Kinderboekenprijzen Lida Dijkstra’s kinderboek ‘De wonderverteller’ is deze woensdag bekroond met de Gouden Griffel. Natascha Stenvert is met haar illustraties in het prentenboek ‘Een ongelofelijk grote, ongelofelijk gevaarlijke leguaan’ de winnaar van het Gouden Penseel.
Natascha Stenvert (links) en Lida Dijkstra (rechts).
Haar methode: het oude inbedden in een nieuw verhaal. De Griekse mythe over de Minotaurus, die Dijkstra hervertelde in Het beest met de kracht van tien paarden (2019), werd bijvoorbeeld verteld door held Theseus én een van de geofferde kinderen die het monsterlijke labyrint in geleid werden. In Schaduw van Toet (2022) was de hoofdpersoon het zusje van de jonge farao Toetanchamon.
„Beroemde verhalen een nieuw leven meegeven”, aldus de jury van de Gouden Griffel. „Dat is de kracht van Lida Dijkstra.” Hoe zij de geschiedenis van de reislustige middeleeuwer Marco Polo „in een nieuwe vorm tot leven brengt”, daarvan was de jury „diep onder de indruk”. Lida Dijkstra’s kinderboek De wonderverteller is deze woensdag bekroond met de belangrijkste Nederlandse kinderboekenprijs (10.000 euro). „Naast veel vakmanschap gaat er een grote vrijheid, speelsheid en literaire kracht uit van dit boek”, aldus de jury.
Het is de eerst grote prijs voor Lida Dijkstra (Heerenveen, 1961), die al ruim dertig jaar kinderboeken schrijft en gestaag toewerkte naar jeugdliterair succes. Maakte ze eerst vele meters als schrijfster van tientallen prentenboeken en pretentieloze boekjes voor beginnende lezers, blijvender indruk maakten haar hervertellingen van historische verhalen. Dat voert terug tot Dijkstra’s eerste baan als museummedewerker en haar opleidingen tot kunsthistoricus en archeoloog. Haar voorliefde voor geschiedenis bleek al uit haar eerste schreden in de kinderboekenwereld, net als de brug die zij naar dat verleden wil slaan. Haar Friestalige debuut Sjoerd Stiensma syn reis troch de tiid (1994) ging over een tijdreis naar het planetarium van Eise Eisinga.
Dijkstra werd een van de prominente en meest actieve kinderboekenschrijvers in het Fries, al schreef ze haar belangrijkste boeken in het Nederlands. Wachten op Apollo (2008) werd getipt door de Griffeljury, Dijkstra’s bewerking van de Metamorfosen van Ovidius. Daarop volgde Verhalen voor de vossenbroertjes (2010), haar versie van de middeleeuwse tekst Van den vos Reynaerde. Ze gaf de legendarisch snode vos twee zoontjes, die hun verbannen vader verheerlijken, tot ze de kant van Reinaerts slachtoffers horen. Luchtig en speels bracht ze het verhaal naar het heden.
In De wonderverteller is een jong schoonmaakstertje de aangever voor de verhalen van Marco Polo, de historische handelaar die in de dertiende eeuw grote reizen door Azië maakte en die verhalen op schrift stelde in krijgsgevangenschap in Genua. Dijkstra’s boek laat zich enerzijds lezen als informatief boek over Polo’s reizen en ontberingen, die Dijkstra beeldend en met veel gevoel beschrijft: „Een open vlakte zonder eind, duizenden mijlen lang. Zo eentonig dat je soms het gevoel had dat je achteruitreed op je paard in plaats van vooruit.” Illustrator Djenné Fila maakte bijpassend grootse illustraties, die bekroond werden met een Zilveren Penseel.
Anderzijds geeft Dijkstra’s toevoeging, de hoofdpersoon in de raamvertelling, een eigen lijn en betekenis aan de reisverhalen. „In het hoekje, op mijn krukje, bedacht ik wat het allerindrukwekkendste was wat ik ooit had doorgemaakt”, noteert zij, en via haar toont Dijkstra haar ambitie. „Dit, dacht ik. Leren over de wereld door verhalen. Ik wist nu dat onze aarde eindeloos groot was en meningen konden verschillen. Niemand was helemaal goed of slecht. De machtigste heerser kon wreed zijn en zich ronduit schandelijk gedragen, terwijl een werkmeisje slim kon zijn en anderen tot nut. Iedereen deed ertoe.”
Met haar illustraties in het prentenboek Een ongelofelijk grote, ongelofelijk gevaarlijke leguaan creëert Natascha Stenvert „een instant nieuwe klassieker”, aldus de jury van het Gouden Penseel (10.000 euro), de jaarlijkse kinderboekillustratieprijs waarmee zij deze woensdag is bekroond. „Ze toont hier haar meesterschap in de delicate emoties die ze overbrengt op de lezer.”
Dat illustrator Natascha Stenvert (1971) ooit het Gouden Penseel zou winnen, had ze zelf misschien nog het minst zien aankomen – van de toekenning van het Zilveren Penseel, de ‘nominatie’ voor het Goud, was ze afgelopen zomer al „van haar kruk gevallen”, schreef ze op haar website. Lange tijd werd haar werk dan ook niet ingedeeld in de meer artistieke, verfijnde hoek van de Nederlandse kinderboekillustratiekunst. Stenvert was de vaste illustrator van kinderboeken die leuk, gezellig knus en publieksvriendelijk zijn: Pieter Fellers decennialang lopende serie Kolletje bijvoorbeeld, of de ruimtevaartavonturen van André Kuipers in André het astronautje.
Werken in opdracht lag haar altijd goed: van kinderboeken tot schoolboeken en de cd-hoesjes van kinderartiest Dirk Scheele. Vrij werk maakte ze eigenlijk nooit, vertelde ze eens in een interview met boekenwebsite Hebban: „Ik vind het eigenlijk het leukst de puzzel op te lossen die je krijgt, als je zowel een opdrachtgever, als de doelgroep, als jezelf tevreden wilt houden.” Al maakte ze wel wat eigen werk: drie prentenboeken die ze zelf schreef en illustreerde – en waar ze dan achteraf wel extra blij mee was. Tegelijk staat er op haar website een ontnuchterende pagina met ‘verpakkingen’: Stenvert maakte lang geleden ook de illustraties voor drinkyoghurt Yogho-Yogho en het snoep van Red Band.
Moet een kinderboekillustrator een kunstenaar zijn? Of een goede samenwerker, met de auteur van de tekst? Voor het nu bekroonde prentenboek vormde Stenvert in elk geval een ideaal team met schrijver Pim Lammers. Diens verhaal over diversiteit bekrachtigt Stenvert met een grote verscheidenheid aan illustraties; elke bladzijde is net weer anders van stijl. Lammers schrijft in Een ongelofelijk grote, ongelofelijk gevaarlijke leguaan (dat ook een Zilveren Griffel kreeg voor zijn tekst) over een kind dat zijn familieverhaal overdrijft, om nog wat te maken van zijn „echte, supersaaie gezin”. Best jaloers is hij op de niet-standaard gezinnen van zijn klasgenoten, die twee vaders hebben of bonusvaders en -moeders.
Stenverts beelden zijn „af en toe kinderlijk, dan weer complex”, aldus de Penseeljury, die haar prijst om de vernieuwing binnen haar werk en „het experiment in het ambacht”. „Wat we waarderen met deze bekroning is het vermogen van Natascha Stenvert om zich volledig in te zetten voor het verhaal en haar artistieke ambitie aan te passen aan wat effectief en meeslepend is”, aldus de jury.
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Source: NRC