Wat was de ‘voedingsbodem’ van de rellen van zaterdag in Den Haag? En: wat is daarbij het aandeel van de politiek? Over die vraag ging het donderdag tijdens een Kamerdebat. ‘U bent degene die met uw woorden het gif in onze samenleving verspreidt.’
is politiek verslaggever van de Volkskrant.
Alle vijftien fractievoorzitters veroordeelden donderdag in het Kamerdebat over de rellen in Den Haag het extreemrechtse geweld, maar daarmee hield de eensgezindheid meteen weer op. Een poging van Mirjam Bikker (ChristenUnie) om voor het debat alle fracties een gezamenlijke verklaring te laten ondertekenen, waarin afstand werd genomen van het geweld, mislukte.
Linkse partijen tekenden niet (volgens Bikker pas ‘op het allerlaatste moment’), omdat PVV en FvD wél tekenden. ‘Wij staan pal achter de politie, pers en iedereen die onze rechtsstaat beschermt’, zou van die partijen, gezien hun anti-rechtsstatelijke uitlatingen, geen geloofwaardig statement zijn, vonden GroenLinks-PvdA, D66, SP, Partij voor de Dieren en Denk.
Het niet tekenen werd die partijen in het debat weer voor de voeten geworpen. ‘U heeft ervoor gekozen om uw haat tegen de PVV groter te laten zijn dan haat tegen geweld’, zei Geert Wilders (PVV) tegen Rob Jetten (D66). ‘U heeft de kans laten lopen om met z’n allen afstand te nemen.’
De directeur-generaal van de AIVD, Erik Akerboom, sprak zich woensdag op een, gelet op zijn functie, ongebruikelijke manier uit, toen hij zei dat de politiek ‘in de spiegel’ moet kijken. Het geweld van zaterdag kan worden gezien ‘als teken van de normalisering van rechts-extremistisch gedachtegoed’, schreef daarnaast de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV) deze week in een rapport, en in die normalisering speelt de politiek een belangrijke rol. Gedragingen van ‘charismatische politici’ kunnen ‘een groot effect’ hebben op volgers. ‘Ze voelen zich gesterkt als ze denken dat een leider of invloedrijk persoon net zo denkt als zij. Het legitimeert extremistische overtuigingen, ook wanneer politici zelf geweld afkeuren.’
Henri Bontenbal (CDA) kwam met een ander NCTV-rapport, waarin uit de hand gelopen protesten bij raadsvergaderingen over azc’s, vernielingen van moskeeën en brandstichting bij opvanglocaties werden genoemd. ‘De meeste incidenten lijken in belangrijke mate terug te voeren op de politieke en maatschappelijke ophef die er bestaat over de komst en opvang van asielzoekers’, las hij voor. Bontenbal vroeg Wilders om reflectie. ‘Ga weg met uw NCTV-boekje. De mensen zijn boos, woest, dan ga ik niet met meel in de mond spreken’, aldus Wilders.
Jetten: ‘De NCTV zegt: woorden van politici doen ertoe. Wilders noemt journalisten tuig van de richel, noemt rechters politiek bevooroordeeld en noemt de Tweede Kamer een nepparlement. Hij staat toe dat mensen van zijn partij de omvolkingstheorie gebruiken. U bent degene die met uw woorden het gif in onze samenleving verspreidt.’ Bikker vroeg wat de oproep van Akerboom om in de spiegel te kijken met Wilders had gedaan. ‘Helemaal niets.’
De PVV-voorman kreeg in het debat complimenten van Eddy van Hijum (NSC) en initiatiefnemer Bikker vanwege het ondertekenen van de gezamenlijke verklaring. Ouwehand (Partij voor de Dieren) vond dat Bikker die verklaring beter kon intrekken. ‘Wilders heeft het net weer over nationale zelfmoord in relatie tot mensen die vluchten voor oorlog en geweld. Hij zei: ‘Ga weg met je NCTV-boekje.’ Hij neemt de geweldswaarschuwing niet serieus.’
VVD-leider Dilan Yesilgöz noemde het debat ‘intens beschamend’, bedankte de ondertekenaars van de verklaring en vroeg om meer geld en middelen voor de politie. Eelco Heinen, de VVD-minister van Financiën die zondagochtend op televisie zei het ‘heftig en onnodig’ te vinden dat Rob Jetten en Frans Timmermans het geweld ‘politiek maakten’, was volgens Yesilgöz geframed. Over de retoriek van Wilders wilde ze niet oordelen. ‘Geen woord over de haat die de heer Wilders hier staat uit te kramen’, zei Jetten. ‘Waarom lijdt mevrouw Yesilgöz aan een politiek Stockholm-syndroom?’ Yesilgöz: ‘De obsessie met Wilders deel ik niet. Ik ben bezig met de politieagenten.’
Demissionair minister van Justitie Foort van Oosten (VVD) moest zich verantwoorden omdat hij het NCTV-rapport over de rellen, waarin werd opgeroepen om van de geweldplegers ‘de achterliggende rechts-extremistische denkbeelden te benoemen’ dinsdag in het vragenuur naast zich neer had gelegd. Hij zei toen niet te willen ‘speculeren’ over motieven om het geweld een paar uur later alsnog extremistisch, nazistisch en antisemitisch te noemen.
Hij was ‘te bangig geweest’, zei Van Oosten, had ‘te weinig power getoond’. Hij verklaarde dat hij vlak voor het vragenuur ‘een totaaldossier’ van 150 pagina’s aangereikt kreeg met daarin ook het NCTV-rapport. Vanwege tijdgebrek had hij het dossier niet gelezen maar zich mondeling laten bijpraten. Denk-leider Stephan van Baarle noemde de minister ongeschikt en diende een motie van wantrouwen in, gesteund door SP en Partij voor de Dieren.
Tumult ontstond toen BBB-leider Caroline van der Plas met een motie kwam die het kabinet opriep via het staatsnoodrecht tot een asielstop te komen. Onuitvoerbaar, wierpen verschillende fractievoorzitters tegen, die erop wezen dat de discussie hierover een jaar geleden al is gevoerd. Toen was de conclusie dat het noodrecht alleen in werking kan treden bij een noodsituatie, en die is er niet. Van der Plas was niet onder de indruk en noemde als argument voor haar voorstel ‘het risico dat dit soort dingen vaker gaat gebeuren’, doelend op de rellen van zaterdag. ‘Dan krijgen we een ontwrichte maatschappij, en dat wil ik niet.’
Van der Plas ontkende met haar motie de extreemrechtse geweldplegers te belonen: ‘Ik doe dit voor al die andere duizenden vreedzame mensen op het Malieveld. Oude mensen, jonge mensen, kinderen, opa’s, oma’s.’ Bontenbal noemde de motie ‘ontzettend populistisch’, een ‘stuk rood vlees’ dat ‘in de arena’ werd gegooid. De motie werd verworpen. Een andere BBB-motie, die stelt dat er sprake is van ‘demonisering’ als politici persoonlijk verantwoordelijk worden gehouden voor maatschappelijk geweld, haalde wel een meerderheid.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant