De VS zijn verreweg de grootste donor van de VN. Ze betalen 22 procent van het reguliere budget (voor de VN-organisatie) en 40 procent van de humanitaire hulpverlening, die wordt uitgevoerd door VN-organisaties als Unicef, het Wereldvoedselprogramma of het Hoge Commissariaat voor de Vluchtelingen.
António Guterres, de secretaris-generaal van de VN, heeft al besloten dat hij er niet meer komt met het omlaagdraaien van de thermostaat. Hij heeft een omvangrijke reorganisatie van het VN-apparaat aangekondigd, waarbij het budget omlaaggaat van 3,7 naar 3,2 miljard dollar en drieduizend van de 35 duizend banen verdwijnen. Ook denkt Guterres tientallen miljoenen dollars te kunnen besparen doordat medewerkers minder vaak businessclass mogen vliegen.
Door deze operatie is het moreel bij de VN zwaar aangetast. Medewerkers zijn bang dat zij hun baan kwijtraken of dat hun afdeling wordt overgeplaatst van New York of Genève naar de veel goedkopere Keniaanse hoofdstad Nairobi.
Guterres hoopt echter van de nood een deugd te maken, door de VN minder log en bureaucratisch te maken. Veel lidstaten stemmen daarmee in. ‘Het is uitermate belangrijk dat de VN goedkoper en efficiënter worden’, zei demissionair premier Dick Schoof deze week tegen verslaggevers in New York.
De echte pijn zit bij de organisaties in het veld. De VN werden de afgelopen jaren vaak bekritiseerd vanwege hun machteloosheid in Oekraïne en Gaza, maar bleven een gigant op het gebied van de humanitaire hulpverlening. Nu komt ook die hulp steeds meer onder druk te staan.
De wereld dreigt een nieuw ‘tijdperk van onverschilligheid’ in te gaan, zei Tom Fletcher, de hoogste humanitaire baas van de VN, onlangs bij een briefing. Voor dit jaar hebben de VN om 29 miljard dollar voor hulpverlening gevraagd. Daarvan is slechts 19 procent binnengekomen, 40 procent minder dan vorig jaar, aldus Fletcher.
Andere landen staan allerminst te trappelen om in het gat te springen dat de Amerikanen achterlaten. Terwijl de VS vorig jaar ongeveer 9 miljard bijdroegen aan de humanitaire hulpverlening van de VN, betaalde China slechts 150 miljoen. Europa bezuinigt op hulp en investeert in defensie. ‘U weet dat we een forse taakstelling hebben op de bedragen voor ontwikkelingshulp’, zei premier Schoof hierover.
De VN werden in 1945 opgericht vanuit de gedachte dat de mensheid één wereld vormde, waarin het rijke deel de rest zou helpen zich te ontwikkelen. De werkelijkheid bleef altijd al achter bij het ideaal, maar het idee van een collectieve verantwoordelijkheid voor de mensheid raakt steeds verder uit het zicht, nu de wereld uiteenvalt in machtsblokken en het nationalisme oprukt.
Radicaal-rechtse nationalisten koesteren een diep wantrouwen tegen multilaterale organisaties als de VN, omdat die de vrijheid van de natiestaat aan banden zouden leggen. In 2015 formuleerden de VN de duurzame ontwikkelingsdoelen die voorzagen in de bestrijding van armoede en honger, maar ook in klimaatbeleid en verbetering van de positie van vrouwen. Hoewel slechts 18 procent van deze doelen op schema ligt, geloven sommigen, waaronder Forum voor Democratie, dat ze een verkapte poging zijn om een wereldregering te vormen.
Daarnaast zijn strijdende partijen steeds minder gediend van hulp door onafhankelijke multilaterale organisaties, constateerde de denktank International Crisis Group in een recent rapport. In Soedan hielden ze hulp tegen.
Israël beschuldigde UNRWA van banden met Hamas en verving deze VN-organisatie door de particuliere Amerikaanse Gaza Humanitarian Foundation. De hulpverlening verliep chaotisch en het Israëlische leger doodde tientallen Gazanen per dag bij de voedseldistributiepunten.
Ondanks hun vele gebreken blijven de VN daarom onmisbaar, aldus de denktank. Als vluchtelingen niet meer worden opgevangen en voedselhulp uitblijft, zullen gewapende conflicten verder uit de hand lopen.
De wereld heeft zich anders ontwikkeld dan de oprichters van de VN tachtig jaar geleden hoopten. Voor elke dollar aan hulp wordt nu voor 750 dollar aan wapens uitgegeven, zei António Guterres deze week. In zo’n wereld betekent bezuinigen op hulp ‘voor velen een doodvonnis’, aldus Guterres.
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant